ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਸਿਤਸ੍ਯੈਕਪਰ੍ਣੀ ਤੁ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਦृਢਵ੍ਰਤਾ। ਦਤ੍ਤਾ ਹਿਮਵਤਾ ਤਸ੍ਮੈ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯਾਯ ਧੀਮਤੇ। ਦੇਵਲਂ ਸੁषੁਵੇ ਸਾ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਂ ਮਾਨਸਂ ਸੁਤਮ੍ ।। ੧੧.

ਏਕਪਰਣਾ, ਜੋ ਪੱਕੀ ਨੇਮ ਵਾਲੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੀ, ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯੋਗ ਅਚਾਰਯ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਲਾ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ।

ਯਾ ਚੈਤਾਸਾਂ ਕੁਮਾਰੀਣਾਂ ਤृਤੀਯਾ ਤ੍ਵੇਕਪਾਟਲਾ। ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼ਤਸ਼ਿਲਾਕਸ੍ਯ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੧੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜੀ, ਏਕਪਾਟਲਾ, ਸ਼ਤਸ਼ਿਲਾਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਕੋਲ ਗਈ।

ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਙ੍ਖਲਿਖਿਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਪੁਤ੍ਰਾਵਯੋਨਿਜੌ। ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਵੈ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕਨ੍ਯਾ ਹਿਮਵਤਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ।। ੧੧.

ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਲਿਖਿਤ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਕੋਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ।

ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਸਾ ਤੁ ਪ੍ਰਵਰਾ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰੀਤਿਰਨਯੋਰੁਮਾਸ਼ਙ੍ਕਰਯੋਰ੍ਯਥਾ ।। ੧੧.

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੁਦਰਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਉਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਲੇषਂ ਸਂਸਕ੍ਤਯੋਰ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ ਕਿਲ ਵृਤ੍ਰਹਾ। ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮੈਥੁਨਸਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਪਤ੍ਯੋਦ੍ਭਵਭੀਰੁਣਾ। ਤਯੋਃ ਸਕਾਸ਼ਮਿਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰੇषਿਤੋ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨਾਸਕ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।

ਅਨਯੋ ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਞ੍ਚ ਤ੍ਵਮਾਚਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ। ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਤ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਨ ਦੋषੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ।। ੧੧.

ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਦੇ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਤਥਾ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਚ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍। ਉਮਾਦੇਹਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਭੂਮੌ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੧੧.

ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤੋ ਰੁषਿਤਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ। ਇਦਂ ਚੋਕ੍ਤਵਤੀ ਵਹ੍ਨਿਂ ਰੋषਗਦ੍ਘਦਯਾ ਗਿਰਾ ।। ੧੧.

ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ, ਹੇ ਸ਼ੰਸ਼ਪਾਯਨ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ।

ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯ੍ਯਵਿਤृਪ੍ਤਾਯਾਂ ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨ। ਕृਤਵਾਨਸ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇ ।। ੧੧.

ਜਦ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ, ਹੇ ਅੱਗ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੰਦਾ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।

ਯਦੇਵਂ ਵਿਭृਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਰੌਦ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍। ਗਰ੍ਭਂ ਤ੍ਵਂ ਧਾਰਯਸ੍ਵੈਵਮੇषਾ ਤੇ ਦਣ੍ਡਧਾਰਣਾ ।। ੧੧.

ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਰੌਦਰ ਬੀਜ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਗਰਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰ ਲੈ। ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਵੇਗੀ।

ਸ ਸ਼ਾਪਰੋषਾਦ੍ਰੁਦ੍ਰਾਣ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਰ੍ਭੋ ਹੁਤਾਸ਼ਨਃ। ਬਹੂਨ੍ਵਰ੍षਗਣਾਨ੍ ਗਰ੍ਭਂ ਧਾਰਯਾਮਾਸ ਵੈ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੧੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦਰਾਣੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਨੇ ਉਹ ਗਰਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਾਰਿਆ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ।

ਸ ਗਙ੍ਗਾਮੁਪਗਮ੍ਯਾਹ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਸਰਿਦੁਤ੍ਤਮੇ। ਸੁਮਹਾਨ੍ ਪਰਿਖੇਦੋ ਮੇ ਗਰ੍ਭਧਾਰਣਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੧੧.

ਉਹ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਉੱਚੀ ਦਰਜੇ ਦੀ ਨਦੀ, ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ।'

ਮਦ੍ਧਿਤਾਰ੍ਥਮਿਮਂ ਗਰ੍ਭਮਤੋ ਧਾਰਯ ਨਿਮ੍ਨਗੇ। ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਚ੍ਚ ਖੇਦੋ ਵੈ ਮਨ੍ਦਸ੍ਤਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੧.

'ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ, ਹੇ ਨਦੀ, ਇਹ ਗਰਭ ਤੂੰ ਧਾਰ ਲੈ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਤਕਲੀਫ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।'

ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਸਾ ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹृष੍ਟ ਮਹਾਨਦੀ। ਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਧਾਰਯਾਮਾਸ ਦਹ੍ਯਮਾਨੇਨ ਚੇਤਸਾ ।। ੧੧.

ਉਸ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਗਰਭ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਅੰਦਰੋਂ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸਾਪਿ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਮਹਤਾ ਖਿਦ੍ਯਮਾਨਾ ਮਹਾਨਦੀ। ਕਾਲਂ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਂ ਸੁਮਹਦ੍ਘਰ੍ਭਧਾਰਣਤਤ੍ਪਰਾ ।। ੧੧.

ਉਹ ਵੱਡੀ ਨਦੀ, ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਤੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸਹਿੰਦਿਆਂ, ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ।

ਤਯਾ ਪਰਿਗਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਹਿਮਵਤਃ ਸ਼ੁਭੇ। ਸ਼ੁਭਂ ਸ਼ਰਵਣਂ ਨਾਮ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪੁष੍ਪਿਤਪਾਦਪਮ੍। ਤਤ੍ਰ ਤਂ ਵ੍ਯਸृਜਦ੍ਗਰ੍ਭਂ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਾਮਿਵਾਨਲਮ੍ ।। ੧੧.

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਗਰਭ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਰਵਣ ਨਾਮ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਗਰਭ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਰੁਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਗਙ੍ਗਾਤਨਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਜਾਤੋऽਰੁਣਪ੍ਰਭਃ । ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼ਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ੋ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੧੧.

ਉੱਥੇ ਰੁਦਰ, ਅੱਗ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਅਰੁਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸੌਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਜਾਤੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਕੁਮਾਰੇ ਜਾਹ੍ਨਵੀਸੁਤੇ। ਵਿਮਾਨਯਾਨੈਰਾਕਾਸ਼ਂ ਪਤਤ੍ਰਿਭਿਰਿਵਾਵृਤਮ੍ ।। ੧੧.

ਜਦ ਜਾਹਨਵੀ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਥ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਰ ਗਏ।

ਦੇਵਦੁਨ੍ਦੁਭਯੋ ਨੇਦੁਰਾਕਾਸ਼ੇ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰਾਃ। ਮੁਮੁਚੁਃ ਪੁष੍ਪਵਰ੍षਞ੍ਚ ਖਚਰਾਃ ਸਿਦ੍ਧਚਾਰਣਾਃ ।। ੧੧.

ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਦੇਵੀ ਡੋਲਕਾਂ ਮਿੱਠੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਖ-ਚਰ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਜਗੁਰ੍ਗਨ੍ਧਰ੍ਵ੍ਵਮੁਖ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਹ। ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੧੧.

ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁੱਖ ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਯਕਸ਼, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਵੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ।

ਮਹਾਨਾਗ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਵਰਾਸ਼੍ਚ ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ । ਉਪਤਸ੍ਥੁਰ੍ਮਹਾਭਾਗਮਾਗ੍ਨੇਯਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਤ੍ਮਜਮ੍। ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਤਦਾ ਤੇਨ ਦੈਤ੍ਯਦਾਨਵਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ।। ੧੧.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀ ਥੰਮ ਗਏ।

ਸਹ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਾਰ੍ਯਾਭਿਰਾਦਾਵੇ ਵਾਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਃ। ਅਭਿषੇਕਪ੍ਰਯਾਤਾਭਿਰ੍ਦृष੍ਟੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯ ਤ੍ਵਰੁਨ੍ਧਤੀਮ੍ ।। ੧੧.

ਅੱਗ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਉਹ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।

ਤਾਭਿਃ ਸ ਬਾਲਾਰ੍ਕਨਿਭੋ ਰੌਦ੍ਰਃ ਪਰਿਵृਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਸ੍ਨਿਹ੍ਯਮਾਨਾਭਿਰਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਕਾਭਿਰਿਵ ਮਾਤृਭਿਃ ।। ੧੧.

ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਬਾਲ ਅਰੁਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਰੌਦਰ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ।

ਯੁਗਪਤ੍ਸਰ੍ਵਦੇਵੀਰ੍ਹਿ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਜਾਹ੍ਨਵੀਸੁਤਃ। षਪ੍ਮੁਖੋ ਵ੍ਯਸृਜਚ੍ਛ੍ਰੀਮਾਂਸ੍ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ।। ੧੧.

ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਛੇ ਚਿਹਰੇ ਧਾਰ ਲਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਕਮਲਪਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯ ਸਨ੍ਨਿਭਃ। ਯੇਨ ਜਾਤੇਨ ਲੋਕਾਨਾਮਾਕ੍ਸ਼ੇਪਸ੍ਤੇਜਸਾ ਕृਤਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਮਹਾਨ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਰੌਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਕਚੌਂਧ ਹੋ ਗਏ।

ਤੇਨ ਜਾਤੇਨ ਮਹਤਾ ਦੇਵਾਨਾਮਸਹਿष੍ਣਵਃ। ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਤਾ ਦਾਨਵਗਣਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।। ੧੧.

ਉਸ ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਕੰਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕृਤ੍ਤਿਕਾਭਿਸ੍ਤੁ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਃ ਸ ਪੁਰਾਤਨਃ। ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇਯ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਸੁਰਸੂਦਨਃ ।। ੧੧.

ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਜृਮ੍ਭਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੈਤ੍ਯਾਰੇਰ੍ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾਕੁਲਾਤ੍ਤਦਾ। ਮੁਖਾਦ੍ਵਿਨਿਰ੍ਗਤਾ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਰਪਰਾਜਿਤਾ ।। ੧੧.

ਜਦੋਂ ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਜੰਭਾਈ ਲਈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਜਿੱਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਿਕਲ ਆਈ।

ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਕਨ੍ਦਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਪ੍ਰਭਵਿष੍ਣੁਨਾ। ਗਰੁਡਾਦਿਤਿ ਸृष੍ਟੌ ਹਿ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣੌ ਹਿ ਪ੍ਰਭਦ੍ਰਕੌ ।। ੧੧.

ਸਕੰਦ ਦੀ ਖੇਡ ਲਈ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤ, ਦੋ ਉੱਚੇ ਪੰਛੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।