ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਘृਤਾਚ੍ਯਾਂ ਵੈ ਦਸ਼ਾਪ੍ਸਰਸਿ ਸੂਨਵਃ। ਭਦ੍ਰਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਚ ਮਦ੍ਰਾ ਚ ਸ਼ਲਦਾ ਮਲਦਾ ਤਥਾ ।। ੯.

ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ: ਭਦਰਾ, ਸ਼ੂਦਰਾ, ਮਦਰਾ, ਸ਼ਲਦਾ, ਮਲਦਾ,

ਵੇਲਾ ਖਲਾ ਚ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਯਾ ਚ ਗੋਚਪਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਤਥਾ ਮਾਨਰਸਾ ਚੈਵ ਰਤ੍ਨਕृਟਾ ਚ ਤਾ ਦਸ਼ ।। ੯.

ਵੇਲਾ, ਖਲਾ, ਗੋਚਪਲਾ, ਮਾਨਰਸਾ ਅਤੇ ਰਤਨਕ੍ਰਿਤਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਆਤ੍ਰੇਯਵਂਸ਼ਕृਤ੍ਤਾਸਾਂ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ। ਭਦ੍ਰਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸੋਮਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।। ੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਭਦਰਾ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਮ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।

ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਨਾ ਹਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਪਤਮਾਨੋ ਦਿਵੋ ਮਹੀਮ੍। ਤਮੋऽਭਿਭੂਤੇ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਭਾ ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ।। ੯.

ਜਦੋਂ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੱਢ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਲਾਈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਚੋਕ੍ਤਃ ਸ ਪਤਨ੍ਨਿਹ ਦਿਵਾਕਰਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਵਚਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਪਪਾਤ ਦਿਵੋ ਮਹੀਮ੍ ।। ੯.

ਜਦ ਸੂਰਜ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।' ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ।

ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਿ ਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ਼੍ਚਕਾਰ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਯਜ੍ਞੇष੍ਵਤ੍ਰਿਘਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਰੈਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੋਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤ੍ਰਿਘਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

ਸ ਤਾਸ੍ਵਜਨਯਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਤੁਲ੍ਯਾਨਨਾਮਕਾਨ੍। ਦਸ਼ ਤਾਸ੍ਵੇਵ ਮਹਤਾ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਪ੍ਰਭਾ ।। ੯.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਤੇ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ऋषਯੋ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ । ਤੇषਾਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤਯਸ਼ਸੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠੌ ਸੁਮਹੌਜਸੌ ।। ੯.

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ 'ਸਵਸ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।

ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਜਃ । ਯਵੀਯਸੀ ਸੁਤਾ ਤਸ੍ਯਾ ਮਬਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ। ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪੌਰਾਣਿਕਾਃ ਪੁਰਾ ।। ੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅੰਬਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।

ਅਤ੍ਰੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨਮਕਲ੍ਮषਮ੍। ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਂ ਤਨੁਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। ੯.

ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਤ੍ਰਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯੇ ਜਾਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਭੁਵਿ। ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਬਲਾਰਕਗਵਿष੍ਠਿਰਾਃ। ਏਤੇ ਨृਣਾਨ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹੌਜਸਾਮ੍ ।। ੯.

ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ: ਸ਼ਿਆਮਾ, ਮੁਦਗਲਾ, ਬਲਾਰਕ ਤੇ ਗਵੀਸ਼ਠਿਰ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਸ਼੍ਯਪਾਨ੍ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰ੍ਵਤੋऽਰੁਨ੍ਧਤੀ ਤਥਾ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਚ ਤ੍ਵਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਸਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੯.

ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ ਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਜੰਮੇ। ਹੁਣ, ਹੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਸੁਣੋ।

ਨਾਰਦਸ੍ਤੁ ਵਸਿष੍ਠਾਯਾਰੁਨ੍ਧਤੀਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍। ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਤ੍ਤੁ ਨਾਰਦਃ ।। ੯.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੀਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੋਇਆ।

ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਂਗ੍ਰਾਮ ਤਾਰਕਾਮਯੇ। ਅਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਹਤੇ ਲੋਕੇ ਵ੍ਯਗ੍ਰੇ ਸ਼ਕ੍ਰੇ ਸੁਰੈਃ ਸਹ। ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤਪਸਾ ਧੀਮਾਨ੍ਧਾਰਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੯.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਰਕਾਮਯ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਸਤ ਸੀ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵ ਜਿੰਦ ਰੱਖੇ।

ਅਤ੍ਰੌषਧਂ ਮੂਲਫਲਮੋषਧੀਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ । ਤਾਸ੍ਤੇਨ ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦੋषਧੇਨ ਤੁ ।। ੯.

ਉਸ ਨੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਮੂਲ, ਫਲ ਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਉਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਜੋਗਾ ਕੀਤਾ।

ਅਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾਂ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਸਾਗਰਞ੍ਜਨਯਚ੍ਛਕ੍ਤੇਰਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਪਰਾਸ਼ਰਮ੍ ।। ੯.

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸਾਗਰਾਂਜਨਾ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ।

ਕਾਲੀ ਪਰਾਸ਼ਰਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍। ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਾਦਰਣ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸ਼ੁਕੋ ਜਜ੍ਞੇ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੯.

ਕਾਲੀ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਪ੍ਰਭੂ ਜੰਮੇ। ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਤੇ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੁਕ ਜੰਮਿਆ।

ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਵਰ੍ਯਾਂ षਡਿਮੇ ਸ਼ੁਕਸੂਨਵਃ। ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਃ ਕृष੍ਣੋ ਗੌਰਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ ।। ੯.

ਪੀਵਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ: ਭੂਰੀਸ਼ਰਵਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਗੌਰ ਪੰਜਵੇਂ ਹਨ।

ਕਨ੍ਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿਮਤੀ ਚੈਵ ਯੋਗਮਾਤਾ ਦृਢਵ੍ਰਤਾ। ਜਨਨੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਹਸ੍ਯ ਚ ।। ੯.

ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਸਤ੍ਵਗੁਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

ਸ਼੍ਵੇਤਾਃ ਕृष੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਗੌਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਧੂਮ੍ਰਾਃ ਸਮੂਲਿਕਾਃ। ਊष੍ਮਪਾ ਦਾਰਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨੀਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰਾਸ਼ਰਾਃ। ਪਰਾਸ਼ਰਾਣਾਮष੍ਟੌ ਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੯.

ਸ਼੍ਵੇਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੌਰ, ਸ਼੍ਯਾਮ, ਧੂਮ੍ਰ, ਸਮੂਲਿਕ, ਊਸ਼ਮਪਾ, ਦਾਰਕ ਤੇ ਨੀਲ, ਪਰਾਸ਼ਰ — ਇਹ ਅੱਠ ਪਰਾਸ਼ਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵੱਡੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਨਿਬੋਧਧ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮਸਮ੍ਭਵਮ੍। ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਯ ਕਪਿਞ੍ਜਲ੍ਯਾਂ ਘृਤਾਚ੍ਯਾਂ ਸਮਪਦ੍ਯਤ। ਕੁਸ਼ੀਤਿਯਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਤਿਮ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੯.

ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਸੁਣੋ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਜਿਹਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਘਰ ਕਪਿੰਜਲਾ ਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ੀਤਿਯਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਪृਥੋਃ ਸੁਤਾਯਾਃ ਸਮ੍ਭੂਤਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਭਵਦ੍ਵਸੁਃ। ਉਪਮਨ੍ਯੁਃ ਸੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯੇਮੇ ਉਪਮਨ੍ਯਵਃ ।। ੯.

ਪ੍ਰਿਥੂ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਵਸੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਪਮਨਯੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉਪਮਨਯੂ ਵੰਸ਼ ਚੱਲਿਆ।

ਮਿਤ੍ਰਾਵਰੁਣਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਣ੍ਡਿਨੋ ਯੇ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਏਕਾਰ੍षੇਯਾਸ੍ਤਥੈਵਾਨ੍ਯੇ ਵਸਿष੍ਠਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਏਤੇ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਵਸਿष੍ਠਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਏਕਾਦਸ਼ੇਵ ਤੁ ।। ੯.

ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਕੁੰਡਿਨ, ਇਕਾਰਸ਼ੇਯ ਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਮਾਨਸਾ ਹ੍ਯष੍ਟ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ। ਭ੍ਰਾਤਰਃ ਸੁਮਹਾਭਾਗਾ ਤੇषਾਂ ਵਂਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾਃ ।। ੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅੱਠ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਤ੍ਰੀਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਧਾਰਯਨ੍ਤੀਮਾਨ੍ਦੇਵਰ੍षਿਗਣਸਙ੍ਕੁਲਾਨ੍ । ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪੌਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਪृਥਿਵੀ ਸਰ੍ਵਾ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਸ੍ਯੇਵ ਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ ।। ੯.

ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਭਰ ਗਈ ਹੈ।

ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤਸ੍ਯ ਵਿਦਿਤਾਤ੍ਮਨਃ। ਉਤ੍ਤਰਂ ਪਰਿਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਃ ਸੂਤਪੁਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ।। ੧੦.

ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਥੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ।

ਕਥਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਤੀ ਤੁ ਯਾ। ਆਸੀਦ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀ ਪੂਰ੍ਵਮੁਮਾ ਕਥਮ ਜਾਯਤ ।। ੧੦.

ਭਵਾਨੀ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ? ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਖਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਮਾ ਕਿਵੇਂ ਜੰਮੀ?

ਮੇਨਾਯਾਂ ਪਿਤृਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸ਼ੈਲਰੁਟ੍। ਕੇਚੈਤੇ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇषਾਂ ਮੇਨਾ ਤੁ ਮਾਨਸੀ ।। ੧੦.

ਮੇਨਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਕੌਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੇਨਾ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਧੀ ਹੈ?

ਮੈਨਾਕਸ਼੍ਚੈਵ ਦੌਹਿਤ੍ਰੋ ਦੌਹਿਤ੍ਰੀ ਚ ਤਥਾ ਹ੍ਯੁਮਾ। ਏਕਪਰ੍ਣਾ ਤਥਾ ਚੈਵ ਤਥਾ ਯਾ ਚੈਕਪਾਟਲਾ ।। ੧੦.

ਮੈਨਾਕ ਪੌਤਰਾ ਹੈ, ਉਮਾ ਵੀ ਪੌਤਰੀ ਹੈ। ਇਕਪਰਨ ਤੇ ਇਕਪਾਤਲਾ ਵੀ ਹਨ।