ਗਤ੍ਵਾ ਚੈਤਾਨਿ ਪੂਤਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਮਕ੍ਸ਼ਯਮੇਵ ਚ। ਜਪੋ ਹੋਮਸ੍ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਯਤ੍ਕਿਚਿਤ੍ਸੁਕृਤਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੧੫.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਰਾਧ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ ਜਪ, ਹੋਮ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਯਜਨ੍ਤੇ ਵੈ ਗੁਰੁਭਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃ । ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਾਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਤ੍ਫਲ੍ਮ੍ ।। ੧੫.
ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਤਤ੍ਰੈਵ ਦृष੍ਟਾ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨੀ। ਯਾਨਾਸਨਂ ਚ ਤਤ੍ਰੈਵ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਦृਸ਼੍ਯਤੇ ।। ੧੫.
ਉਥੇ ਕੁਮਾਰਧਾਰਾ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਆਸਨ ਜਾਂ ਸਵਾਰੀ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਕਾਲਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਨਿਤ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮਿਚ੍ਛਤਾ ।। ੧੫.
ਕਾਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਕਾਲਸਰਪੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੋ ਅਟੱਲ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯ ਮਹਾਤੀਰ੍ਥਂ ਕਾਲਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਨਿਤ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਮਿਚ੍ਛਤਾ ।। ੧੫.
ਕਾਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਕਾਲਸਰਪੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੋ ਅਟੱਲ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਕ੍ਸ਼ਯਂ ਤੁ ਭਵੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮਸਮਨ੍ਤਤਃ। ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਕृਤਾਤ੍ਮਨਾ ।। ੧੫.
ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਰਾਧ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਆਮ ਅੱਖ ਨਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦੇਸ਼ੋ ਹ੍ਯਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾਨਾਂ ਚ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਚੈਵ ਹ੍ਰਦੇ ਪੁਣ੍ਯੇ ਦਿਵ੍ਯੋ ਵੈ ਨਾਗਰਾਡ੍ ਯਤਃ ।। ੧੫.
ਉਥੇ ਅਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਤੇ ਯੋਗਿਆਂ ਲਈ ਵਸਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਨਾਗਰਾਜ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪਿਣ੍ਡਂ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਹਿਸਤਾਂ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯਸਤਾਂ ਹਿ ਸਃ। ਅਤਿਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੈਰ੍ਭੁਜਗੈਰ੍ਭੋਕ੍ਤੁਮਨ੍ਨਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ।। ੧੫.
ਉਹ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਨਾਗਾਂ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤੀਰ੍ਥਯੋਰਨਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ। ਦੇਵਦਾਰੁਵਨੇ ਚਾਪਿ ਚਾਰਯੇਸ੍ਤਂ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੧੫.
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਦਾਰੂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਵਿਧੂਤਾਨਿ ਤੁ ਪਾਪਾਨਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਾਗੀਰਥ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਯਾਗੇ ਚ ਨਿਤ੍ਯਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੫.
ਨੇਕ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਇਥੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਭਾਗੀਰਥੀ ਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲਤਾ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕਾਲਞ੍ਜਰੇ ਦਸ਼ਾਰ੍ਣਾਯਾਂ ਨੈਮਿषੇ ਕੁਰੁਜਾਙ੍ਗਲੇ। ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਨਗਰ੍ਯਾਂ ਤੁ ਦੇਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤੁ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੧੫.
ਕਾਲੰਜਰ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਨੈਮੀਸ਼, ਕੁਰੁਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਧ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯਾਂ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤਸ੍ਯਾਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯਮ੍। ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚੈਤੇषੁ ਪੂਤਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮੇਵ ਚ ।। ੧੫.
ਉਥੇ ਜੋਗ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਪੋ ਹੋਮਸ੍ਤਥਾ ਧ੍ਯਾਨਂ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸੁਕृਤਂ ਭਵੇਤ੍। ਲੌਹਿਤ੍ਯੇ ਵੈਤਰਣ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸ੍ਵਰ੍ਣਵੇਦ੍ਯਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੫.
ਲੋਹਿਤ, ਵੈਤਰਨੀ ਤੇ ਸੁਵਰਨਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਤਪ, ਹੋਮ, ਧਿਆਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭਲਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਕृਦੇਵ ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਣ੍ਯਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਗਯਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮਪृष੍ਠੇ ਚ ਸਰਸਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਥਾ ।। ੧੫.
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕੰਮ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਗਯਾ, ਧਰਮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਗਯਾਯਾਂ ਗृਧ੍ਰਕੂਟੇ ਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹਾਫਲਮ੍। ਹਿਮਞ੍ਚ ਪਤਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਯੋਜਨਮ੍ ।। ੧੫.
ਗਯਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਧਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼ਰਾਧ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾਈ ਤੱਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਫ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਭਰਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਮੇ ਪੁਣ੍ਯੇऽਰਣ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਤਮਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਮਤਙ੍ਗਸ੍ਯ ਪਦਂ ਤਤ੍ਰ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਾਂਸ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ।। ੧੫.
ਭਰਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਤੰਗ ਦਾ ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖ੍ਯਾਪਿਤਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਸਰ੍ਵ੍ਵਸ੍ਵਂ ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਵਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਪੁਣ੍ਯਕृਦ੍ਭਿਰ੍ਨਿषੇਵਿਤਮ੍। ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪਾਣ੍ਡੁਵਿਸ਼ਾਲੇਤਿ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਦ੍ਯੋ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੧੫.
ਉਥੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਨੇਕ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪਾਂਡੁਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਲਾਮਾਨੈਸ੍ਤਥਾ ਚਾਪੈਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਸ੍ਤਥਾ। ਉਨ੍ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਲਗ੍ਨੇ ਯੇ ਵੈ ਪਾਪਕृਤੋ ਜਨਾਃ ।। ੧੫.
ਤੁਲਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਤਥਾ ਪਾਦੇ ਨਿਃਸ੍ਵਰੇ ਪਾਵਮਣ੍ਡਲੇ। ਮਹਾਹ੍ਰਦੇ ਵੈ ਕੌਸ਼ਿਕ੍ਯਾਂ ਦਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਮਹਾਫਲਮ੍ ।। ੧੫.
ਤੀਜੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਵਮੰਡਲ ਨਾਂਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠੇ ਪਦਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਮਹਾਦੇਵੇਨ ਧੀਮਤਾ। ਬਹੂਨ੍ਦਵੇਯੁਗਾਂਸ੍ਤਪ੍ਤ੍ਵਾ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਸੁਦੁਸ਼੍ਚਰਮ੍ ।। ੧੫.
ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਰੱਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੁਗ ਤਕ ਕਠਿਨ ਤੇ ਔਖਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਅਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਲੇਨ ਨਰੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਪਰਾਯਣਃ। ਪਾਪ੍ਮਾਨਮੁਤ੍ਸृਜਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜੀਰ੍ਣਤ੍ਵਚਮਿਵੋਰਗਃ ।। ੧੫.
ਇੱਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਜਨਨੈਃ ਪਾਪਾ ਨਾਞ੍ਚ ਭਯਙ੍ਕਰੈਃ। ਲੇਲਿਹਾਨੈਰ੍ਮਹਾਭੋਗੈ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਨ੍ਤੁ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍ ।। ੧੫.
ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵੱਡੇ ਫਣੀ ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਮ੍ਨਾ ਕਨਕਨਨ੍ਦੀਤਿ ਤੀਰ੍ਥਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍। ਉਦੀਚ੍ਯਾਂ ਮੁਣ੍ਡਪृष੍ਠਸ੍ਯ ਦੇਵਰ੍षਿ ਗਣਸੇਵਿਤਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਰਾਤ੍ਵਾ ਦਿਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਾਮਚਾਰਾ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ ।। ੧੫.
ਕਨਕਨੰਦੀ ਨਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਮੁੰਡਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਟ ਮੌਜਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦਤ੍ਤਂ ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸਮੁਦਾਹृਤਮ੍। ऋਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤਦਾ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਣੋਤਿ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੧੫.
ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਰਾਧ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੀਰੇ ਤੁ ਸਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਸ੍ਯਾਯਤਨਂ ਮਹਤ੍। ਆਰੁਹ੍ਯ ਤਜ੍ਜਪਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧੋ ਯਾਤਿ ਦਿਵਂ ਤਤਃ ।। ੧੫.
ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜਪ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤ੍ਤਰਂ ਮਾਨਸਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਨੁਤ੍ਤਮਾਮ੍ । ਤਤ੍ਰ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍ ।। ੧੫.
ਉੱਤਰੀ ਮਾਨਸਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜੀਬ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਯਥਾਸ਼ਕ੍ਤਿ ਯਥਾਬਲਮ੍। ਕਾਮਾਨ੍ ਸ ਲਭਤੇ ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਂ ਚ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੧੫.
ਉੱਥੇ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਤੇ ਤਾਕਤ ਹੋਵੇ, ਉੱਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿਵਿਆ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੇ ਸਰਸਿ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍। ਦਿਵਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਰਾਜਤੇ ।। ੧੫.
ਮਾਨਸਰ ਦੀ ਵਧੀਆ ਝੀਲ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਗਙ੍ਗਾ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਦੇਵੀ ਸੋਮਪਾਦਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਾ ਭੁਵਿ। ਆਕਾਸ਼ੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤੋਰਣਂ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ ।। ੧੫.
ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਸੋਮ ਦੇ ਚਰਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਜਾਮ੍ਬੂਨਦਮਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਦ੍ਵਾਰਮਿਵਾਯਤਮ੍। ਯਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਭੂਯਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਸਾਗਰਮਨ੍ਤਿਮਮ੍ ।। ੧੫.
ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਦਰਿਆ ਮੁੜ ਕੇ ਪੂਰਬੀ ਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ।