ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੇਨੈਵ ਵਚਸਾ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ। ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤृਤ੍ਤ੍ਵਮਾਜਗ੍ਮੁਃ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪਿਤਰਃ ਪੁਨਃ ।। ੧੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਇਹੀ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਪਿਤਰ ਮੁੜ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਪਿਤਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤृਤ੍ਵੇ ਤੇषੁ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਵਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ। ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਿਦॄਨਾਤ੍ਮਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ।। ੧੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਿਤਰ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਮੁੜ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਯੋ ਹ੍ਯਨਿष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤॄਞ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕਾਞਿਚਿਤ੍ਕਰਿष੍ਯਤਿ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ।। ੧੦.

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਫਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਰਾਪ੍ਯਾਯਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤਰਃ ਸੋਮਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾ ਯੁष੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੧੦.

ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਸੋਮ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਦਾ ਵਧਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਰਾਪ੍ਯਾਯਿਤਃ ਸੋਮੋ ਲੋਕਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਿष੍ਯਤਿ । ਕृਤ੍ਸ੍ਰਂ ਸਪਰ੍ਵਤਵਨਂ ਜਙ੍ਗਮਾਜਙ੍ਗਮੈਰ੍ਵृਤਮ੍ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਪੁष੍ਟਿਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਤੇਭ੍ਯਃ ਪੁष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਃ ਸਦਾ ।। ੧੦.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੂਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਤਃ। ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਮ੍। ਤੇषਾਮਾਪ੍ਯਾਯਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨੇਨ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੧੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ 'ਚ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਰਦਾਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮਾਜ੍ਞਾ ਕृਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ। ਤੇਨੈਤਤ੍ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਦਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਤਪਃ ।। ੧੦.

ਇਹ ਹੁਕਮ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਤਪ ਸਭ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਤੁ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਦਾਤਾਰਃ ਪਿਤਰੋ ਵੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਃ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੧੦.

ਤੁਾਡੇ ਪਿਤਰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਿਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ।

ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਭੂਯਃ ਸੂਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਸੁਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ, ਤਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਤਾ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ।

ਕਿਯਨ੍ਤੋ ਵੈ ਪਿਤृਗਣਾਃ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਚ ਤੇ ਗਣਾਃ । ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੇਵਪ੍ਰਵਰਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸੋਮਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ ।। ੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੂਹ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ?

ਏਤਦ੍ਵੋऽਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਿਤृਸਰ੍ਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਸ਼ਂਯੁਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤਰਂ ਵੈ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮ੍ ।। ੧੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਯੁ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀ ਸੀ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮੁਪਾਸੀਨਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਮ੍। ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਂਯੁਰਿਮਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੧੦.

ਸ਼ੰਯੁ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।

ਕ ਏਤੇ ਪਿਤਰੋ ਨਾਮ ਕਿਯਨ੍ਤਃ ਕੇ ਚ ਨਾਮਤਃ। ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਃ ਕਥਞ੍ਚੈਤੇ ਪਿਤृਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾਃ ।। ੧੦.

ਇਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਉਹ ਪਿਤਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ?

ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਿਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਜ੍ਞੇ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਪੂਰ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਕਸ੍ਮੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਕਿਞ੍ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹਾਫਲਮ੍। ਕੇषੁ ਵਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਚ ਨਦੀषੁ ਚ ।। ੧੦.

ਸ਼ਰਾਧ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰਾਧ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

ਕੇषੁ ਵੈ ਸਰ੍ਵਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ। ਕਸ਼੍ਚ ਕਾਲੋ ਭਵੇਚ੍ਚ੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਵਿਧਿਃ ਕਸ਼੍ਚਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੧੦.

ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਉੱਤਮ ਦੁਜਾਤੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਥਾਤਥਮ੍। ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਯਤ੍ਰ ਚੋਦਾਹृਤਂ ਮਯਾ ।। ੧੦.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰਿਦਂ ਸਮ੍ਯਗੇਵਂ ਪृष੍ਟੋ ਮਹਾਮਤਿਃ। ਵ੍ਯਾਜਹਾਰਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਤਾਤ ਯਨ੍ਮਾਂ ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਪृਚ੍ਛਸਿ। ਵਿਨਯੇਨ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੧੦.

ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਹੜਾ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਦ੍ਯੌਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਪृਥਿਵੀ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਸ਼ਸ੍ਤਥਾ। ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੌ ਚੈਵ ਤਥਾਹੋਰਾਤ੍ਰਮੇਵ ਚ ।। ੧੦.

ਅਸਮਾਨ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤਾਰੇ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ, ਅਤੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ—all ਇਹ ਹਨ।

ਨ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤਦਾ ਤਾਤ ਤਮੋਭੂਤਮਿਦਂ ਜਗਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਕੋ ਦੁਸ਼੍ਚਰਂ ਤਤ੍ਰ ਚਚਾਰ ਪਰਮਂ ਤਪਃ ।। ੧੦.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜੋ ਔਖੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸ਼ਂਯੁਸ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭੂਯਃ ਪਿਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਮ੍। ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਵ੍ਰਤਸ੍ਨਾਤਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਵਿਦਾਂਵਰਮ੍ ।। ੧੦.

ਫਿਰ ਸ਼ਮਯੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਸਭ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ।

ਕੀਦृਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ। ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਬृਹਤ੍ਤੇਜਾ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰੁਵਾਚ ਤਮ੍ ।। ੧੦.

ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਤਪਸਾਂ ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤਪੋਯੋਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਧ੍ਯਾਯਂਸ੍ਤਦਾ ਤਦ੍ਭਗਵਾਂਸ੍ਤੇਨ ਲੋਕਨਵਾਸृਜਤ੍ ।। ੧੦.

ਸਭ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੋੜ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਡਿਆਈ ਵਾਲੇ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਬਣਾਏ।

ਭੂਤਭਵ੍ਯਾਨਿ ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਲੋਕਾਨ੍ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ। ਯੋਗਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਸृष੍ਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਯੋਗਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ।। ੧੦.

ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦ—ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੋਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਬਣਾਏ।

ਲੋਕਾਃ ਸਾਨ੍ਤਾਨਿਕਾ ਨਾਮ ਯਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਭਾਸ੍ਵਰਾਃ। ਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਿਵਿ ਦੇਵਤਾਃ ।। ੧੦.

ਸੰਤਾਨਿਕ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਹ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੈਰਾਜ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।

ਯੋਗੇਨ ਤਪਸਾ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਤਦਾ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਦੇਵਾਨਸृਜਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੋਗਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਨਾਤਨਮ੍ ।। ੧੦.

ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜੋਗ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਦਾ ਲਈ ਜੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਦਿਦੇਵਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਹੌਜਸਃ। ਸਰ੍ਵਕਾਮਪ੍ਰਦਾਃ ਪੂਜ੍ਯਾ ਦੇਵਦਾਨਵਮਾਨਵੈਃ ।। ੧੦.

ਉਹ ਆਦਿ ਦੇਵ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।