ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅष੍ਟਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਾ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਣ ਏਵ ਚ। ਆਕਰ੍ਣਦਾਰਿਤਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਞ੍ਜਧੂਮੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਾਃ ।। ੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਦੰਦ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਵਾਲ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਜਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਵਾਲ ਹਨ।

ਸ੍ਥੂਲਸ਼ੀਰ੍षਾਃ ਸਿਤਾਭਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਾਹੁਕਾਃ। ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਯਾ ਲਮ੍ਬਜਿਹ੍ਵੌष੍ਠਾ ਲਮ੍ਬਭੂਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਾਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮੋਟੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਨਿੱਘੇ ਕੱਦ ਦੇ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦੇ, ਜੀਭ ਤੇ ਹੋਠ ਲਟਕੇ ਹੋਏ, ਗਲ ਲਟਕਦੇ ਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟੀ ਹੈ।

ਨੀਲਾਙ੍ਗਾ ਲੋਹਿਤਗ੍ਰੀਵਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਬੀषਣਾਃ । ਮਹਾਘੋਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕਟਾ ਬਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ ।। ੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਨੀਲੇ, ਗਲ ਲਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਰੂਪ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ رانਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਲਾਸਂਹਨਨਾ ਦृਢਾਃ। ਦਾਰੁਣਾਭਿਜਨਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਿਣਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮੋਟੇ-ਤਾਜੇ, ਉੱਚੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਤੇ ਅਕਸਰ ਔਖੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸਕੁਣ੍ਡਲਾਙ੍ਗਦਾਪੀਡਾ ਮੁਕੁਟੋष੍ਣੀषਧਾਰਿਣਃ। ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਰਗਨੁਲੇਪਨਾਃ ।। ੯.

ਉਹ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੋੜ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਸਜਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਨਾਦਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਦਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਰੂਪਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਨ ਸਮਸ੍ਤਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਯਤੋ ਮਾਯਾਕृਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ ।। ੯.

ਉਹ ਅਨਾਜ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੰਝ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪੁਲਹਸ੍ਯ ਮृਗਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਲਾਸ਼੍ਚ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਃ । ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਮਰਾ ਹਸ੍ਤਿਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੯.

ਪੁਲਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂ ਹਨ। ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ, ਭੰਬੀੜ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਹਨ।

ਵਾਨਰਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਮਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਸ੍ਤਥਾ। ਯੇऽਨ੍ਯੇ ਚੈਵ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਾਯਾਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ ।। ੯.

ਵਾਨਰ, ਕਿੰਨਰ, ਯਮ-ਕਿੰਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ।

ਅਨਪਤ੍ਯਃ ਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਮृਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਨ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੌਤ੍ਰੋ ਵਾ ਤੇਜਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੯.

ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਤੁ ਨਿਸੰਤਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਪੌਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰੇਰ੍ਵਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤृਤੀਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੁਨ੍ਦਰ੍ਯੋ ਦਸ਼ੈਵਾਸਨ੍ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਤ੍ਰਿ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਘृਤਾਚ੍ਯਾਂ ਵੈ ਦਸ਼ਾਪ੍ਸਰਸਿ ਸੂਨਵਃ। ਭਦ੍ਰਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਚ ਮਦ੍ਰਾ ਚ ਸ਼ਲਦਾ ਮਲਦਾ ਤਥਾ ।। ੯.

ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ: ਭਦਰਾ, ਸ਼ੂਦਰਾ, ਮਦਰਾ, ਸ਼ਲਦਾ, ਮਲਦਾ,

ਵੇਲਾ ਖਲਾ ਚ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਯਾ ਚ ਗੋਚਪਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਤਥਾ ਮਾਨਰਸਾ ਚੈਵ ਰਤ੍ਨਕृਟਾ ਚ ਤਾ ਦਸ਼ ।। ੯.

ਵੇਲਾ, ਖਲਾ, ਗੋਚਪਲਾ, ਮਾਨਰਸਾ ਅਤੇ ਰਤਨਕ੍ਰਿਤਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਆਤ੍ਰੇਯਵਂਸ਼ਕृਤ੍ਤਾਸਾਂ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ। ਭਦ੍ਰਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸੋਮਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।। ੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਭਦਰਾ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਮ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।

ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਨਾ ਹਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਪਤਮਾਨੋ ਦਿਵੋ ਮਹੀਮ੍। ਤਮੋऽਭਿਭੂਤੇ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਭਾ ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ।। ੯.

ਜਦੋਂ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੱਢ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਲਾਈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਚੋਕ੍ਤਃ ਸ ਪਤਨ੍ਨਿਹ ਦਿਵਾਕਰਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਵਚਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਪਪਾਤ ਦਿਵੋ ਮਹੀਮ੍ ।। ੯.

ਜਦ ਸੂਰਜ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।' ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ।

ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਿ ਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ਼੍ਚਕਾਰ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਯਜ੍ਞੇष੍ਵਤ੍ਰਿਘਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਰੈਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੋਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤ੍ਰਿਘਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

ਸ ਤਾਸ੍ਵਜਨਯਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਤੁਲ੍ਯਾਨਨਾਮਕਾਨ੍। ਦਸ਼ ਤਾਸ੍ਵੇਵ ਮਹਤਾ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਪ੍ਰਭਾ ।। ੯.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਤੇ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ऋषਯੋ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ । ਤੇषਾਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤਯਸ਼ਸੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠੌ ਸੁਮਹੌਜਸੌ ।। ੯.

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ 'ਸਵਸ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।

ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਜਃ । ਯਵੀਯਸੀ ਸੁਤਾ ਤਸ੍ਯਾ ਮਬਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ। ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪੌਰਾਣਿਕਾਃ ਪੁਰਾ ।। ੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅੰਬਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।

ਅਤ੍ਰੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨਮਕਲ੍ਮषਮ੍। ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਂ ਤਨੁਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪੁਰਾਣਜ੍ਞਾਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ ।। ੯.

ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਤ੍ਰਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰਾਨ੍ਵਯੇ ਜਾਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪ੍ਰਥਿਤਾ ਭੁਵਿ। ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼੍ਚ ਮੁਦ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਬਲਾਰਕਗਵਿष੍ਠਿਰਾਃ। ਏਤੇ ਨृਣਾਨ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹੌਜਸਾਮ੍ ।। ੯.

ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ: ਸ਼ਿਆਮਾ, ਮੁਦਗਲਾ, ਬਲਾਰਕ ਤੇ ਗਵੀਸ਼ਠਿਰ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਸ਼੍ਯਪਾਨ੍ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੈਵ ਪਰ੍ਵਤੋऽਰੁਨ੍ਧਤੀ ਤਥਾ। ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਚ ਤ੍ਵਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਸਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੯.

ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਨਾਰਦ, ਪਰਵਤ ਤੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਜੰਮੇ। ਹੁਣ, ਹੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਗੇ, ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਸੁਣੋ।

ਨਾਰਦਸ੍ਤੁ ਵਸਿष੍ਠਾਯਾਰੁਨ੍ਧਤੀਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍। ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਾ ਮਹਾਤੇਜਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਸ਼ਾਪਾਤ੍ਤੁ ਨਾਰਦਃ ।। ੯.

ਨਾਰਦ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਦ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੀਤ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੋਇਆ।

ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਸਂਗ੍ਰਾਮ ਤਾਰਕਾਮਯੇ। ਅਨਾਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਹਤੇ ਲੋਕੇ ਵ੍ਯਗ੍ਰੇ ਸ਼ਕ੍ਰੇ ਸੁਰੈਃ ਸਹ। ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤਪਸਾ ਧੀਮਾਨ੍ਧਾਰਯਾਮਾਸ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੯.

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਰਕਾਮਯ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਆਸਤ ਸੀ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵ ਜਿੰਦ ਰੱਖੇ।

ਅਤ੍ਰੌषਧਂ ਮੂਲਫਲਮੋषਧੀਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ । ਤਾਸ੍ਤੇਨ ਜੀਵਯਾਮਾਸ ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦੋषਧੇਨ ਤੁ ।। ੯.

ਉਸ ਨੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਮੂਲ, ਫਲ ਤੇ ਔਖਧੀਆਂ ਉਗਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਜੋਗਾ ਕੀਤਾ।

ਅਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾਂ ਵਸਿष੍ਠਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਦ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਸਾਗਰਞ੍ਜਨਯਚ੍ਛਕ੍ਤੇਰਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਪਰਾਸ਼ਰਮ੍ ।। ੯.

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਅਰੁੰਧਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ। ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਸਾਗਰਾਂਜਨਾ ਤੋਂ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ।

ਕਾਲੀ ਪਰਾਸ਼ਰਾਜ੍ਜਜ੍ਞੇ ਕृष੍ਣਦ੍ਵੈਪਾਯਨਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍। ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਾਦਰਣ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸ਼ੁਕੋ ਜਜ੍ਞੇ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੯.

ਕਾਲੀ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਪ੍ਰਭੂ ਜੰਮੇ। ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਤੇ ਅਰਣੀ ਤੋਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ੁਕ ਜੰਮਿਆ।

ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਪੀਵਰ੍ਯਾਂ षਡਿਮੇ ਸ਼ੁਕਸੂਨਵਃ। ਭੂਰਿਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਃ ਕृष੍ਣੋ ਗੌਰਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਃ ।। ੯.

ਪੀਵਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ: ਭੂਰੀਸ਼ਰਵਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਗੌਰ ਪੰਜਵੇਂ ਹਨ।

ਕਨ੍ਯਾ ਕੀਰ੍ਤਿਮਤੀ ਚੈਵ ਯੋਗਮਾਤਾ ਦृਢਵ੍ਰਤਾ। ਜਨਨੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨੀ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਹਸ੍ਯ ਚ ।। ੯.

ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਸਤ੍ਵਗੁਹ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।