ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਃ ਕਨਿष੍ਠਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਦੇਵੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪੁਰਾਤੀਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਯੇऽਨ੍ਤਰੇषੁ ਵੈ। ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਯੇ ਤੁ ਤਾਨ੍ਵੈ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਾਤ੍ ।। ੧੦.

ਜੋ ਲੰਘ ਗਏ ਤੇ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਪਿਤਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਞ੍ਚੈषਾਂ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਮੇਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ। ਦੇਵਾਨਸृਜਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਯਕ੍ਸ਼ਨ੍ਨਿਤਿ ਵੈ ਪੁਨਃ । ਤਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਮਸृਜਂਸ੍ਤੇ ਫਲਾਰ੍ਥਿਨਃ ।। ੧੦.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ, ਪਰ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ।

ਤੇ ਸ਼ਪ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਮੂਢਾ ਨष੍ਟਸਂਜ੍ਞਾ ਭਵਿष੍ਯਥ। ਨ ਸ੍ਮ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਲੋਕੇ ਹ੍ਯਮੁਹ੍ਯਤ ।। ੧੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤੇ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਣਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਚਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਪਿਤਾਮਹਮ੍। ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਯ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੧੦.

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਜੀ ਕੋਲ ਮੰਗਣ ਗਏ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਚਰਧ੍ਵਂ ਵੈ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰੋ ਹਿ ਯਃ ਕृਤਃ । ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਸ੍ਵਾਨ੍ਪਰਿਪृਚ੍ਛਧ੍ਵਂ ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਨਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਥ ।। ੧੦.

ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਲਈ ਤਪ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਨ੍ਸੁਤਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਵਃ। ਅਪृਚ੍ਛਨ੍ ਸਂਯਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਵਿਧਿਵਚ੍ਚ ਮਿਥੋ ਮਿਥਃ ।। ੧੦.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਕੋਲ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਤੇ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਾਨਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ਼ਂਸੁਰਨੇਕਧਾ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਵਾਙ੍ਮਨਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮਜਾਨਿ ਤੁ ।। ੧੦.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ, ਜੋ ਬੋਲ, ਮਨ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾਨਬ੍ਰੁਵਨ੍ਪ੍ਰੀਤਾ ਲਬ੍ਧਸਂਜ੍ਞਾ ਦਿਵੌਕਸਃ। ਯੂਯਂ ਵੈ ਪਿਤਰੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਯੇ ਵਯਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਾਃ। ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਕੋ ਵਰੋ ਵਃ ਪ੍ਰਦੀਯਤਾਮ੍ ।। ੧੦.

ਉਹ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਧਰਮ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ?'

ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਬ੍ਰਵੀਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਯੂਯਂ ਵੈ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਯੁष੍ਮਾਭਿਸ੍ਤਤ੍ਤਥਾ ਨ ਤਦਨ੍ਯਥਾ ।। ੧੦.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਉਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।'

ਉਕ੍ਤਞ੍ਚ ਪਿਤਰੋऽਸ੍ਮਾਕਮਿਤਿ ਵੈ ਤਨਯਾਃ ਸ੍ਵਕਾਃ। ਪਿਤਰਸ੍ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇਭ੍ਯੋऽਯਂ ਦੀਯਤਾਂ ਵਰਃ ।। ੧੦.

ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ 'ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰ ਹਨ', ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਪਿਤਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਇਹ ਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।

ਤੇਨੈਵ ਵਚਸਾ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ। ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤृਤ੍ਤ੍ਵਮਾਜਗ੍ਮੁਃ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪਿਤਰਃ ਪੁਨਃ ।। ੧੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਇਹੀ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰ ਬਣ ਗਏ ਤੇ ਪਿਤਰ ਮੁੜ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਗਏ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਪਿਤਰਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤृਤ੍ਵੇ ਤੇषੁ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਏਵਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ੍ਤਥਾ। ਵ੍ਯਾਜਹਾਰ ਪੁਨਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਿਦॄਨਾਤ੍ਮਵਿਵृਦ੍ਧਯੇ ।। ੧੦.

ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਿਤਰ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਮੁੜ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

ਯੋ ਹ੍ਯਨਿष੍ਟ੍ਵਾ ਪਿਤॄਞ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕਾਞਿਚਿਤ੍ਕਰਿष੍ਯਤਿ। ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਦਾਨਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ ।। ੧੦.

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਫਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਰਾਪ੍ਯਾਯਿਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਤਰਃ ਸੋਮਮਵ੍ਯਯਮ੍। ਆਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਾ ਯੁष੍ਮਾਭਿਰ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ।। ੧੦.

ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਸੋਮ ਰਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਦਾ ਵਧਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੈਰਾਪ੍ਯਾਯਿਤਃ ਸੋਮੋ ਲੋਕਾਨਾਪ੍ਯਾਯਯਿष੍ਯਤਿ । ਕृਤ੍ਸ੍ਰਂ ਸਪਰ੍ਵਤਵਨਂ ਜਙ੍ਗਮਾਜਙ੍ਗਮੈਰ੍ਵृਤਮ੍ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਸੋਮ ਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਪੁष੍ਟਿਕਾਮਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ। ਤੇਭ੍ਯਃ ਪੁष੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਿਤਰਃ ਸਦਾ ।। ੧੦.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪੂਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਤਃ। ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਪਿਤਰਃ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਮ੍। ਤੇषਾਮਾਪ੍ਯਾਯਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨੇਨ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੧੦.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ 'ਚ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਰਦਾਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮਾਜ੍ਞਾ ਕृਤਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਾ। ਤੇਨੈਤਤ੍ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਦਾਨਮਧ੍ਯਯਨਂ ਤਪਃ ।। ੧੦.

ਇਹ ਹੁਕਮ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਦਾਨ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਤਪ ਸਭ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਤੁ ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਦਾਤਾਰਃ ਪਿਤਰੋ ਵੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਃ ਪੁਨਃ । ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪਿਤਰੋ ਹ੍ਯੇਤੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਹ ।। ੧੦.

ਤੁਾਡੇ ਪਿਤਰ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪਿਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਵੀ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ।

ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਭੂਯਃ ਸੂਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਮ੍ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਸੁਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ, ਤਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੁਤਾ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ।

ਕਿਯਨ੍ਤੋ ਵੈ ਪਿਤृਗਣਾਃ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਚ ਤੇ ਗਣਾਃ । ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਦੇਵਪ੍ਰਵਰਾ ਦੇਵਾਨਾਂ ਸੋਮਵਰ੍ਦ੍ਧਨਾਃ ।। ੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਸਮੂਹ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ?

ਏਤਦ੍ਵੋऽਹਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪਿਤृਸਰ੍ਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍। ਸ਼ਂਯੁਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਿਤਰਂ ਵੈ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮ੍ ।। ੧੦.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਯੁ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛੀ ਸੀ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਮੁਪਾਸੀਨਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਕੋਵਿਦਮ੍। ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਂਯੁਰਿਮਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਵਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੧੦.

ਸ਼ੰਯੁ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ।

ਕ ਏਤੇ ਪਿਤਰੋ ਨਾਮ ਕਿਯਨ੍ਤਃ ਕੇ ਚ ਨਾਮਤਃ। ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਾਃ ਕਥਞ੍ਚੈਤੇ ਪਿਤृਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾਃ ।। ੧੦.

ਇਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ? ਉਹ ਪਿਤਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ?

ਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪਿਤਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯਜ੍ਞੇ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ। ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਪੂਰ੍ਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੧੦.

ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਕਸ੍ਮੈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਾਨਿ ਦੇਯਾਨਿ ਕਿਞ੍ਚ ਦਤ੍ਤਂ ਮਹਾਫਲਮ੍। ਕੇषੁ ਵਾਪ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਚ ਨਦੀषੁ ਚ ।। ੧੦.

ਸ਼ਰਾਧ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਜਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਚ ਸ਼ਰਾਧ ਅਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?

ਕੇषੁ ਵੈ ਸਰ੍ਵਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ। ਕਸ਼੍ਚ ਕਾਲੋ ਭਵੇਚ੍ਚ੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਵਿਧਿਃ ਕਸ਼੍ਚਾਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੧੦.

ਕਿਹੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਉੱਤਮ ਦੁਜਾਤੀ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮਿ ਭਗਵਨ੍ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਯਥਾਤਥਮ੍। ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਯਤ੍ਰ ਚੋਦਾਹृਤਂ ਮਯਾ ।। ੧੦.

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।

ਬृਹਸ੍ਪਤਿਰਿਦਂ ਸਮ੍ਯਗੇਵਂ ਪृष੍ਟੋ ਮਹਾਮਤਿਃ। ਵ੍ਯਾਜਹਾਰਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਵਿਦਾਂ ਵਰਃ ।। ੧੦.

ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।