ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਹਿ ਸਾ ਕਨ੍ਯਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਵੀਰ੍ਯ੍ਯੇ ਸਦੈਵ ਹਿ। ਵਿਰਜਾ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕਾ ਦਿਵਿ ਰੋਚਨ੍ਤਿ ਤੇ ਗਣਾਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਤੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਜਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਣ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿष੍ਵਾਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਿਤਰੋ ਭਾਸ੍ਵਰਪ੍ਰਭਾਃ । ਤਾਨ੍ਦਾਨਵਗਣਾ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰਾਃ। ਭੂਤਸਰ੍ਪਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ।। ੧੧.

ਉਥੇ ਅਗਨਿਸ਼ਵਾਤ ਪਿਤਰ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹਨ, ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਕਿੰਨਰ, ਭੂਤ, ਸੱਪ ਤੇ ਪਿਸਾਚ ਆਦਿ ਗਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ।

ਏਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਪੁਲਹਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਤ੍ਰਯ ਏਤੇ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤਿਧਰਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ।। ੧੧.

ਇਹ ਪੂਲਹ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਗਣ ਧਰਮ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਪੀਵਰੀ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਯੋਗਿਨੀ ਯੋਗਪਤ੍ਨੀ ਚ ਯੋਗਮਾਤਾ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਪੀਵਰੀ ਨਾਮ ਦੀ ਮਨੋਂਜਾਤ ਕੁੜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਜੋਗਣ, ਜੋਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਜੋਗ ਦੀ ਮਾਂ ਵੀ ਹੈ।

ਭਵਿਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਨ੍ਤੁ ਦੈਵਤਮ੍। ਪਰਾਸ਼ਰਕੁਲੋਦ੍ਭੂਤਃ ਸ਼ੁਕੋ ਨਾਮ ਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੧੧.

ਅਠਾਈਂ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਯੋਗੀ ਮਹਾਯੋਗੀ ਯੋਗਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ। ਵ੍ਯਾਸਾਦਰਣ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਭੂਤੋ ਵਿਧੂਮ ਇਵ ਪਾਵਕਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੋਗੀ, ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦੁਜਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਸ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪਿਤृਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯਾਨ੍ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਨ੍ । ਕृष੍ਣਂ ਗੌਰਂ ਪ੍ਰਭੁਂ ਸ਼ਮ੍ਭੁਂ ਤਥਾ ਭੂਰਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਵੌ ।। ੧੧.

ਉਸ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੋਗ ਅਧਿਆਪਕ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੌਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਭੂਰੀਸ਼੍ਰੁਤ।

ਕਨ੍ਯਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਮਤੀਞ੍ਚੈਵ ਯੋਗਿਨੀਂ ਯੋਗਮਾਤਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨਨੀ ਮਹਿषੀ ਤ੍ਵਣੁਹਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੧੧.

ਉਸ ਨੇ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਜੋਗਣ, ਜੋਗ ਦੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਵਣੁਹ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ, ਨੂੰ ਵੀ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਏਤਾਨੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਯੋਗਮਵਾਪ੍ਯ ਚ। ਮਹਾਯੋਗਤਪਾਸ਼੍ਚੈਵ ਅਪਰਾਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨੀਂ ਗਤਿਮ੍ ।। ੧੧.

ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਨੇ ਜੋਗ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਆਦਿਤ੍ਯਕਿਰਣੋਪੇਤਂ ਤ੍ਵਪੁਨਰ੍ਭਾਵਮਾਸ੍ਥਿਤਃ। ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ।। ੧੧.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ।

ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤਃ ਪਿਤਰੋ ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਤ੍ਰਯ ਏਤੇ ਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰੋऽਨ੍ਯੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੧੧.

ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਰ ਰੂਹੀ ਹਨ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਅਕਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਥੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਚਾਰ ਹੋਰ ਜਥਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਯਾਨ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਃ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਧਾਯਾਸ੍ਤੁ ਕਨ੍ਯਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਕਵੇਃ ਸੁਤਾਃ ।। ੧੧.

ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਵਧਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਲੋਕੇषੁ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਭਾਸਿषੁ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ। ਸਰ੍ਵਕਾਮਸਮृਦ੍ਧੇषੁ ਦ੍ਵਿਜਾ ਸ੍ਤਾਨ੍ਭਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੧੧.

ਦੇਵ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਦੋਜਾਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਗੌਰ੍ਨਾਮ ਦਿਵਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਦਤ੍ਤਸੇਨਾ ਕੁਮਾਰੇਣ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਮਹਿषੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਗੌਰ ਨਾਮਕ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਦੱਤਸੇਨਾ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਭृਗੂਣਾਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ। ਮਰੀਚਿਗਰ੍ਭਾਸ੍ਤੇ ਲੋਕਾਃ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਦਿਵਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੧੧.

ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਣ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਲੋਕ ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਟਿਕੇ ਹਨ।

ਏਤੇ ਹ੍ਯਙ੍ਗਿਰਸਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਾਧ੍ਯੈਃ ਸਹ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਾਃ। ਉਪਹੂਤਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਪਿਤਰੋ ਭਾਸ੍ਵਰਾ ਦਿਵਿ। ਤਾਨ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਗਣਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ।। ੧੧.

ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਧੇ; ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਜਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ। ਪਤ੍ਨੀ ਸਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮਹਤਃ ਸ੍ਨੁषਾ ਵੈ ਵਿਸ਼੍ਵਸ਼ਰ੍ਮ੍ਮਿਣਃ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਮਹਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਸ਼ਰਮਣ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਵਹੁਟੀ ਹੈ।

ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਜਨਨੀ ਦੇਵੀ ਖਟ੍ਵਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਯਸ੍ਯ ਯਜ੍ਞੇ ਪੁਰਾ ਗੀਤਾ ਗਾਥਾ ਗੀਤੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਖਟਵਾਂਗ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਸਨ।

ਅਗ੍ਨੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਤਥਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ਼ਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ। ਯਜਮਾਨਂ ਦਿਲੀਪਂ ਯੇ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ। ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਜਯਿਨੋऽਮਰਾਃ ।। ੧੧.

ਜੋ ਲੋਕ ਅੱਗ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਯਜਮਾਨ ਦਿਲੀਪ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਲੋਕ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।

ਆਜ੍ਯਪਾ ਨਾਮ ਪਿਤਰਃ ਕਰ੍ਦਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪੁਲਹਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਪੁਨਃ ।। ੧੧.

ਆਜ੍ਯਪਾ ਨਾਮਕ ਪਿਤਰ ਕਰਦਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਲਹਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜੰਮੇ।

ਲੋਕੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਾਮਗੇषੁ ਵਿਹਙ੍ਗਮਾਃ । ਏਤਾਨ੍ਵੈਸ਼੍ਯਗਣਾਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ।। ੧੧.

ਇਹ ਲੋਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਵੈਸ਼ ਜਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਸਨ੍ਯਾ ਵਿਰਜਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਯਯਾਤੇਰ੍ਜਨਨੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾ ਨਹੁषਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਵਿਰਜਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

ਸੁਕਾਲਾ ਨਾਮ ਪਿਤਰੋ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸੁਤਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾਨ੍ਬਾਵਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੧੧.

ਸੁਕਾਲਾ ਨਾਮਕ ਪਿਤਰ ਵਸੀਸ਼ਠ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਸ਼ੂਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਨਸਾ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕਾ ਵਹਨ੍ਤੇ ਯਤ੍ਰ ਤੇ ਦਿਵਿ। ਏਤੇषਾਂ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਨਰ੍ਮਦਾ ਸਰਿਤਾਂ ਵਰਾ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਾ ਨਾਮਕ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨੋਂ ਜੰਮੀ ਧੀ ਨਰਮਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

ਸਾ ਭਾਵਯਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਪਥਗਾਮਿਨੀ । ਜਨਨੀ ਤ੍ਰਸਦ੍ਦਸ੍ਯੋਰ੍ਹਿ ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਸੱਦਸ੍ਯੁ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।

ਏਤੇषਾਮਭ੍ਯੁਪਗਮਾਨ੍ਮਾਤੁਰ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤ ਰਾਦੌ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੧੧.

ਮਨੁ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਵਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਨਾਲ, ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਾਧ ਰੀਤਾਂ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿਦॄਣਾਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਦਿਹ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮੇਣ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਦੇਯਨ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ।। ੧੧.

ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀਵਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਰਾਧ ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜਤੈਃ ਪਾਤ੍ਰੈਰਪਿ ਵਾ ਰਜਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ। ਦਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਧਾਂ ਪੁਰੋਧਾਯ ਤਥਾ ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਵੈ ਪਿਤॄਨ੍ ।। ੧੧.

ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਪਿਆਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਸਵਧਾ' ਰੱਖ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸੋਮਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਯਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨੇਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਚ। ਉਦ ਗਾਯਨਞ੍ਚਾਗ੍ਨੌ ਚ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਤਦਾਮੁਯਾਤ੍ ।। ੧੧.

ਜਦੋਂ ਸੋਮ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।