ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਯਞ੍ਚਾਸੀਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮੇਦਿਨੀਤਿ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਦੁਹਿਤृਤ੍ਵਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਪृਥਿਵੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ ਤਤਃ ।। ੨.

ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੈਦਨੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਧੀ ਬਣੀ, ਤਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪૃਥਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਪ੍ਰਵਿਭਕ੍ਤਾ ਚ ਸ਼ੋਭਿਤਾ ਚ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ। ਸਸ੍ਯਾਕਰਵਤੀ ਰਾਜ੍ਞਾ ਪਤ੍ਤਨਾਕਰਮਾਲਿਨੀ। ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ ।। ੨.

ਵਸੁਧਾ ਚੌੜੀ, ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਸੀ। ਖੇਤਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਏਵਂਪ੍ਰਭਾਵੋ ਰਾਜਾਸੀਦ੍ਵੈਨ੍ਯਃ ਸ ਨृਪਸਤ੍ਤਮਃ। ਨਮਸ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪੂਜ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭੂਤਗ੍ਰਾਮੇਣ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੨.

ਉਹ ਰਾਜਾ ਵੈਨਯ, ਐਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਤੇ ਪੂਜਣ ਯੋਗ ਸੀ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗੈਰ੍ਵੇਦਵੇਦਾਙ੍ਗਪਾਰਗੈਃ। ਪृਥੁਰੇਵ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਃ ਸਨਾਤਨਃ ।। ੨.

ਉੱਚ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਕੇਵਲ ਪૃਥੁ ਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਤੇ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਪਾਰ੍ਥਿਵੈਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗੈਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਦ੍ਯਸ਼ਃ। ਆਦਿਰਾਜਾ ਨ ਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯਃ ਪृਥੁਰ੍ਵੈਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੨.

ਉੱਚ ਭਾਗ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ ਪૃਥੁ ਵੈਨਯ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤੇਜਸ਼ਵੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ।

ਯੋਧੈਰਪਿ ਚ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਾਨੈਰ੍ਜਯਂ ਯੁਧਿ। ਆਦਿਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨਰਾਣਾਂ ਵੈ ਨਮਸ੍ਯਃ ਪृਥੁਰੇਵ ਹਿ ।। ੨.

ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪૃਥੁ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੈ।

ਯੋ ਹਿ ਯੋਦ੍ਧਾ ਰਣਂ ਯਾਤਿ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਪृਥੁਂ ਨृਪਮ੍। ਸ ਘੋਰਰੂਪੇ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮੀ ਤਰਤਿ ਕੀਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ।। ੨.

ਜੋ ਵੀ ਯੋਧਾ, ਪૃਥੁ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਯੈਰਪਿ ਚ ਰਾਜਰ੍षਿਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯਵृਤ੍ਤਿਸਮਾਸ੍ਥਿਤੈਃ। ਪृਥੁਰੇਵ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯੋ ਵृਤ੍ਤਿਦਾਤਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।। ੨.

ਵੈਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਸ਼ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਮੀ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਥੂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੋਟੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਏਤੇ ਵਤ੍ਸਵਿਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚ ਦੋਗ੍ਧਾਰਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰਮੇਵ ਚ। ਪਾਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਮਯੋਕ੍ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨.

ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੱਛੜੇ, ਦੁੱਧ ਵੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਧ ਆਪ ਅਤੇ ਪਿਆਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦੁਗ੍ਧਾ ਪੁਰਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਵਾਯੁਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਵਤ੍ਸਂ ਬੀਜਾਨਿ ਵਸੁਧਾਤਲੇ ।। ੨.

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਿਆ, ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਬਣਾਇਆ।

ਤਤਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤਦਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਪੁਨਃ। ਵਤ੍ਸਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦੁਗ੍ਧਾ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇਣ ਵੈ ਮਹੀ ।। ੨.

ਫਿਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁੱਧ ਵੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਤੇ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

* ਮਨੌ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇ ਦੁਗ੍ਧਾ ਮਹੀ ਚੈਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ। ਮਨੁਂ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਤ੍ਸਂ ਸਸ੍ਯਾਨਿ ਵੈ ਪੁਰਾ ।। ੨.

ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿਚ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਬਣਾਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਿਆ।

ਉਤ੍ਤਮੇऽਨੁਤ੍ਤਮੇਨਾਪਿ ਦੁਗ੍ਧਾ ਦੇਵਭੁਜੇਨ ਤੁ । ਮਨੁਂ ਕृਤ੍ਵੋਤ੍ਤਮਂ ਵਤ੍ਸਂ ਸਰ੍ਵਸਸ੍ਯਾਨਿ ਧੀਮਤਾ ।। ੨.

ਉੱਤਮ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿਚ, ਦੇਵਭੁਜ ਨੇ ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਨੁੱਤਮ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਕੇ, ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਵੱਟੀਆਂ।

ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੇ ਪृਥ੍ਵੀ ਤਾਮਸਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਦੁਗ੍ਧੇਯਂ ਤਾਮਸਂ ਵਤ੍ਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਬਲਬਨ੍ਧੁਨਾ ।। ੨.

ਫਿਰ ਪੰਜਵੇਂ ਤਾਮਸ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਵਿਚ, ਬਲਬੰਧੂ ਨੇ ਤਾਮਸ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਿਆ।

ਚਾਰਿष੍ਣਵਸ੍ਯ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ। ਦੁਗ੍ਧਾ ਮਹੀ ਪੁਰਾਣੇਨ ਵਤ੍ਸਞ੍ਚਾਰਿष੍ਣਵਂ ਪ੍ਰਤਿ ।। ੨..

ਜਦੋਂ ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਦੇਵ ਦਾ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਆਇਆ, ਤਦ ਪੁਰਾਣੇ ਨੇ ਚਾਰਿਸ਼ਣਵ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਿਆ।

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਪਿ ਚ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤਦਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਪੁਨਃ। ਦੁਗ੍ਧਾ ਮਹੀ ਪੁਰਾਣੇਨ ਵਤ੍ਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਮ੍ ।। ੨.

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਆਇਆ, ਤਦ ਪੁਰਾਣੇ ਨੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਨੂੰ ਬੱਛੜਾ ਬਣਾਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਿਆ।

ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇऽਤੀਤੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇ ਪੁਨਃ । ਵੈਨ੍ਯੇਨੇਯਂ ਮਹੀ ਦੁਗ੍ਧਾ ਯਥਾ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਮਯਾ ।। ੨.

ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦੇ ਮੱਕਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਦ ਵੈਵਸਵਤ ਆਇਆ, ਤਦ ਵੈਨ ਨੇ ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੁੱਧ ਵੱਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਏਤੈਰ੍ਦੁਗ੍ਧਾ ਪੁਰਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਵ੍ਯਤੀਤੇष੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ। ਦੇਵਾਦਿਭਿਰ੍ਮਨੁष੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਭੂਤਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਯਾ ।। ੨.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵੱਟਿਆ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਹ੍ਯਤੀਤਾਨਾਗਤੇष੍ਵਿਹ। ਦੇਵਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਸ੍ਯ ਪृਥੋਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ, ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਪृਥੋਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੌ ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਜਜ੍ਞਾਤੇऽਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਿਪਾਲਿਨੌ। ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨੀ ਹਵਿਰ੍ਦ੍ਧਾਨਮਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਾਦ੍ਵ੍ਯਜਾਯਤ ।। ੨.

ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੇ ਦੋ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੇ ਪਾਲਿਨ; ਅੰਤਰਧਾਨ ਤੋਂ ਸ਼ਿਖੰਡਿਨੀ ਤੇ ਹਵਿਰਧਾਨ ਜੰਮੇ।

ਹਵਿਰ੍ਦ੍ਧਾਨਾਤ੍षਡਾਗ੍ਨੇਯੀ ਧਿषਣਾऽਜਨਯਤ੍ਸੁਤਾਨ੍। ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿषਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਗਯਂ ਕृष੍ਣਂ ਵ੍ਰਜਾਜਿਨੌ ।। ੨.

ਹਵਿਰਧਾਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧਿਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼, ਸ਼ੁਕਰ, ਗਯਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵ੍ਰਜ ਤੇ ਅਜਿਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਬਲੁਸ਼੍ਰੁਤਤਪੋਵੀਰ੍ਯੈਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮੇਕਰਾਢਸੌ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਗ੍ਰਾਃ ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਰ੍ਹ੍ਯਸੌ ।। ੨.

ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਉਸ ਦੀ ਕੁਸ਼ੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਪਿਆ।

ਸਮੁਦ੍ਰਤਨਯਾਯਾਨ੍ਤੁ ਕृਤਦਾਰਃ ਸ ਵੈ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਮਹਤਸ੍ਤਮਸਃ ਪਾਰੇ ਸਵਰ੍ਣਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਸਵਰ੍ਣਾऽऽਧਤ੍ਤ ਸਾਮੁਦ੍ਰੀ ਦਸ਼ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬਰ੍ਹਿषਃ ।। ੨.

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਧੀ ਸਵਰਣਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜੰਮੀ ਸੀ; ਸਵਰਣਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹਿਸ਼ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸੋ ਨਾਮ ਧਨੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਪਾਰਗਾਃ। ਅਪृਥਗ੍ਧਰ੍ਮਚਰਣਾਸ੍ਤੇऽਤਪ੍ਯਨ੍ਤ ਮਹਤ੍ਤਪਃ। ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਮੁਦ੍ਰਸਲਿਲੇਸ਼ਯਾਃ ।। ੨.

ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਨਾਮੀ ਸਨ, ਜੋ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਚੰਗੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਤਪਸ਼੍ਚਰਤ੍ਸੁ ਪृਥਿਵੀਂ ਪ੍ਰਚੇਤਃਸੁ ਮਹੀਰੁਹਾਃ। ਅਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾਮਾਵਵृਰ੍ਬਭੂਵਾਥ ਪ੍ਰਜਾਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੨.

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਬੇਲਗਾਮ ਵਧ ਗਏ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਪੈ ਗਈ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ । ਨਾਸ਼ਕਨ੍ ਮਾਰੁਤੋ ਵਾਤੁਂ ਵृਤਂ ਖਮਭਵਦ੍ਦ੍ਰੁਮੈਃ। ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨ ਸ਼ੇਕੁਸ਼੍ਚੇष੍ਟਿਤੁਂ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੨.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਹਵਾ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ ਤੇ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਮਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜਨਾਵਰ ਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ।

ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਤਪਸਾ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ। ਮੁਖੇਭ੍ਯੋ ਵਾਯੁਮਗ੍ਨਿਞ੍ਚ ਸਸृਜੁਰ੍ਜ੍ਜਾਤਮਨ੍ਯਵਃ ।। ੨.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।

ਉਨ੍ਮੂਲਾਨਥ ਤਾਨ੍ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਾਯੁਰਸ਼ੋषਯਤ੍। ਤਾਨਗ੍ਨਿਰਦਹਦ੍ਵੋਰ ਏਵਮਾਸੀਦ੍ ਦ੍ਰੁਮਕ੍ਸ਼ਯਃ ।। ੨.

ਫਿਰ ਹਵਾ ਨੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਅੱਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

ਦ੍ਰੁਮਕ੍ਸ਼ਯਮਥੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇषੇषੁ ਸ਼ਾਖਿषੁ। ਉਪਗਮ੍ਯਾਬ੍ਰਵੀਦੇਤਾਨ੍ ਰਾਜਾ ਸੋਮਃ ਪ੍ਰਚੇਤਸਃ ।। ੨.

ਜਦੋਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਚੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਸੋਮ ਨੇ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।