ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਹਿਮਵਾਨ੍ਨਾਮ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤਃ। ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਆਯਤੋऽਸ਼ੀਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੫.

ਹਿਮਾਵਤ ਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਲੰਮਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਃ। ਤਤ੍ਰ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀ ਰਮ੍ਯਾ ਸੁषੁਮ੍ਨਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ।। ੧੫.

ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸੁਸ਼ੁੰਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।

ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਜਾਤਸ੍ਤੁ ਜੀਵਤਿ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ ਚਾਨਨ੍ਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹੋਦਯਮ੍। ਤਾਰਯੇਚ੍ਚ ਯਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ਦਸ਼ਾਪਰਾਨ੍ ।। ੧੫.

ਉੱਥੇ ਜੰਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਦੱਸ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਦੱਸ ਅੱਗਲੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਹਿਮਵਤੋ ਗਙ੍ਗਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤਃ। ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੧੫.

ਹਿਮਾਵਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਰ ਥਾਂ, ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।

ਏਵਮਾਦਿषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਪੂਤੋ ਭਵਤਿ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨੁ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਐਸੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੈਲਸਾਨੁषੁ ਤੁਙ੍ਗੇषੁ ਕਨ੍ਦਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ। ਉਪਹ੍ਵਰਨਿਤਮ੍ਬੇषੁ ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੇषੁ ਚ ।। ੧੫.

ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਾਟੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਕੋਲ।

ਪੁਲਿਨੇष੍ਵਾਪਗਾਨਾਂ ਚ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਭਵੇ ਯੁਗੇ। ਮਹੋਦਧੌ ਗਵਾਂ ਗੋष੍ਠੇ ਸਙ੍ਗਮੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ ।। ੧੫.

ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਵਾਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਗਮਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ।

ਅਸਂਸृष੍ਟੋਪਲਿਪ੍ਤਾਸੁ ਹृਦ੍ਯਾਸੁ ਸੁਰਭੀषੁ ਚ। ਗੋਮਯੇਨੋਪਲਿਪ੍ਤੇषੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇषੁ ਗृਹੇषੁ ਚ ।। ੧੫.

ਜਿੱਥੇ ਮੈਲ ਨਹੀਂ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ।

ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਮਥੈਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਯਥਾਵਿਧਿ। ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਦਿਸ਼ਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਾਮਚਿਕੀਰ੍षਵਃ ।। ੧੫.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਏਵਮੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ। ਏਵਮੇਵ ਤੁ ਮੇਧਾਵੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੧੫.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰੈਵਰ੍ਣ੍ਯੇ ਵਿਹਿਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮੇ ਤਥਾ। ਕੋਪਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਸਂਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਿਤृਪੂਜਨਮ੍ ।। ੧੫.

ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਨੁਸਰਨ੍ ਧੀਰਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਕृਤਪਾਪਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮ੍ਮਕृਤ੍ ।। ੧੫.

ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ।

ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਚ੍ਚ ਕੁਦੇਸ਼ੇ ਨ ਚ ਜਾਯਤੇ। ਸ੍ਵਰ੍ਗੀ ਭਵਤਿ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ।। ੧੫.

ਉਹ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਾੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਃ ਪਾਪ੍ਮਾਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਥਿਤਸਂਸ਼ਯਾਃ। ਹੇਤੁਦ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਨ ਤੀਰ੍ਥਫਲਮਸ਼੍ਰ੍ਨੁਤੇ ।। ੧੫.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਪਾਪੀ, ਨਾਸਤਿਕ, ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਕਾਰਣ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਪੰਜੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।

ਗੁਰੁਤੀਰ੍ਥੇ ਪਰਾ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨਂ ਤੀਰ੍ਥਪਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੧੫.

ਗੁਰੂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ; ਤੀਰਥ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।

ਉਪਵਾਸਾਤ੍ਪਰਂ ਧ੍ਯਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਉਪਵਾਸਨਿਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣੈਰਿਹ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੧੫.

ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਰੱਖਣਾ ਹੈ; ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਾਂਸ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿषਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮਨਸਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਂ ਤੁ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ ।। ੧੫.

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਂ ਪੁਨਰ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਨੋ ਘੋਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ ।। ੧੫.

ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਣ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿਕਾ ਚਲਾਉਣਾ ਵੀ।

ਅਨਾਹਾਰਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਸ਼ਨਂ ਤਪਃ। ਨਿਗ੍ਰਹਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਨਸੋ ਰਮ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ।। ੧੫.

ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘਟਾਅ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਪਵਾਸ ਨੂੰ ਤਪ ਜਾਣ; ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੀਣੇषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪਾਪੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇष੍ਵੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇषੁ ਚ। ਪਰਿਨਿਰ੍ਵਾਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਨਿਰਿਨ੍ਧਨਃ ।। ੧੫.

ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਥੰਮ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਲੱਕੜ ਦੇ ਅੱਗ।

ਕਾਰਣੇਭ੍ਯੋ ਗੁਣੇਭ੍ਯੋऽਥ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਵਿਯੋਜਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਤੇਭ੍ਯੋ ਯੋਗੇਨ ਯੋਗਵਿਤ੍ ।। ੧੫.

ਕਾਰਣਾਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋਗ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜੋਗੀ ਖੇਤ੍ਰ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੋਗ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗਤਿਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਆਸਨ੍ਨਃ ਸਦਸਨ੍ਨੈਵ ਨੈਵ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਥਿਤ ਇਤਿ ।। ੧੫.

ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਚਲਣ ਹੈ, ਨਾ ਠਿਕਾਣਾ; ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੈ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਕੁਝ ਵੀ ਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦਾਨਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨਿ ਚ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ਮੇਧ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਜਨੀਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ।। ੧੬.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਬਾਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਅਤੇ ਜੋ ਛੱਡਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਹਿਮਪ੍ਰਪਤਨੇ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਹਰੇਦ੍ਵਾ ਹਿਮਨ੍ਤਤਃ। ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਤਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਹਿ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੧੬.

ਹਿਮ ਪੈਣ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿ ਹੋਤਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪੁੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਰਾਹੋਰਨ੍ਯਤ੍ਰ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍। ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਵੇਨਾਪਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਵੈ ਰਾਹੁਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ।। ੧੬.

ਰਾਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਜਦੋਂ ਰਾਹੂ ਦਿੱਸੇ। ਜੇਕਰ ਰਾਹੂ ਦਿੱਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ, ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਲਾ ਕੇ ਵੀ, ਜਲਦੀ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਉਪਰਾਗੇ ਨ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਯਃ ਪਙ੍ਕੇ ਗੌਰਿਵ ਸੀਦਤਿ। ਕੁਰ੍ਵਾਣਸ੍ਤੂਦ੍ਧਰੇਤ੍ਪਾਪਾਨ੍ਮਗ੍ਨਾਨ੍ਨੌਰਿਵ ਸਾਗਰੇ ।। ੧੬.

ਗ੍ਰਹਿਣ ਸਮੇਂ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਞ੍ਚ ਸੌਮ੍ਯਞ੍ਚ ਬਹੁਮਾਂਸਪਰਂ ਹਵਿਃ । ਵਿषਾਣਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਖਾਡ੍ਗਮਸੂਯਾਨਾਸ਼ਨਾਯ ਵੈ ।। ੧੬.

ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ ਅਤੇ ਸੋਮ ਲਈ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਵਧੀਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਈਰਖਾ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਨ।

ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਵੈ ਵਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾਣਸ੍ਤੁ ਦੇਵੇਸ਼ੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ। ਪਿਬਞ੍ਛਚੀਪਤੇਃ ਸੋਮਂ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਪਤਤ੍ਪੁਰਾ ।। ੧੬.

ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸੋਮ ਪੀ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਸ੍ਤੁ ਤਥੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਪਿਤ੍ਰਰ੍ਥਮਪਿ ਪੂਜਿਤਾਃ। ਵਿਪ੍ਰੁषਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਾਸਾਭ੍ਯਾਮਸਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੬.

ਸ਼ਿਆਮਾਕਾ ਅਨਾਜ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਾਏ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਵਿੱਚੋਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਜੁੜ ਗਈਆਂ।