ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਵਾ ਚੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਸ਼ਾਵਸੂਤਕਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਿਭਿਰੇਵ ਚ ।। ੧੬.

ਕੁੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ, ਜਣੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਛੂਹ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਲਿਨੈਃ ਪਤਿਤੈਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ। ਅਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯੇਯੁਰੇਤੇ ਵੈ ਨੈਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਵ੍ਯਕਵ੍ਯਯੋਃ ।। ੧੬.

ਗੰਦੇ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਣਾ ਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਉਹ ਖਾਣਾ ਵੇਖ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਵਾਪਦੋ ਭਵੇਤ੍। ਹਵਿषਾਂ ਸਂਹਤਾਨਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮੇਵ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਮृਤ੍ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੧੬.

ਜੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੂਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕੈਃ ਕृष੍ਣਤਿਲੈਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਵਾਪ੍ਯਵਕੀਰਣਮ੍। ਗੁਰੁਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਾਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੧੬.

ਸਿੱਧਾਰਥ ਬੀਜ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।

ਆਸਨਾਰੂਢਮਾਨੇषੁ ਪਾਦੋਪਹਤਮੇਵ ਚ। ਅਮੇਧ੍ਯੈਰ੍ਜਙ੍ਗਮੈਰ੍ਦृष੍ਟਂ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ ।। ੧੬.

ਜਿਸ ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੈਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਗੰਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਸੁੱਕਾ ਜਾਂ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਸਿਤਂ ਪਰਿਦੁष੍ਟਂ ਚ ਤਥੈਵਾਗ੍ਰਾਵਲੇਹਿਤਮ੍। ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕੇਸ਼ਪਾषਾਣੈਃ ਕੀਟੈਰ੍ਯਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਸੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਚਾਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਣ, ਵਾਲ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਿਣ੍ਯਾਕਮਥਿਤਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਤਿਲਯਵਾਦਿषੁ। ਸਿਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਲਵਣੀਕृਤਾਃ ।। ੧੬.

ਪਿੰਡ ਦਾ ਤੇਲ-ਕਕ, ਤਿਲ ਜਾਂ ਜੌ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ, ਤੇ ਉਹ ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਲੂਣ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਵਾਸਸਾ ਚਾਵਧੂਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮਣਿ। ਸਨ੍ਤਿ ਵੇਦਵਿਰੋਧੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ ।। ੧੬.

ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਭੋਜਨ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਨ।

ਅਜਜ੍ਞਪਤਯੋ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਥਾ ਰਜਃ। ਦਧਿ ਸ਼ਾਕਂ ਤਥਾऽਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਚੈਵ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਜੋ 'ਬੱਕਰੀ-ਜਾਤ' ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਧੂੜ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਦਹੀਂ, ਹਰੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਖੱਟਾ-ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਂ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨਭਿषਵਾਨਪਿ। ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਲਵਣਂ ਯਚ੍ਚ ਤਥਾ ਮਾਨਸਸਮ੍ਭਵਮ੍ ।। ੧੬.

ਬੈਗਨ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਰਸ ਜਾਂ ਪਸਾਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿੰਧਾ ਲੂਣ, ਆਮ ਲੂਣ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਲੂਣ ਵੀ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਪਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਅਗ੍ਨੌ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਧਸ੍ਤੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੧੬.

ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਪਸ਼ਟ ਵੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਡੁਬੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਮਯੇਨ੍ਮਸ੍ਤਕਂ ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤਥੈਵਾਵਪਨਂ ਪੁਨਃ ।। ੧੬.

ਸਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਾਣੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਿਧਾਯ ਚਾਦ੍ਭਿਃ ਸਿਞ੍ਚੇਤ ਤਥੈਵਾਪ੍ਸੁ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍। ਅਰਿष੍ਟਤੁਮੁਲੇ ਬਿਲ੍ਵਂ ਤ੍ਵਿਙ੍ਗੁਦਸ਼੍ਵਦਨਾਨ੍ਯਪਿ ।। ੧੬.

ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਰਿਸ਼ਟ, ਬੈਲ ਤੇ ਇੰਗੁਦਾ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦਲਾਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਂ ਧਰ੍ਮਵਚ੍ਛੌਚਮਿष੍ਯਤੇ। ਤਥਾ ਦਨ੍ਤਾਸ੍ਥਿਦਾਰੂਣਾਂ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਾਣਾਞ੍ਚਾਵਲੇਖਨਮ੍ ।। ੧੬.

ਸਭ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਲਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਦੰਦ, ਹੱਡੀਆਂ, ਲੱਕੜ ਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਚਣਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਮृਨ੍ਮਯਾਨਾਨ੍ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਦਾਹ ਉਦਾਹृਤਃ। ਮਣਿਵਜ੍ਰਪ੍ਰਵਾਲਾਨਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼ਙ੍ਖਮਣੇਸ੍ਤਥਾ ।। ੧੬.

ਸਭ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਰਤਨ, ਹੀਰਾ, ਮੋਤੀ, ਸਾਂਪ ਦਾ ਸਿੰਗ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਤਿਲਕਲ੍ਕੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੌਚਂ ਸਰ੍ਵਵਾਲਾਨਾਮਾਵਿਕਾਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੧੬.

ਸਿੱਧਾਰਥ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਸਟ ਜਾਂ ਤਿਲ ਦੇ ਪੇਸਟ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਭ ਕਿਸਮ ਦੀ ਉਨ ਤੇ ਸਭ ਭੇਡਾਂ ਲਈ ਹੈ।

ਆਵਿ ਕਾਨਾਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਂ ਮृਦ੍ਭਿਰਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ। ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਸ੍ਤੁ ਸ਼ੌਚਾਨਾਮਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਂ ਪੁਨਃ ।। ੧੬.

ਸਭ ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਮੁੜ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਪ੍ਪਾਸਿਕਾਨਾਞ੍ਚ ਭਸ੍ਮਨਾ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਫਲਪੁष੍ਪ ਸ਼ਲਾਕਾਨਾਂ ਪ੍ਲਾਵਨਞ੍ਚਾਦ੍ਭਿਰਿष੍ਯਤੇ ।। ੧੬.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਾਹ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਰਾਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਹੈ। ਫਲ, ਫੁੱਲ ਜਾਂ ਲੱਕੜੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਸਂਮਾਰ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਞ੍ਚ ਭੂਮੇਸ਼੍ਚੈਵੋਪਲੇਪਨਮ੍। ਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਤੋ ਗ੍ਰਾਮਾਦ੍ਵਾਯੁਪੂਤਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ।। ੧੬.

ਝਾੜੂ ਲਾਉਣ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਲੀਪਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਧਨੁष੍ਮਤ੍ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਞ੍ਚੈਵ ਮृਦ੍ਭਿਃ ਸ਼ੌਚਂ ਵਿਧੀਯਤੇ। ਏਵਮੇष ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਃ ਸ਼ੌਚਾਨਾਂ ਵਿਧਿਰੁਤ੍ਤਮਃ। ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਨ੍ਮੇ ਨਿਗਦਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ ।। ੧੬.

ਧਨੁਸ਼ ਜਾਂ ਪੰਛੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਚੰਗਾ ਢੰਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗृਹਾਤ੍ਪਸ਼੍ਚਿਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਇषੁਕ੍ਸ਼ੇਪਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਪਦਞ੍ਚ। ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਪੁਰੀषਂ ਸ਼ਿਰੋਵਗੁਣ੍ਠ੍ਯ ਨ ਚ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਿਰਃ ਕਰੇਣ ।। ੧੬.

ਸਵੇਰੇ ਘਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ, ਪਖਾਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹਣਾ।

ਸ਼ੁष੍ਕੈਸ੍ਤृਣੈਰ੍ਵਾ ਕਾष੍ਠੈਰ੍ਵਾ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵੇਣੁਦਲੇਨ ਵਾ। ਮृਣ੍ਮਯੈਰ੍ਭਾਜਨੈਰ੍ਵਾਪਿ ਤਿਰੋਧਾਯ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।। ੧੬.

ਸੁੱਕਾ ਘਾਹ, ਲੱਕੜ, ਪੱਤੇ, ਬਾਂਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਦ੍ਧृਤੋਦਕਮਾਦਾਯ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਞ੍ਚੈਵ ਵਾਗ੍ਯਤਃ। ਦਿਵਾ ਉਦਙ੍ਮੁਖਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰੌ ਵੈ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਃ ।। ੧੬.

ਖਿੱਚਿਆ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਬੋਲ ਰੋਕ ਕੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਚ ਹਸ੍ਤੇਨ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਵੈ ਕਮਣ੍ਡਲੁਮ੍। ਸ਼ੌਚਞ੍ਚ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਗੁਦੇ ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤੁ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਃ ।। ੧੬.

ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਫੜੋ ਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਗੁਦੇ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰੋ।

ਦਸ਼ ਚਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਮਹਸ੍ਤਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ । ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਪਿ ਪੁਨਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਧਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਃ ।। ੧੬.

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦਸ ਵਾਰੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਹੋਰ ਲਗਾ ਕੇ, ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਵਰਤੋ।

ਮृਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲ੍ਯ ਪਾਦੌ ਚ ਆਚਮ੍ਯ ਚ ਯਥਾਵਿਧਿ। ਆਪਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚੈਵ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਗ੍ਨਿਪਵਨਾਮ੍ਭਸਾਮ੍ ।। ੧੬.

ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਚਮਨ ਕਰੋ। ਪਾਣੀ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਓ।

ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤੀਰ੍ਥੇ ਕਮਣ੍ਡਲੁਮ੍। ਅਸਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਤੈਰ੍ਯਥਾਵਤ੍ਪਾਦਧਾਵਨਮ੍ ।। ੧੬.

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਭਾਂਡਾ ਤਿਆਰ ਰੱਖੇ। ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੋਵਾਈ, ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਕਰਤੂਤ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਆਚਮਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍। ਉਪਵਾਸ ਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਦੁष੍ਟਹਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯੁਦਾਹृਤਃ ।। ੧੬.

ਦੂਜੇ ਆਚਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਕਰਤੂਤ ਕਰੋ। ਜੇ ਹੱਥ ਗੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਪ੍ਰਕृष੍ਟੇਨ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵਾਨਂ ਸ਼੍ਵਪਾਕਂ ਵਾ ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੧੬.

ਜਦੋਂ ਵੱਡੀ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਤੋਬਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਚੁਹੜੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 'ਤਪਤਕ੍ਰਿਚ्छਰ' ਨਾਮ ਦੀ ਤਪस्या ਕਰੋ।