ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵੈ ਦਾਨਂ ਵਿਪ੍ਰਾਯਾਤਿਥਯੇ ਨਰਃ। ਪ੍ਰਦਾਨਾਨਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਫਲਞ੍ਚੈषਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੦.

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰੇਣ ਰਾਜਸੂਯਸ਼ਤੇਨ ਚ। ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਸਹਸ੍ਰੇਣ ਯੋਗਿष੍ਵਾਵਸਥੋ ਵਰਮ੍ ।। ੧੦.

ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਾਂ, ਸੌ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕੰਵਲਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਆਦ੍ਯ ਏष ਗਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਿਤॄਣਾਮਮਿਤੌਜਸਾਮ੍। ਭਾਵਯਨ੍ਸਪ੍ਤਕਾਲਾਨ੍ਵੈ ਸ੍ਥਿਤ ਏष ਗਣਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੦.

ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਸੱਤ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਿਤृਗਣਾਨ੍ਪੁਨਃ । ਸਨ੍ਤਤਿਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਞ੍ਚੈਵ ਭਾਵਨਾਞ੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੧੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਗਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸਪ੍ਤ ਮੇਧਾਵਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਪਿਤृਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇषਾਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ। ਤੇषਾਂ ਲੋਕਵਿਸਰ੍ਗਨ੍ਤੁ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੧੧.

ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਸੱਤ ਪਿਤਰ ਗਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹਨ, ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਯਾ ਵੈ ਦੁਹਿਤਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਦੋਹਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ ਪਰਮਾ ਗਣਾਃ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਧੀ-ਪੋਤੀਆਂ ਵੀ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਗਣ ਹਨ।

ਨਾਮਾਨਿ ਲੋਕਸਰ੍ਗਞ੍ਚ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਮਾਸਤਃ। ਲੋਕਾ ਵਿਰਜਸੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ ।। ੧੧.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਲੋਕ 'ਵੀਰਜਾ' ਨਾਮ ਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ਪਿਤृਗਣਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਵਿਰਜਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵੈਰਾਜਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਏष ਵੈ ਪ੍ਰਥਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਵੈਰਾਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੧੧.

ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਜੋ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿਰਜਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਇਹ ਵੈਰਾਜਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਮੇਨਾ ਨਾਮ ਮਹਾਗਿਰੇਃ। ਪਤ੍ਨੀ ਹਿਮਵਤਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਯਸ੍ਯਾਂ ਮੈਨਾਕ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਕੁੜੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮੇਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਜੰਮਿਆ।

ਜਾਤਃ ਸਰ੍ਵੈषਧਿਧਰਃ ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਾਕਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍। ਪਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਪੁਣ੍ਯਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋऽਭਵਤ੍ ।। ੧੧.

ਉਹ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਹੋਇਆ।

ਤਿਸ੍ਰਃ ਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਨਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸ਼ੈਲਰਾਟ੍। ਅਪਰ੍ਣਾਮੇਕਪਰ੍ਣਾਞ੍ਚ ਤृਤੀਯਾਮੇਕਪਾਟਲਾਮ੍ ।। ੧੧.

ਉਸ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ: ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਕਪਾਟਲਾ।

ਆਸ਼੍ਰਿਤੇ ਦ੍ਵੇ ਹ੍ਯਪਰ੍ਣਾ ਤੁ ਅਨਿਕੇਤਾ ਤਪੋऽਚਰਤ੍। ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮੇਕਪਰ੍ਣੀ ਤੁ ਪਾਟਲਾਮੇਕਪਾਟਲਾ। ਸ਼ਤਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦੁਸ਼੍ਚਰਂ ਦੇਵਦਾਨਵੈਃ ष।। ੧੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਪਰਣਾ ਨੇ ਘਰ-ਵਿਹੂਣ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਏਕਪਰਣਾ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ, ਤੇ ਏਕਪਾਟਲਾ ਪਾਟਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਐਸਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਆਹਾਰਮੇਕਪਰ੍ਣੇਨ ਏਕਪਰ੍ਣੀ ਸਮਾਚਰਤ੍। ਪਾਟਲੇਨੈਵ ਚੈਕੇਨ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦੇਕਪਾਟਲਾ ।। ੧੧.

ਏਕਪਰਣਾ ਇਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਏਕਪਾਟਲਾ ਵੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਾਟਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ।

ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਆਹਾਰਂ ਵੈ ਪ੍ਰਜਕ੍ਰਤੁਃ । ਏਕਾ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰਾਹਾਰਾ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ।। ੧੧.

ਹਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬਿਨਾ ਖਾਧੇ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਨਿषੇਧਯਨ੍ਤੀ ਹ੍ਯੁਮੇਤਿ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੇਹੇਨ ਦੁਃਖਿਤਾ। ਸਾ ਤਥੋਕ੍ਤਤਯਾ ਦੇਵੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੁਸ਼੍ਚਰਚਾਰਿਣੀ ।। ੧੧.

ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ 'ਉ' ਆਖਿਆ। ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀ ਸੀ—

ਉਮੇਤਿ ਸਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਤਥੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੇਨਾਸੌ ਨਿਰੁਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੧੧.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਮਾਂ ਦੇ ਉਕਤੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਕੁਮਾਰੀਕਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਏਤਾਸਾਂ ਤਪਸਾ ਦृਪ੍ਤਂ ਯਾਵਦ੍ਭੂਮਿਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੧.

ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਸਦਾ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰਹੇਗੀ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਥਿਰ ਰਹੇਗੀ।

ਤਪਃਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਯੋਗਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਦੇਵ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸੁਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਯੌਵਨਾਃ ।। ੧੧.

ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤਪ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਸ਼੍ਚੈਵੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ। ਉਮਾ ਤਾਸਾਂ ਵਰਿष੍ਠਾ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਚ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ।। ੧੧.

ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਹੈ।

ਮਹਾਯੋਗਬਲੋਪੇਤਾ ਮਹਾਦੇਵਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ। ਦਨ੍ਤਕਾਣ੍ਵੋਸ਼ਨਾ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵੈ ਭृਗੁਨਨ੍ਦਨਃ ।। ੧੧.

ਉਹ ਵੱਡੇ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੰਤਕਾਣਵ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ।

ਅਸਿਤਸ੍ਯੈਕਪਰ੍ਣੀ ਤੁ ਪਤ੍ਨੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਦृਢਵ੍ਰਤਾ। ਦਤ੍ਤਾ ਹਿਮਵਤਾ ਤਸ੍ਮੈ ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯਾਯ ਧੀਮਤੇ। ਦੇਵਲਂ ਸੁषੁਵੇ ਸਾ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਂ ਮਾਨਸਂ ਸੁਤਮ੍ ।। ੧੧.

ਏਕਪਰਣਾ, ਜੋ ਪੱਕੀ ਨੇਮ ਵਾਲੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੀ, ਹਿਮਾਵਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯੋਗ ਅਚਾਰਯ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੇਵਲਾ ਜੰਮਿਆ, ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ।

ਯਾ ਚੈਤਾਸਾਂ ਕੁਮਾਰੀਣਾਂ ਤृਤੀਯਾ ਤ੍ਵੇਕਪਾਟਲਾ। ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ਼ਤਸ਼ਿਲਾਕਸ੍ਯ ਜੈਗੀषਵ੍ਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਾ ।। ੧੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੀਜੀ, ਏਕਪਾਟਲਾ, ਸ਼ਤਸ਼ਿਲਾਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜੈਗੀਸ਼ਵਿਆ ਕੋਲ ਗਈ।

ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਙ੍ਖਲਿਖਿਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਪੁਤ੍ਰਾਵਯੋਨਿਜੌ। ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਵੈ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਕਨ੍ਯਾ ਹਿਮਵਤਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ।। ੧੧.

ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਲਿਖਿਤ ਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਕੋਖ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜੰਮੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ।

ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ ਸਾ ਤੁ ਪ੍ਰਵਰਾ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ। ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਪ੍ਰੀਤਿਰਨਯੋਰੁਮਾਸ਼ਙ੍ਕਰਯੋਰ੍ਯਥਾ ।। ੧੧.

ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੁਦਰਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਉਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।

ਸ਼੍ਲੇषਂ ਸਂਸਕ੍ਤਯੋਰ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ ਕਿਲ ਵृਤ੍ਰਹਾ। ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮੈਥੁਨਸਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਪਤ੍ਯੋਦ੍ਭਵਭੀਰੁਣਾ। ਤਯੋਃ ਸਕਾਸ਼ਮਿਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰੇषਿਤੋ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨਃ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨਾਸਕ ਸ਼ੱਕੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ।

ਅਨਯੋ ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਞ੍ਚ ਤ੍ਵਮਾਚਰ ਹੁਤਾਸ਼ਨ। ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗਤ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਨ ਦੋषੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ।। ੧੧.

ਹੇ ਅੱਗ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਦੇ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਤਥਾ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਚ ਤਥਾ ਕृਤਮ੍। ਉਮਾਦੇਹਂ ਸਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਭੂਮੌ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤਮ੍ ।। ੧੧.

ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਉਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤੋ ਰੁषਿਤਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾ ਸ਼ਪ੍ਤੋऽਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ। ਇਦਂ ਚੋਕ੍ਤਵਤੀ ਵਹ੍ਨਿਂ ਰੋषਗਦ੍ਘਦਯਾ ਗਿਰਾ ।। ੧੧.

ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ, ਹੇ ਸ਼ੰਸ਼ਪਾਯਨ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਖੇ।

ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਯ੍ਯਵਿਤृਪ੍ਤਾਯਾਂ ਰਤਿਵਿਘ੍ਨਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨ। ਕृਤਵਾਨਸ੍ਯਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਵਮਸਿ ਦੁਰ੍ਮਤੇ ।। ੧੧.

ਜਦ ਮੈਂ ਅਜੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ, ਹੇ ਅੱਗ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੰਦਾ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ।