ਅਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਲੇਨ ਨਰੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਪਰਾਯਣਃ। ਪਾਪ੍ਮਾਨਮੁਤ੍ਸृਜਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜੀਰ੍ਣਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ ।। ੧੫.
ਇੱਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਜਨਨੈਃ ਪਾਪਾ ਨਾਞ੍ਚ ਭਯਙ੍ਕਰੈਃ। ਲੇਲਿਹਾਨੈਰ੍ਮਹਾਭੋਗੈ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਨ੍ਤੁ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ।। ੧੫.
ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵੱਡੇ ਫਣੀ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਨਕਨਨ੍ਦੀਤਿ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਉਦੀਚ੍ਯਾਂ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਸ੍ਯ ਦੇਵਰ੍षਿ ਗਣਸੇਵਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਾਮਚਾਰਾ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ ।। ੧੫.
ਕਨਕਨੰਦੀ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਟ ਮੌਜਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਤ੍ਤਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ऋਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੫.
ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਰਾਧ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰੇ ਤੁ ਸਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਸ੍ਯਾਯਤਨਂ ਮਹਤ੍। ਆਰੁਹ੍ਯ ਤਜ੍ਜਪਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧੋ ਯਾਤਿ ਦਿਵਂ ਤਤਃ ।। ੧੫.
ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍ ।। ੧੫.
ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜੀਬ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਯਥਾਬਲਮ੍। ਕਾਮਾਨ੍ ਸ ਲਭਤੇ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੧੫.
ਉੱਥੇ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ, ਉੱਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੇ ਸਰਸਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍। ਦਿਵਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਰਾਜਤੇ ।। ੧੫.
ਮਾਨਸਰ ਦੀ ਵਧੀਆ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਗਙ੍ਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਸੋਮਪਾਦਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾ ਭੁਵਿ। ਆਕਾਸ਼ੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤੋਰਣਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੧੫.
ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਸੋਮ ਦੇ ਚਰਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮਿਵਾਯਤਮ੍। ਯਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਭੂਯਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਸਾਗਰਮਨ੍ਤਿਮਮ੍ ।। ੧੫.
ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਦਰਿਆ ਮੁੜ ਕੇ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਪਾਵਨੀ ਸਰ੍ਵ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਚਨ੍ਦ੍ਰਭਾਗਾ ਚ ਸਿਨ੍ਧੁਸ਼੍ਚ ਉਭੌ ਮਾਨਸਸਨ੍ਨਿਭੌ। ਸਾਗਰਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਯਾਤਿ ਦਿਵ੍ਯਸਿਨ੍ਧੁਰ੍ਨਦੀਵਰਃ ।। ੧੫.
ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਤੇ ਸਿੰਧੁ, ਦੋਵੇਂ ਮਾਨਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਸਿੰਧੁ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ੍ਵ੍ਵਤੋ ਹਿਮਵਾਨ੍ਨਾਮ ਨਾਨਾਧਾਤੁਵਿਭੂषਿਤਃ। ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਆਯਤੋऽਸ਼ੀਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੫.
ਹਿਮਾਵਤ ਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਜਨ ਲੰਮਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਸੇਵਿਤਃ। ਤਤ੍ਰ ਪੁष੍ਕਰਿਣੀ ਰਮ੍ਯਾ ਸੁषੁਮ੍ਨਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ ।। ੧੫.
ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸੁਸ਼ੁੰਮਾ ਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।
ਦਸ਼ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰ ਜਾਤਸ੍ਤੁ ਜੀਵਤਿ। ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ ਚਾਨਨ੍ਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯਾਂ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹੋਦਯਮ੍। ਤਾਰਯੇਚ੍ਚ ਯਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ਦਸ਼ਾਪਰਾਨ੍ ।। ੧੫.
ਉੱਥੇ ਜੰਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਧ ਦੱਸ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਦੱਸ ਅੱਗਲੇ ਪਿਉ-ਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ੍ਵਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਹਿਮਵਤੋ ਗਙ੍ਗਾ ਪੁਣ੍ਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਤਃ। ਸਮੁਦ੍ਰਗਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਪੁਣ੍ਯਾਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ।। ੧੫.
ਹਿਮਾਵਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਰ ਥਾਂ, ਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ।
ਏਵਮਾਦਿषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਦ੍ਬੁਧਃ । ਪੂਤੋ ਭਵਤਿ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨੁ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਐਸੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਸਾਨੁषੁ ਤੁਙ੍ਗੇषੁ ਕਨ੍ਦਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ। ਉਪਹ੍ਵਰਨਿਤਮ੍ਬੇषੁ ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੇषੁ ਚ ।। ੧੫.
ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਾਟੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ, ਅਤੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਕੋਲ।
ਪੁਲਿਨੇष੍ਵਾਪਗਾਨਾਂ ਚ ਤਥੈਵ ਪ੍ਰਭਵੇ ਯੁਗੇ। ਮਹੋਦਧੌ ਗਵਾਂ ਗੋष੍ਠੇ ਸਙ੍ਗਮੇषੁ ਵਨੇषੁ ਚ ।। ੧੫.
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਵਾਟਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਗਮਾਂ ਤੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ।
ਅਸਂਸृष੍ਟੋਪਲਿਪ੍ਤਾਸੁ ਹृਦ੍ਯਾਸੁ ਸੁਰਭੀषੁ ਚ। ਗੋਮਯੇਨੋਪਲਿਪ੍ਤੇषੁ ਵਿਵਿਕ੍ਤੇषੁ ਗृਹੇषੁ ਚ ।। ੧੫.
ਜਿੱਥੇ ਮੈਲ ਨਹੀਂ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ।
ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਮਥੈਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਯਥਾਵਿਧਿ। ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਦਿਸ਼ਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵ੍ਵਕਾਮਚਿਕੀਰ੍षਵਃ ।। ੧੫.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਏਵਮੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ। ਏਵਮੇਵ ਤੁ ਮੇਧਾਵੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੧੫.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਵਰ੍ਣ੍ਯੇ ਵਿਹਿਤੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮੇ ਤਥਾ। ਕੋਪਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਸਂਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਪਿਤृਪੂਜਨਮ੍ ।। ੧੫.
ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਤੀਰ੍ਥਾਨ੍ਯਨੁਸਰਨ੍ ਧੀਰਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨੋ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਕृਤਪਾਪਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਕਿਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮ੍ਮਕृਤ੍ ।। ੧੫.
ਜੋ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਜੋ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਯੋਨਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਚ੍ਚ ਕੁਦੇਸ਼ੇ ਨ ਚ ਜਾਯਤੇ। ਸ੍ਵਰ੍ਗੀ ਭਵਤਿ ਵੈ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਂ ਚ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ।। ੧੫.
ਉਹ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮਾੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਃ ਪਾਪ੍ਮਾਨੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਥਿਤਸਂਸ਼ਯਾਃ। ਹੇਤੁਦ੍ਰष੍ਟਾ ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਨ ਤੀਰ੍ਥਫਲਮਸ਼੍ਰ੍ਨੁਤੇ ।। ੧੫.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ, ਪਾਪੀ, ਨਾਸਤਿਕ, ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਕਾਰਣ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਪੰਜੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।
ਗੁਰੁਤੀਰ੍ਥੇ ਪਰਾ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤੀਰ੍ਥਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਧ੍ਯਾਨਂ ਤੀਰ੍ਥਪਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਤੀਰ੍ਥਂ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੧੫.
ਗੁਰੂ ਦੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ; ਤੀਰਥ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਤੀਰਥ ਹੈ।
ਉਪਵਾਸਾਤ੍ਪਰਂ ਧ੍ਯਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਉਪਵਾਸਨਿਬਦ੍ਧਾ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣੈਰਿਹ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੧੫.
ਉਪਵਾਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਰੱਖਣਾ ਹੈ; ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਾਂਸ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨੌ ਸਮੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿषਯਾਣੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ । ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਮਨਸਿ ਸਂਯਮ੍ਯ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषਾਂ ਤੁ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ ।। ੧੫.
ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਂ ਪੁਨਰ੍ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਮਨੋ ਘੋਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍ ।। ੧੫.
ਪ੍ਰਤਿਆਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਣ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਮਨ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਆਦਿਕਾ ਚਲਾਉਣਾ ਵੀ।
ਅਨਾਹਾਰਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਦਨਸ਼ਨਂ ਤਪਃ। ਨਿਗ੍ਰਹਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਮਨਸੋ ਰਮ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁ ਜਾਯਤੇ ।। ੧੫.
ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਘਟਾਅ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਪਵਾਸ ਨੂੰ ਤਪ ਜਾਣ; ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।