ਆਦਿਤ੍ਯਕਿਰਣੋਪੇਤਂ ਤ੍ਵਪੁਨਰ੍ਭਾਵਮਾਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੧੧.
ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ।
ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਪਿਤਰੋ ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਤ੍ਰਯ ਏਤੇ ਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰੋऽਨ੍ਯੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੧੧.
ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਰ ਰੂਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਥੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਚਾਰ ਹੋਰ ਜਥਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।
ਯਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਃ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਧਾਯਾਸ੍ਤੁ ਕਨ੍ਯਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਕਵੇਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੧੧.
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਵਧਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ।
ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਲੋਕੇषੁ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਭਾਸਿषੁ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ। ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧੇषੁ ਦ੍ਵਿਜਾ ਸ੍ਤਾਨ੍ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੧੧.
ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੋਜਾਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਗੌਰ੍ਨਾਮ ਦਿਵਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਦਤ੍ਤਸੇਨਾ ਕੁਮਾਰੇਣ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਿषੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ।। ੧੧.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਗੌਰ ਨਾਮਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਦੱਤਸੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਭृਗੂਣਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਮਰੀਚਿਗਰ੍ਭਾਸ੍ਤੇ ਲੋਕਾਃ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਦਿਵਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੧੧.
ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਲੋਕ ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਟਿਕੇ ਹਨ।
ਏਤੇ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਾਧ੍ਯੈਃ ਸਹ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ। ਉਪਹੂਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਪਿਤਰੋ ਭਾਸ੍ਵਰਾ ਦਿਵਿ। ਤਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਗਣਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ।। ੧੧.
ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਧੇ; ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਪਤ੍ਨੀ ਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮਹਤਃ ਸ੍ਨੁषਾ ਵੈ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮਿਣਃ ।। ੧੧.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਮਹਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਸ਼ਰਮਣ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਵਹੁਟੀ ਹੈ।
ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਜਨਨੀ ਦੇਵੀ ਖਟ੍ਵਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਪੁਰਾ ਗੀਤਾ ਗਾਥਾ ਗੀਤੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ।। ੧੧.
ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਖਟਵਾਂਗ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ।
ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਤਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਯਜਮਾਨਂ ਦਿਲੀਪਂ ਯੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਜਯਿਨੋऽਮਰਾਃ ।। ੧੧.
ਜੋ ਲੋਕ ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਦਿਲੀਪ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।
ਆਜ੍ਯਪਾ ਨਾਮ ਪਿਤਰਃ ਕਰ੍ਦਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪੁਲਹਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਪੁਨਃ ।। ੧੧.
ਆਜ੍ਯਪਾ ਨਾਮਕ ਪਿਤਰ ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਲਹਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜੰਮੇ।
ਲੋਕੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਾਮਗੇषੁ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ । ਏਤਾਨ੍ਵੈਸ਼੍ਯਗਣਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ।। ੧੧.
ਇਹ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਵੈਸ਼ ਜਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਸਨ੍ਯਾ ਵਿਰਜਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਯਯਾਤੇਰ੍ਜਨਨੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾ ਨਹੁषਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੧੧.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਵਿਰਜਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਸੁਕਾਲਾ ਨਾਮ ਪਿਤਰੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸੁਤਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾਨ੍ਬਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੧੧.
ਸੁਕਾਲਾ ਨਾਮਕ ਪਿਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਸ਼ੂਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮਾਨਸਾ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕਾ ਵਹਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਦਿਵਿ। ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਨਰ੍ਮਦਾ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਾ ।। ੧੧.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਾ ਨਾਮਕ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਨਰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
ਸਾ ਭਾਵਯਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਗਾਮਿਨੀ । ਜਨਨੀ ਤ੍ਰਸਦ੍ਦਸ੍ਯੋਰ੍ਹਿ ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ।। ੧੧.
ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਸੱਦਸ੍ਯੁ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।
ਏਤੇषਾਮਭ੍ਯੁਪਗਮਾਨ੍ਮਾਤੁਰ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤ ਰਾਦੌ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੧੧.
ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨਾਲ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਾਧ ਰੀਤਾਂ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਿਦॄਣਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਦਿਹ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇਣ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦੇਯਨ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ।। ੧੧.
ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਾਧ ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜਤੈਃ ਪਾਤ੍ਰੈਰਪਿ ਵਾ ਰਜਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ। ਦਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਧਾਂ ਪੁਰੋਧਾਯ ਤਥਾ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੧੧.
ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਪਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਸਵਧਾ' ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸੋਮਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਚ। ਉਦ ਗਾਯਨਞ੍ਚਾਗ੍ਨੌ ਚ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਤਦਾਮੁਯਾਤ੍ ।। ੧੧.
ਜਦੋਂ ਸੋਮ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਪਿਤॄਨ੍ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਿ ਤਮ੍। ਪਿਤਰਃ ਪੁष੍ਟਿਕਾਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਕਾਮਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ। ਪੁष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਜਾਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੧੧.
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਤਾਨ ਜਾਂ ਪੋਸ਼ਣ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਸੁਰਗ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
ਦੇਵਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਦਪਿ ਸਦਾ ਪਿਤृਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ। ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਪਿਤॄਣਾਂ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਮਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੧੧.
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਦਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਨ ਹਿ ਯੋਗਗਤਿਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਪਿਤॄਣਾਮਪਿ ਤृਪ੍ਤਯਃ। ਤਪਸਾ ਹਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਾਂਸਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ।। ੧੧.
ਯੋਗ ਦਾ ਸੁੱਖਮ ਰਸਤਾ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ; ਉਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਪ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਕ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ਲੋਕਾ ਦੁਹਿਤਰਸ਼੍ਚ ਵੈ। ਦੌਹਿਤ੍ਰਾ ਯਜਮਾਨਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਯੇ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ ।। ੧੧.
ਇਹੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਦੋਹਤੇ ਤੇ ਯਜਮਾਨ ਵੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇषਾਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ। ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਦੇਵਾਃ ਕੁਰ੍ਵ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ।। ੧੧.
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਭਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸੇਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤਦ੍ਘਤਮਾਨਸਾਃ। ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਚ ਸਿਕਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਸ਼੍ਨਿਜਾਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਿਣਸ੍ਤਥਾ ।। ੧੧.
ਸਾਰੇ ਭਗਤ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇੰਝ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਵੇ, ਰੇਤ ਦੇ ਦਾਣੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਜ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ ਵੀ।
ਕृष੍ਣਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ੍ਤ੍ਵਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਧਿਵਤ੍ਪੂਜਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ। ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾ ਵਾਤਰਸ਼ਨਾ ਦਿਵਾਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੧.
ਕਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਅਜੰਮੇ ਵੀ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਤਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੇਖਾਸ਼੍ਚ ਮਰੁਤਸ਼੍ਚੈਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਿਵੌਕਸਃ। ਅਤ੍ਰਿਭृਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ऋषਯਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵ ਏਵ ਚ ।। ੧੧.
ਲੇਖ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਸੀ; ਅਤ੍ਰਿ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ।
ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਨਾਗਾਃ ਸੁਪਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਕਿਨ੍ਨਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਃ ਸਹ। ਪਿਤॄਂਸ੍ਤ੍ਵਪੂਜਯਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ।। ੧੧.
ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਸੁਪਰਨ, ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ—all ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ।
ਏਵਮੇਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਪੂਜਿਤਾਃ। ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਕਾਮਾਨ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੧੧.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੌਂ-ਸੌਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰੀ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।