ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੇ ਰਾਵਣਸ੍ਤਪਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍। ਰਾਮਂ ਦਾਸ਼ਰਥਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਗਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮੀਯਿਵਾਨ੍ ।। ੯.

ਚੌਵੀਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦਾਸਰਥੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

ਮਹੋਦਯਃ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਾਂਸ਼ੁਖਰਸ੍ਤਥਾ। ਪੁष੍ਪੋਤ੍ਕਟਾਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਕਨ੍ਯਾ ਕੁਮ੍ਭੀਨਸੀ ਤਥਾ ।। ੯.

ਮਹੋਦਯ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਮਹਾਪਾਂਸ਼ੁਖਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੂषਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ। ਕਨ੍ਯਾ ਹ੍ਯਸਲਿਕਾ ਚੈਵ ਵਾਕਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੯.

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ ਇਹ ਰਾਖਸ ਹਨ। ਵਾਕਾ ਦੀ ਧੀ ਅਸਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਣਃ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਦਸ਼। ਦਾਰੁਣਾਬਿਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵੈਰਪਿ ਦੁਰਾਸਦਾਃ ।। ੯.

ਇਹ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਪੌਲਸਤਿਆ ਰਾਖਸ ਸਭ ਕਮਾਂ ਵਿਚ ਕਠੋਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਜੋਗੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਞ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ।। ੯.

ਇਹ ਸਭ ਵਰਦਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੌਲਸਤਿਆ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰੂਰਾਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਤਪੋਵ੍ਰਤਨਿषੇਵਿਣਾਮ੍ ।। ੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਮੈਡਵਿਡੋ ਰਾਜਾ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਸਵ੍ਯਪਿਙ੍ਗਲਃ। ਇਤਰੇ ਵੈ ਯਜ੍ਞਮੁਖਾਸ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।। ੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਡਵਿਡਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੌਲਸਤਿਆ ਹੈ, ਸਵਯਪਿੰਗਲ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੋ ਯਜ੍ਨਮੁਖ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਖਸ ਗੋਤ ਹਨ।

ਯਾਤੁ ਧਾਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਨਾ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵਾਚਰਾਃ । ਨਿਸ਼ਾਚਰਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੯.

ਯਾਤੁਧਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਧਾਨ, ਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਗੋਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਨੈऋਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਆਗਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕੌਸ਼ਿਕਾਸ੍ਤਥਾ। ਇਤ੍ਯੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਜਾਤਯੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੯.

ਪੌਲਸਤਿਆ, ਨੈਰਿਤ, ਅਗਸਤ ਵੰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਿਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਕਾਯਾ ਮਹੋਦਰਾਃ ।। ੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅष੍ਟਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਾ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਣ ਏਵ ਚ। ਆਕਰ੍ਣਦਾਰਿਤਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਞ੍ਜਧੂਮੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਾਃ ।। ੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਦੰਦ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਵਾਲ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਜਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਵਾਲ ਹਨ।

ਸ੍ਥੂਲਸ਼ੀਰ੍षਾਃ ਸਿਤਾਭਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਾਹੁਕਾਃ। ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਯਾ ਲਮ੍ਬਜਿਹ੍ਵੌष੍ਠਾ ਲਮ੍ਬਭੂਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਾਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮੋਟੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਨਿੱਘੇ ਕੱਦ ਦੇ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦੇ, ਜੀਭ ਤੇ ਹੋਠ ਲਟਕੇ ਹੋਏ, ਗਲ ਲਟਕਦੇ ਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟੀ ਹੈ।

ਨੀਲਾਙ੍ਗਾ ਲੋਹਿਤਗ੍ਰੀਵਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਬੀषਣਾਃ । ਮਹਾਘੋਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕਟਾ ਬਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ ।। ੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਨੀਲੇ, ਗਲ ਲਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਰੂਪ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ رانਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਲਾਸਂਹਨਨਾ ਦृਢਾਃ। ਦਾਰੁਣਾਭਿਜਨਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਿਣਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮੋਟੇ-ਤਾਜੇ, ਉੱਚੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਤੇ ਅਕਸਰ ਔਖੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸਕੁਣ੍ਡਲਾਙ੍ਗਦਾਪੀਡਾ ਮੁਕੁਟੋष੍ਣੀषਧਾਰਿਣਃ। ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਰਗਨੁਲੇਪਨਾਃ ।। ੯.

ਉਹ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੋੜ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਸਜਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਨਾਦਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਦਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਰੂਪਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਨ ਸਮਸ੍ਤਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਯਤੋ ਮਾਯਾਕृਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ ।। ੯.

ਉਹ ਅਨਾਜ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੰਝ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪੁਲਹਸ੍ਯ ਮृਗਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਲਾਸ਼੍ਚ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਃ । ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਮਰਾ ਹਸ੍ਤਿਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੯.

ਪੁਲਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂ ਹਨ। ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ, ਭੰਬੀੜ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਹਨ।

ਵਾਨਰਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਮਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਸ੍ਤਥਾ। ਯੇऽਨ੍ਯੇ ਚੈਵ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਾਯਾਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ ।। ੯.

ਵਾਨਰ, ਕਿੰਨਰ, ਯਮ-ਕਿੰਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ।

ਅਨਪਤ੍ਯਃ ਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਮृਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਨ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੌਤ੍ਰੋ ਵਾ ਤੇਜਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੯.

ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਤੁ ਨਿਸੰਤਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਪੌਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰੇਰ੍ਵਂਸ਼ਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤृਤੀਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ। ਤਸ੍ਯ ਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੁਨ੍ਦਰ੍ਯੋ ਦਸ਼ੈਵਾਸਨ੍ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਤ੍ਰਿ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੀਜੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੱਸ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।

ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਘृਤਾਚ੍ਯਾਂ ਵੈ ਦਸ਼ਾਪ੍ਸਰਸਿ ਸੂਨਵਃ। ਭਦ੍ਰਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਚ ਮਦ੍ਰਾ ਚ ਸ਼ਲਦਾ ਮਲਦਾ ਤਥਾ ।। ੯.

ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ: ਭਦਰਾ, ਸ਼ੂਦਰਾ, ਮਦਰਾ, ਸ਼ਲਦਾ, ਮਲਦਾ,

ਵੇਲਾ ਖਲਾ ਚ ਸਪ੍ਤੈਤਾ ਯਾ ਚ ਗੋਚਪਲਾ ਸ੍ਮृਤਾ । ਤਥਾ ਮਾਨਰਸਾ ਚੈਵ ਰਤ੍ਨਕृਟਾ ਚ ਤਾ ਦਸ਼ ।। ੯.

ਵੇਲਾ, ਖਲਾ, ਗੋਚਪਲਾ, ਮਾਨਰਸਾ ਅਤੇ ਰਤਨਕ੍ਰਿਤਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

ਆਤ੍ਰੇਯਵਂਸ਼ਕृਤ੍ਤਾਸਾਂ ਭਰ੍ਤ੍ਤਾ ਨਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰਃ। ਭਦ੍ਰਾਯਾਂ ਜਨਯਾਮਾਸ ਸੋਮਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।। ੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਤ੍ਰੇਯ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਭਦਰਾ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸੋਮ ਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ।

ਸ੍ਵਰ੍ਭਾਨੁਨਾ ਹਤੇ ਸੂਰ੍ਯੇ ਪਤਮਾਨੋ ਦਿਵੋ ਮਹੀਮ੍। ਤਮੋऽਭਿਭੂਤੇ ਲੋਕੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਭਾ ਯੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ।। ੯.

ਜਦੋਂ ਸਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੱਢ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੁਨੀਆ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਲਾਈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇऽਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਚੋਕ੍ਤਃ ਸ ਪਤਨ੍ਨਿਹ ਦਿਵਾਕਰਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षੇਰ੍ਵਚਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨ ਪਪਾਤ ਦਿਵੋ ਮਹੀਮ੍ ।। ੯.

ਜਦ ਸੂਰਜ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।' ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ।

ਅਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨਿ ਗੋਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ਼੍ਚਕਾਰ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਯਜ੍ਞੇष੍ਵਤ੍ਰਿਘਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਰੈਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੋਤਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤ੍ਰਿਘਨ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।

ਸ ਤਾਸ੍ਵਜਨਯਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਾਨਾਤ੍ਮਤੁਲ੍ਯਾਨਨਾਮਕਾਨ੍। ਦਸ਼ ਤਾਸ੍ਵੇਵ ਮਹਤਾ ਤਪਸਾ ਭਾਵਿਤਪ੍ਰਭਾ ।। ੯.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਦੱਸ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਤੇ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯਾ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ ऋषਯੋ ਵੇਦਪਾਰਗਾਃ । ਤੇषਾਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤਯਸ਼ਸੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠੌ ਸੁਮਹੌਜਸੌ ।। ੯.

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ 'ਸਵਸ੍ਯਾਤ੍ਰੇਯ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ।

ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਦੁਰ੍ਵਾਸਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਜਃ । ਯਵੀਯਸੀ ਸੁਤਾ ਤਸ੍ਯਾ ਮਬਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ। ਅਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਦਾਹਰਨ੍ਤੀਮਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪੌਰਾਣਿਕਾਃ ਪੁਰਾ ।। ੯.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਅੰਬਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।