ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂਵਿਧਂ ਸੁਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਧਰਂ ਤਥਾ। ਪਿਤਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਬੇਰੋऽਯਮਿਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਕੁਬੇਰ ਹੈ।'

ਕੁਤ੍ਸਾਯਾਂ ਕ੍ਵਿਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋऽਯਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਬੇਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਕੁਬੇਰਃ ਕੁਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੇਨ ਚ ਸੋऽਙ੍ਕਿਤਃ ।। ੯.

‘ਕੁਤੀ’ ਸ਼ਬਦ ਨਿੰਦਿਆ ਲਈ ਹੈ, ‘ਬੇਰਾ’ ਸਰੀਰ ਲਈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਅੰਗ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਬੇਰ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਵਸੋऽਪਤ੍ਯਂ ਸਾਦृਸ਼੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰਵਾ ਇਵ। ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਨਾਮ ਨਾਮ੍ਨਾ ਲੋਕੇ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।। ੯.

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ऋਦ੍ਧ੍ਯਾਂ ਕੁਬੇਰੋऽਜਨਯਦ੍ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਨਲਕੂਬਰਮ੍। ਰਾਵਣਂ ਕੁਮ੍ਭਕਰ੍ਣਞ੍ਚ ਕਨ੍ਯਾਂ ਸ਼ੂਰ੍ਪਣਖਾਨ੍ਤਥਾ। ਵਿਭੀषਣਂ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਕੈਕਸ੍ਯਜਨਯੇਤ੍ਸੁਤਾਨ੍ ।। ੯.

ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਲਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਕੈਕਸੀ ਨੇ ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ, ਧੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਪਿਙ੍ਗਲੋ ਰਕ੍ਤਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਃ। ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਬੁਜੋ ਮਹਾਕਾਯੋ ਮਹਾ ਬਲਃ ।। ੯.

ਦਸ ਸਿਰ, ਸਾਂਪ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਕੰਨ, ਪੀਲੇ, ਲਾਲ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਪੈਰ, ਵੀਹ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤ।

ਜਾਤ੍ਯਾਞ੍ਜਨਨਿਭੋ ਦਂष੍ਟ੍ਰੋ ਲੋਹਿਤਗ੍ਰੀਵ ਏਵ ਚ। ਰਾਜਸੇਨੋ ਜਯਯੁਕ੍ਤੋ ਰੂਪੇਣ ਚ ਬਲੇਨ ਚ ।। ੯.

ਜਨਮ ਤੋਂ ਕਾਜਲ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਦੰਦ ਵਾਲਾ, ਲਾਲ ਗਲ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਰੂਪ ਤੇ ਬਲ ਵਿੱਚ।

ਸਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਦृਢਤਨੂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੈਰੇਵ ਰਾਵਣਃ । ਨਿਸਰ੍ਗਾਦ੍ਦਾਰੁਣਃ ਕ੍ਰੂਰੋ ਰਾਵਣਾਦ੍ਰਾਵਣਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੯.

ਰਾਵਣ, ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੀ—ਸਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਕਰੂੜ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁਸ੍ਤ੍ਵਾਸੀਤ੍ਸ ਰਾਜਾ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਿ। ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨਿ ਰਾਜਾਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਸ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ।। ੯.

ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੁ ਸੀ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤੇਰਾਂ ਚੌਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਤਾਃ ਪਞ੍ਚਕੋਟ੍ਯੋ ਵਰ੍षਾਣਾਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ ਦ੍ਵਿਜੈਃ। ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯੇਕषष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਰੁਦਾਹृਤਾ ।। ੯.

ਉਹ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਸਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਕਸਠ ਨਿਯੁਤ ਵੀ ਦੱਸੇ ਹਨ।

षष੍ਟਿਸ਼ਤਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਰ੍षਾਣਾਨ੍ਤੁ ਸ ਰਾਵਣਃ । ਦੇਵਤਾਨਾਂ ऋषੀਣਾਞ੍ਚ ਘੋਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਗਰਮ੍ ।। ੯.

ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ।

ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੇ ਰਾਵਣਸ੍ਤਪਸਃ ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍। ਰਾਮਂ ਦਾਸ਼ਰਥਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਗਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮੀਯਿਵਾਨ੍ ।। ੯.

ਚੌਵੀਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਵਣ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦਾਸਰਥੀ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

ਮਹੋਦਯਃ ਪ੍ਰਹਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਹਾਪਾਂਸ਼ੁਖਰਸ੍ਤਥਾ। ਪੁष੍ਪੋਤ੍ਕਟਾਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਕਨ੍ਯਾ ਕੁਮ੍ਭੀਨਸੀ ਤਥਾ ।। ੯.

ਮਹੋਦਯ, ਪ੍ਰਹਸਤ, ਮਹਾਪਾਂਸ਼ੁਖਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪੋਟਕਟਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਕੁੰਭੀਨਸੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੂषਣਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਸ਼੍ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ। ਕਨ੍ਯਾ ਹ੍ਯਸਲਿਕਾ ਚੈਵ ਵਾਕਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸਵਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੯.

ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ ਇਹ ਰਾਖਸ ਹਨ। ਵਾਕਾ ਦੀ ਧੀ ਅਸਲਿਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕ੍ਰੂਰਕਰ੍ਮਾਣਃ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਦਸ਼। ਦਾਰੁਣਾਬਿਜਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵੈਰਪਿ ਦੁਰਾਸਦਾਃ ।। ੯.

ਇਹ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਪੌਲਸਤਿਆ ਰਾਖਸ ਸਭ ਕਮਾਂ ਵਿਚ ਕਠੋਰ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਜੋਗੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਯਕ੍ਸ਼ਾਣਾਞ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਯੇ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ।। ੯.

ਇਹ ਸਭ ਵਰਦਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੌਲਸਤਿਆ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਵੈਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਰੂਰਾਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍। ਵੇਦਾਧ੍ਯਯਨਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਤਪੋਵ੍ਰਤਨਿषੇਵਿਣਾਮ੍ ।। ੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਮੈਡਵਿਡੋ ਰਾਜਾ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਸਵ੍ਯਪਿਙ੍ਗਲਃ। ਇਤਰੇ ਵੈ ਯਜ੍ਞਮੁਖਾਸ੍ਤੇਨ ਰਕ੍ਸ਼ੋਗਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।। ੯.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਡਵਿਡਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੌਲਸਤਿਆ ਹੈ, ਸਵਯਪਿੰਗਲ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੋ ਯਜ੍ਨਮੁਖ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਖਸ ਗੋਤ ਹਨ।

ਯਾਤੁ ਧਾਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਨਾ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਦਿਵਾਚਰਾਃ । ਨਿਸ਼ਾਚਰਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕਵਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੯.

ਯਾਤੁਧਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਧਾਨ, ਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਗੋਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਾ ਨੈऋਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਆਗਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਕੌਸ਼ਿਕਾਸ੍ਤਥਾ। ਇਤ੍ਯੇਤਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਜਾਤਯੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੯.

ਪੌਲਸਤਿਆ, ਨੈਰਿਤ, ਅਗਸਤ ਵੰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤ ਰਾਖਸਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਵृਤ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪਿਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਕਾਯਾ ਮਹੋਦਰਾਃ ।। ੯.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਿੰਗਲ ਰੰਗ ਦੇ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅष੍ਟਦਂष੍ਟ੍ਰਾ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਾ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਣ ਏਵ ਚ। ਆਕਰ੍ਣਦਾਰਿਤਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਞ੍ਜਧੂਮੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਾਃ ।। ੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਦੰਦ ਹਨ, ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਵਾਲ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਖੜੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਚੀਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੰਜ ਘਾਹ ਜਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਵਾਲ ਹਨ।

ਸ੍ਥੂਲਸ਼ੀਰ੍षਾਃ ਸਿਤਾਭਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਾਹੁਕਾਃ। ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਯਾ ਲਮ੍ਬਜਿਹ੍ਵੌष੍ਠਾ ਲਮ੍ਬਭੂਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਾਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮੋਟੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ, ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਨਿੱਘੇ ਕੱਦ ਦੇ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤਾਮਰ ਰੰਗ ਦੇ, ਜੀਭ ਤੇ ਹੋਠ ਲਟਕੇ ਹੋਏ, ਗਲ ਲਟਕਦੇ ਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟੀ ਹੈ।

ਨੀਲਾਙ੍ਗਾ ਲੋਹਿਤਗ੍ਰੀਵਾ ਗਮ੍ਭੀਰਾਕ੍ਸ਼ਾ ਵਿਬੀषਣਾਃ । ਮਹਾਘੋਰਸ੍ਵਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕਟਾ ਬਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾਃ ।। ੯.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਨੀਲੇ, ਗਲ ਲਾਲ, ਅੱਖਾਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਰੂਪ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ رانਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਤੁਙ੍ਗਨਾਸਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਲਾਸਂਹਨਨਾ ਦृਢਾਃ। ਦਾਰੁਣਾਭਿਜਨਾਃ ਕ੍ਰੂਰਾਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਿਣਃ ।। ੯.

ਉਹ ਮੋਟੇ-ਤਾਜੇ, ਉੱਚੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਵਰਗੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਡਰਾਉਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਤੇ ਅਕਸਰ ਔਖੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸਕੁਣ੍ਡਲਾਙ੍ਗਦਾਪੀਡਾ ਮੁਕੁਟੋष੍ਣੀषਧਾਰਿਣਃ। ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਰਗਨੁਲੇਪਨਾਃ ।। ੯.

ਉਹ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੋੜ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪ ਲਾ ਕੇ ਸਜਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਨਾਦਾਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁषਾਦਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਰੂਪਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਨਾਂ ਬੁਧੈਃ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਨ ਸਮਸ੍ਤਬਲਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਯਤੋ ਮਾਯਾਕृਤਂ ਹਿ ਤਤ੍ ।। ੯.

ਉਹ ਅਨਾਜ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇੰਝ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਪੁਲਹਸ੍ਯ ਮृਗਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਯਾਲਾਸ਼੍ਚ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਃ । ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਮਰਾ ਹਸ੍ਤਿਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੯.

ਪੁਲਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂ ਹਨ। ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਸੱਪ, ਭੰਬੀੜ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਹਨ।

ਵਾਨਰਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯਮਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਸ੍ਤਥਾ। ਯੇऽਨ੍ਯੇ ਚੈਵ ਪਰਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਾਯਾਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾਨੁਗਾਃ ।। ੯.

ਵਾਨਰ, ਕਿੰਨਰ, ਯਮ-ਕਿੰਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ।

ਅਨਪਤ੍ਯਃ ਕ੍ਰਤੁਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਮृਤੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਨ ਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪੌਤ੍ਰੋ ਵਾ ਤੇਜਃ ਸਂਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੯.

ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਤੁ ਨਿਸੰਤਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਨਾ ਪੌਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ।