ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਨ੍ਯਮੂਲਫਲਾਹਾਰੈਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ। ਰਾष੍ਟ੍ਰਮਿष੍ਟਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਸ਼ਸ੍ਕਰਮ੍ ।। ੧੬.

ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਧਰਤੀ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨਿष੍ਟ ਸ਼ਬ੍ਦਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਜਨ੍ਤੁਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਥਾਪਿ ਵਾ। ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਾਂ ਤਥਾ ਭੂਮਿਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।। ੧੬.

ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾੜੀ, ਸ਼ੋਰ-ਗੁਲ ਵਾਲੀ, ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਜਾਂ ਮੰਦ-ਬੂ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।

ਨਦ੍ਯਃ ਸਾਗਰਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪੂਰ੍ਵ੍ਵਤਃ । ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਂ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ ਦੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਯੋਜਨਮ੍ ।। ੧੬.

ਨਦੀ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ, ਜਿੱਥੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਬਾਰਹ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਮਹਾਨਦ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਚ ਕੈਕਟਾਤ੍। ਦੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼ਙ੍ਕਵੋ ਨਾਮ ਵਰ੍ਜਿਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮ੍ਮਣਿ ।। ੧੬.

ਮਹਾਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਕੈਕਟ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰੈਸ਼ੰਕਵ ਨਾਮਕ ਇਲਾਕਾ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਾਰਙ੍ਕਰਾਃ ਕਲਿਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਸਿਨ੍ਧੋਰੁਤ੍ਤਰਮੇਵ ਚ। ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾ ਦੇਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੧੬.

ਕਾਰੰਕਰਾ, ਕਲਿੰਗ, ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਮਿਟ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਛੱਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਨਗ੍ਨਾਦਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਯੁਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੇਵ ਵ੍ਯਯਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਦृष੍ਟਾਨਿ ਨ ਪਿਤॄਨ੍ਨ ਪਿਤਾਮਹਾਨ੍ ।। ੧੬.

ਨੰਗੇ ਤਪਸਵੀ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਧ ਕਰਮ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਉਹ ਦੇਖ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

ਨਗ੍ਨਾਦੀਨ੍ ਭਗਵਨ੍ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮਮਾਦ੍ਯ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਤਃ। ਕਥਯ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯਾਗ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਥਾਤਥਮ੍ ।। ੧੬.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ! ਜਦ ਮੈਂ ਨੰਗੇ ਤਪਸਵੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਬਾਰੇ ਸੱਚੀ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਤਮ੍। ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਭੂਤਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯੀਸਂਵਰਣਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਮਹਾ-ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਰੋਕ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰਿਤ੍ਯਜਤਿ ਯੋ ਮੋਹਾਤ੍ਤੇ ਵੈ ਨਗ੍ਨਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ। ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ਨਰੋ ਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਯੋ ਵृषਃ ।। ੧੬.

ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਜੋ ਨੰਗੇ ਤਪਸਵੀ ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ ਇਹ ਰੋਕ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਹੜਾ ਬਲਦ ਸਹਾਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵृषਂ ਯਸ਼੍ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮਾਰ੍ਗਤਿ । ਵृषੋ ਵੇਦਸਮਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੋ ਵੈ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੧੬.

ਜੋ ਬਲਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੱਭਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਬਲਦ ਨੂੰ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਮਝ ਕੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾ ਵੈਸ਼੍ਯਾ ਵृषਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਃ। ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਨਿਰ੍ਜਿਤੈਰਸੁਰੈਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੬.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲ—ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ ਲੜੇ, ਤਾਂ ਅਸੁਰ ਹਾਰ ਗਏ।

ਪਾषਣ੍ਡਵੈਕृਤਸ੍ਥਾਨੇ ਨੈषਾ ਸृष੍ਟਿਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ। ਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਃ ਸ਼ਾਕ੍ਯਾ ਪੁष੍ਟਿਕਲਂਸ਼ਕਾਃ ।। ੧੬.

ਜਿੱਥੇ ਪਾਠਕ ਮਤ ਨਾਲ ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਵਯੰਭੂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈ; ਦੋਹਾਂ ਸ੍ਰਾਧ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਗੰਥ, ਸ਼ਾਕਿਆ, ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਲੰਸ਼ਕ—

ਯੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮਂ ਨਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤੇ ਵੈ ਨਗ੍ਨਾਦਯੋ ਜਨਾਃ। ਵृਥਾਜਟੀ ਵृਥਾਮੁਦ੍ਰੀ ਵृਥਾਨਗ੍ਨਸ਼੍ਚ ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੧੬.

ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਉਹੀ ਨੰਗੇ ਤਪਸਵੀ ਆਦਿ ਹਨ; ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਜਟਾ ਰੱਖਦਾ, ਵਿਅਰਥ ਮੁਦਰਾ ਲਾਉਂਦਾ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਨੰਗਾ ਹੈ—

ਵृਥਾਵ੍ਰਤੀ ਵृਥਾ ਜਾਪੀ ਤੇ ਵੈ ਨਗ੍ਨਾਦਯੋ ਜਨਾਃ। ਕੁਲਨ੍ਧਮਾ ਨਿषਾਦਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਪੁष੍ਟਿਵਿਨਾਸ਼ਕਾਃ ।। ੧੬.

ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਵਰਤ ਰੱਖਦਾ, ਵਿਅਰਥ ਜਾਪ ਕਰਦਾ—ਇਹੀ ਨੰਗੇ ਤਪਸਵੀ ਆਦਿ ਹਨ; ਕੁਲੰਧਮਾ, ਨਿਸ਼ਾਦ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ।

ਕृਤਕਰ੍ਮ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਤਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਕੁਪਥਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਏਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਦृष੍ਟਂ ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੧੬.

ਜੋ ਗਲਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਤੇ ਜੂਆ ਖੇਡਦੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਰਾਹ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਸ੍ਰਾਧ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖ ਲਿਆ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਕृਤਘ੍ਨਸ਼੍ਚ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਗਾਃ। ਦਸ੍ਯਵਸ਼੍ਚ ਨृਸ਼ਂਸਾਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨੈਵ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।। ੧੬.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ, ਅਕ੍ਰਤਘਨ, ਨਾਸਤਿਕ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਡਾਕੂ ਤੇ ਕਠੋਰ ਮਨੁੱਖ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਪਾਪ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍। ਦੇਵਦੇਵਰ੍षਿਨਿਨ੍ਦਾਯਾਂ ਰਤਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।। ੧੬.

ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਸੁਰਾਨ੍ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਦृष੍ਟਮੇਭਿਰ੍ਵ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਯੁਤ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਕृਤਯੁਗਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਜੇ ਇਹ ਲੋਕ ਸ੍ਰਾਧ ਦੇਖ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯੁਗ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਯੁਗ ਤ੍ਰੇਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਯਂ ਦ੍ਵਾਪਰਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਂ ਕਲਿਯੁਗਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ਪਿਤਰ ਊਚੁਃ ੧੬.

ਵੈਸ਼ਾਂ ਦਾ ਯੁਗ ਦੁਆਪਰ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦਾ ਯੁਗ ਕਲਿਜੁਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ।

ਯੁਦ੍ਧਾਨਿ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਾषਣ੍ਡਾਸ਼੍ਚ ਕਲੌ ਯੁਗੇ। ਅਪਮਾਨਾਪਵਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਗ੍ਰਾਮਸੂਕਰਃ ।। ੧੬.

ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕ ਲੋਕ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਰਗਾ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੂਰ ਦੋਵੇਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਤੇ ਬੇਅਦਬ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਵਾ ਚੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਸ਼ਾਵਸੂਤਕਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਿਭਿਰੇਵ ਚ ।। ੧੬.

ਕੁੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੁੱਤਾ, ਜਣੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਜਾਂ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਛੂਹ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਮਲਿਨੈਃ ਪਤਿਤੈਸ਼੍ਚੈਵ ਨ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਕਥਞ੍ਚਨ। ਅਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯੇਯੁਰੇਤੇ ਵੈ ਨੈਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਵ੍ਯਕਵ੍ਯਯੋਃ ।। ੧੬.

ਗੰਦੇ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖਾਣਾ ਵੇਖਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਉਹ ਖਾਣਾ ਵੇਖ ਲੈਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਵਾਪਦੋ ਭਵੇਤ੍। ਹਵਿषਾਂ ਸਂਹਤਾਨਾਂ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮੇਵ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍। ਮृਤ੍ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਭਿਰਦ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੧੬.

ਜੇ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛੂਹ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨ ਲਈ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕੈਃ ਕृष੍ਣਤਿਲੈਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਵਾਪ੍ਯਵਕੀਰਣਮ੍। ਗੁਰੁਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਸ੍ਤੂਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਾਪਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੧੬.

ਸਿੱਧਾਰਥ ਬੀਜ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਛਿੜਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।

ਆਸਨਾਰੂਢਮਾਨੇषੁ ਪਾਦੋਪਹਤਮੇਵ ਚ। ਅਮੇਧ੍ਯੈਰ੍ਜਙ੍ਗਮੈਰ੍ਦृष੍ਟਂ ਸ਼ੁष੍ਕਂ ਪਰ੍ਯੁषਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ ।। ੧੬.

ਜਿਸ ਭੋਜਨ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੈਰ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਗੰਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਸੁੱਕਾ ਜਾਂ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਸਿਤਂ ਪਰਿਦੁष੍ਟਂ ਚ ਤਥੈਵਾਗ੍ਰਾਵਲੇਹਿਤਮ੍। ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕੇਸ਼ਪਾषਾਣੈਃ ਕੀਟੈਰ੍ਯਚ੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰੁਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਜੋ ਭੋਜਨ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਸੜ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਚਾਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਣ, ਵਾਲ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਆ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਿਣ੍ਯਾਕਮਥਿਤਂ ਚੈਵ ਤਥਾ ਤਿਲਯਵਾਦਿषੁ। ਸਿਦ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਲਵਣੀਕृਤਾਃ ।। ੧੬.

ਪਿੰਡ ਦਾ ਤੇਲ-ਕਕ, ਤਿਲ ਜਾਂ ਜੌ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਭੋਜਨ, ਤੇ ਉਹ ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਲੂਣ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹਨ।

ਵਾਸਸਾ ਚਾਵਧੂਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮਣਿ। ਸਨ੍ਤਿ ਵੇਦਵਿਰੋਧੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਨਿਨਃ ।। ੧੬.

ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਭੋਜਨ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਵੇਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਦੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਨ।

ਅਜਜ੍ਞਪਤਯੋ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਸ੍ਯ ਯਥਾ ਰਜਃ। ਦਧਿ ਸ਼ਾਕਂ ਤਥਾऽਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਚੈਵ ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਜੋ 'ਬੱਕਰੀ-ਜਾਤ' ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਲਈ ਧੂੜ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਦਹੀਂ, ਹਰੀ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਖੱਟਾ-ਫਰਮੈਂਟ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।