ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਯੋਗਿਭ੍ਯੋ ਯਤ੍ਨਤਃ ਸਦਾ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਹਿ ਬਲਂ ਯੋਗੋ ਯੋਗਾਤ੍ਸੋਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੧੦.

ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਦਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਜੋਗ ਹੈ ਤੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਸੋਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ਵੈ ਭੋਜਯੇਦ੍ਯਾਵਦਾਗਤਾਨ੍ ੧੦.

ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਸ੍ਨਾਤਕਾਨਾਂ ਸ਼ਤੇਨ ਚ। ਯੋਗਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਯਦ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਮਹਤੋ ਭਯਾਤ੍ ।। ੧੦.

ਜੋ ਭੋਜਨ ਜੋਗ ਦੇ ਅਚਾਰਯ ਨੇ, ਨਿਯੁਕਤ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਸੌ ਸਨਾਤਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖਾਧਾ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼ਤੇਨ ਚ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਸਹਸ੍ਰੇਣ ਯੋਗੀ ਹ੍ਯੇਕੋ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ।। ੧੦.

ਹਜ਼ਾਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ, ਸੌ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ, ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਨਾਸ੍ਤਿਕੋ ਵਾ ਵਿਕਰ੍ਮਾ ਵਾ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਸ੍ਤਸ੍ਕਰੋऽਪਿ ਵਾ। ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਦਾਨਂ ਯੋਗੇष੍ਵਾਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੧੦.

ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਵੇ, ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਜਾਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੋਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਜੋਗੀਆਂ ਲਈ, ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ।

ਪਿਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸੁਵृष੍ਟੇਨੇਵ ਕਰ੍षਕਾਃ। ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਾਪ੍ਯਥ ਵਾ ਪੌਤ੍ਰੋ ਧ੍ਯਾਨਿਨਂ ਭੋਜਯਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੦.

ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਚੰਗੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤ੍ਰ ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਦੇ ਪਿਤਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਲਾਭੇ ਧ੍ਯਾਨਿਭਿਕ੍ਸ਼ੂਣਾਂ ਭੋਜਯੇਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੌ । ਤਦਲਾਭੇਪ੍ਯੁਦਾਸੀਨਂ ਗृਹਸ੍ਥਮਪਿ ਭੋਜਯੇਤ੍ ।। ੧੦.

ਜੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਵੀ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਯਸ੍ਤਿष੍ਠੇਦੇਕਪਾਦੇਨ ਵਾਯੁਭਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ਤਂ ਸਮਾਃ । ਧ੍ਯਾਨਯੋਗੀ ਪਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍ ।। ੧੦.

ਜੋ ਇੱਕ ਪੈਰ ਤੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸੌ ਸਾਲ ਹਵਾ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਜੋਗ ਵਿਚ ਲੀਨ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ।

ਸਿਦ੍ਧਾ ਹਿ ਵਿਪ੍ਰਰੂਪੇਣ ਚਰਨ੍ਤਿ ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍। ਤਸ੍ਮਾਦਤਿਥਿਮਾਯਾਨ੍ਤਮਭਿਗਚ੍ਛੇਤ੍ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।। ੧੦.

ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਹੱਥ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪੂਜਯੇਚ੍ਚਾਰ੍ਘ੍ਯਪਾਤ੍ਰੇਣ ਵੇਸ਼੍ਮਨਾ ਭੋਜਨੇਨ ਚ। ਊਰ੍ਵੋਃ ਸਾਗਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਂ ਦੇਵਾ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਾਃ ਸਦਾ। ਨਾਨਾਰੂਪੈਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਾਲਯਨ੍ ।। ੧੦.

ਉਸ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਿਆਲੀ, ਘਰ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਤੱਕ, ਦੇਵਤੇ ਜੋਗ ਦੇ ਮਾਹਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਵੈ ਦਾਨਂ ਵਿਪ੍ਰਾਯਾਤਿਥਯੇ ਨਰਃ। ਪ੍ਰਦਾਨਾਨਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਫਲਞ੍ਚੈषਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੧੦.

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰੇਣ ਰਾਜਸੂਯਸ਼ਤੇਨ ਚ। ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਸਹਸ੍ਰੇਣ ਯੋਗਿष੍ਵਾਵਸਥੋ ਵਰਮ੍ ।। ੧੦.

ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਾਂ, ਸੌ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕੰਵਲਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਆਦ੍ਯ ਏष ਗਣਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਪਿਤॄਣਾਮਮਿਤੌਜਸਾਮ੍। ਭਾਵਯਨ੍ਸਪ੍ਤਕਾਲਾਨ੍ਵੈ ਸ੍ਥਿਤ ਏष ਗਣਸ੍ਤਦਾ ।। ੧੦.

ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਬੇਅੰਤ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਸੱਤ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਤ ਊਰਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਿਤृਗਣਾਨ੍ਪੁਨਃ । ਸਨ੍ਤਤਿਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਞ੍ਚੈਵ ਭਾਵਨਾਞ੍ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੧੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ ਗਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸਪ੍ਤ ਮੇਧਾਵਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਪਿਤृਗਣਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮੂਰ੍ਤਿਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੇषਾਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ। ਤੇषਾਂ ਲੋਕਵਿਸਰ੍ਗਨ੍ਤੁ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਯਿष੍ਯੇ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੧੧.

ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਸੱਤ ਪਿਤਰ ਗਣ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਹਨ, ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਯਾ ਵੈ ਦੁਹਿਤਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਦੋਹਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਧਰ੍ਮਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਧਰਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ ਪਰਮਾ ਗਣਾਃ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੇ ਧੀ-ਪੋਤੀਆਂ ਵੀ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਗਣ ਹਨ।

ਨਾਮਾਨਿ ਲੋਕਸਰ੍ਗਞ੍ਚ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਮਾਸਤਃ। ਲੋਕਾ ਵਿਰਜਸੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ ।। ੧੧.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਲੋਕ 'ਵੀਰਜਾ' ਨਾਮ ਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਮੂਰ੍ਤ੍ਤਯਃ ਪਿਤृਗਣਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਵਿਰਜਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵੈਰਾਜਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ । ਏष ਵੈ ਪ੍ਰਥਮਃ ਕਲ੍ਪੋ ਵੈਰਾਜਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੧੧.

ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਜੋ ਝੁੰਡ ਹਨ, ਉਹ ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਿਰਜਾਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਇਹ ਵੈਰਾਜਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਵੈਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਮਾਨਸੀ ਕਨ੍ਯਾ ਮੇਨਾ ਨਾਮ ਮਹਾਗਿਰੇਃ। ਪਤ੍ਨੀ ਹਿਮਵਤਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਯਸ੍ਯਾਂ ਮੈਨਾਕ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੧੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਕੁੜੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਮੇਨਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨਾਕਾ ਜੰਮਿਆ।

ਜਾਤਃ ਸਰ੍ਵੈषਧਿਧਰਃ ਸਰ੍ਵਰਤ੍ਨਾਕਰਾਤ੍ਮਵਾਨ੍। ਪਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਵਰਃ ਪੁਣ੍ਯਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋऽਭਵਤ੍ ।। ੧੧.

ਉਹ ਸਭ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਰਤਨ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰੌਂਚ ਹੋਇਆ।

ਤਿਸ੍ਰਃ ਕਨ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਮੇਨਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸ਼ੈਲਰਾਟ੍। ਅਪਰ੍ਣਾਮੇਕਪਰ੍ਣਾਞ੍ਚ ਤृਤੀਯਾਮੇਕਪਾਟਲਾਮ੍ ।। ੧੧.

ਉਸ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੇਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਜੰਮੀਆਂ: ਅਪਰਣਾ, ਏਕਪਰਣਾ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਕਪਾਟਲਾ।

ਆਸ਼੍ਰਿਤੇ ਦ੍ਵੇ ਹ੍ਯਪਰ੍ਣਾ ਤੁ ਅਨਿਕੇਤਾ ਤਪੋऽਚਰਤ੍। ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮੇਕਪਰ੍ਣੀ ਤੁ ਪਾਟਲਾਮੇਕਪਾਟਲਾ। ਸ਼ਤਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਦੁਸ਼੍ਚਰਂ ਦੇਵਦਾਨਵੈਃ ष।। ੧੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਪਰਣਾ ਨੇ ਘਰ-ਵਿਹੂਣ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਏਕਪਰਣਾ ਵੱਡੇ ਬੋਹੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਹੀ, ਤੇ ਏਕਪਾਟਲਾ ਪਾਟਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਐਸਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਆਹਾਰਮੇਕਪਰ੍ਣੇਨ ਏਕਪਰ੍ਣੀ ਸਮਾਚਰਤ੍। ਪਾਟਲੇਨੈਵ ਚੈਕੇਨ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦੇਕਪਾਟਲਾ ।। ੧੧.

ਏਕਪਰਣਾ ਇਕ ਪੱਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਖਾਣਾ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਏਕਪਾਟਲਾ ਵੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਾਟਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ।

ਪੂਰ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਆਹਾਰਂ ਵੈ ਪ੍ਰਜਕ੍ਰਤੁਃ । ਏਕਾ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰਾਹਾਰਾ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ।। ੧੧.

ਹਰ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬਿਨਾ ਖਾਧੇ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਨਿषੇਧਯਨ੍ਤੀ ਹ੍ਯੁਮੇਤਿ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੇਹੇਨ ਦੁਃਖਿਤਾ। ਸਾ ਤਥੋਕ੍ਤਤਯਾ ਦੇਵੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੁਸ਼੍ਚਰਚਾਰਿਣੀ ।। ੧੧.

ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ 'ਉ' ਆਖਿਆ। ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀ ਸੀ—

ਉਮੇਤਿ ਸਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾ । ਤਥੇਤਿ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੇਨਾਸੌ ਨਿਰੁਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ੁਭਾ ।। ੧੧.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਮਾਂ ਦੇ ਉਕਤੇ ਨਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਕੁਮਾਰੀਕਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਯਾਸ੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍। ਏਤਾਸਾਂ ਤਪਸਾ ਦृਪ੍ਤਂ ਯਾਵਦ੍ਭੂਮਿਦ੍ਧਰਿष੍ਯਤਿ ।। ੧੧.

ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਸਦਾ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰਹੇਗੀ, ਓਨਾ ਚਿਰ ਥਿਰ ਰਹੇਗੀ।

ਤਪਃਸ਼ਰੀਰਾਸ੍ਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਯੋਗਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਦੇਵ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਸੁਮਹਾਭਾਗਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਯੌਵਨਾਃ ।। ੧੧.

ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤਪ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਾ ਸ਼੍ਚੈਵੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ। ਉਮਾ ਤਾਸਾਂ ਵਰਿष੍ਠਾ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਚ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨੀ ।। ੧੧.

ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਹੈ।