ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਰਸਾਥ ਵਿਜਜ੍ਞੇ ਤੁ ਸ਼ਤਮੇਕਂ ਸ਼ਿਰੋ ਮਤਮ੍। ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਤਕ੍ਸ਼ਕੋ ਰਾਜਾ ਨਾਗਾਨਾਞ੍ਚਾਪਿ ਵਾਸੁਕਿਃ । ਦ੍ਰ. ਗਰੁਡਪੁਰਾਣੇ ੧.੧੯੭.੧੨ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾਸੁਕੇਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮਣ੍ਡਲੇ ਏਵਂ ਤਕ੍ਸ਼ਕਸ੍ਯ ਵਾਯੁਮਣ੍ਡਲੇ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਤਮੋਬਹੁਲ ਇਤ੍ਯੇष ਗਣਃ ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ਾਤ੍ਮਕਃ ॥ ੮.

ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸ਼ਕ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ।

ਪੁਲਹਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾ ਸਰ੍ਗਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਬਹ੍ਵਨ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਭਿਵਿਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਜਜ੍ਞਿਰੇ ॥ ੮.

ਹੁਣ ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਾਮਰਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਤਾਮਰਾ ਤੋਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜੀਵ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ।

ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਭਾਸੀ ਤਥਾ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੀ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕੀ ਤਥਾ। ਅਰੁਣਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਤੁ ਵੀਰ੍ਯਵਨ੍ਤੌ ਮਹਾਬਲੌ। ਸਮ੍ਪਾਤਿਞ੍ਚ ਜਟਾਯੁਞ੍ਚ ਪ੍ਰਸੂਤਾ ਪਕ੍ਸ਼ਿਸਤ੍ਤਮੌ ॥ ੮.

ਸ਼ੈਨੀ, ਭਾਸੀ, ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇ ਸ਼ੁਕੀ; ਅਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਨੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸੰਪਾਤੀ ਤੇ ਜਟਾਯੂ, ਜੋ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ, ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

ਸਮ੍ਪਾਤਿਰਜਨਤ੍ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਨ੍ਯਾਮੇਕਾਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਜਟਾਯੁषਸ਼੍ਚ ਯੇ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਾਕ ਗृਧ੍ਰਾਸ਼੍ਚਕਰ੍ਣਿਨਃ ॥ ੮.

ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਂ ਤੇ ਗਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਨ ਹਨ।

ਭਾਰ੍ਯਾ ਗਰੁਤ੍ਮਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਭਾਸੀ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੀ ਤਥਾ ਸ਼ੁਕੀ। ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੀ ਚ ਭਦ੍ਰਾ ਚ ਤਾਸ੍ਵਪਤ੍ਯਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥ ੮.

ਗਰੁਤਮਤ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ — ਭਾਸੀ, ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਸ਼ੁਕੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇ ਭਦਰਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸ਼ੁਕੀ ਗਰੁਤ੍ਮਤਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਸੁषੁਵੇ षਟ੍ ਪਰਿਸ਼੍ਰੁਤਾਨ੍ । ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਂ ਸੁਮੁਖਞ੍ਚੈਵ ਬਲਂ ਪृष੍ਠਂ ਮਹਾਬਲਮ੍ ॥ ੮.

ਸ਼ੁਕੀ ਨੇ ਗਰੁਤਮਤ ਨੂੰ ਛੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤੇ: ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰ, ਸੁਮੁਖ, ਬਲ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਤੇ ਮਹਾਬਲ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਖਨੇਤ੍ਰਂ ਸੁਮੁਖਂ ਸੁਰੂਪਂ ਸੁਰਸਂ ਬਲਮ੍। ਏषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪੌਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਗਰੁਡਾਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ॥ ੮.

ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਖਨੇਤਰ, ਸੁਮੁਖ, ਸੁਰੂਪ, ਸੁਰਸਾ ਤੇ ਬਲ; ਇਹ ਗਰੁੜਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕ੍ਰੂਰਾਣਾਂ ਪਨ੍ਨਗਾਸ਼ਿਨਾਮ੍। ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਵਿਸਰ੍ਗਾਚ੍ਚ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਵਂਸ਼ਵਿਸ੍ਤਰਃ ॥ ੮.

ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕ੍ਰੂਰ, ਸੱਪ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਤੋਂ ਇਹ ਵੰਸ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨਿ ਦੇਸ਼ਾਨਿ ਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍। ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਦ੍ਵੀਪਮਖਿਲਂ ਦੇਵਕੂਟਞ੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਮ੍ ॥ ੮.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਸਾਰਾ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਟਾਪੂ ਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ।

ਮਣਿਮਨ੍ਤਞ੍ਚ ਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਖਰਂ ਤਥਾ। ਪਰ੍ਣਮਾਲਂ ਸੁਕੇਸ਼ਞ੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਂ ਤਥਾਚਲਮ੍ ॥ ੮.

ਮਣਿਮੰਤ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ; ਪਰਣਮਾਲਾ, ਸੁਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।

ਕੌਰਜਂ ਪਞ੍ਚਸ਼ਿਖਰਂ ਹੇਮਕੂਟਞ੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਮ੍। ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਵਾਯੁਪ੍ਰਭਵੈਰ੍ਦੀਪਿਤੈਃ ਪਝਰਾਗਿਭਿਃ ॥ ੮.

ਕੌਰਜ, ਪੰਜ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਝਰਾਗੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੈਲਜਾਲਾਨਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨਿ ਗਾਰੁਡੈਸ੍ਤੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ । ਭਾਸੀਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਭਾਸਾ ਉਲੂਕਾ ਕਾਕਕੁਕ੍ਕੁਟਾਃ ॥ ੮.

ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਾਰੁੜ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਸਾ, ਉਲੂਕਾ, ਕਾਕਕੁੱਕੁਟਾ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਯੂਰਾਃ ਕਲਵਿਙ੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਕਪੋਤਾ ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਾਃ। ਕ੍ਰੌਞ੍ਚੀ ਵਾਰ੍ਦ੍ਧੀਣਸਾਨ੍ ਸ਼੍ਯੇਨੀ ਕੁਰਰਾਨ੍ਸਾਰਸਾਨ੍ਬਕਾਨ੍ ॥ ੮.

ਮੋਰ, ਕਲਵਿੰਕ, ਕਬੂਤਰ, ਲਾਵਾ ਤੇ ਤਿੱਤਿਰ ਪੰਛੀ; ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਵਾਰਧੀਨ, ਸ਼ੇਨੀ, ਕੁਰਰਾ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਬਕ ਵੀ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਯੋਨ੍ਯੇऽਪਿ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾ ਯੇ ਚ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ। ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰੀ ਚ ਹਂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਕਲਹਂਸਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਮਿਨੀ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਹਨ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਕਲਹੰਸ ਵੀ ਹਨ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।

ਚਕ੍ਰਵਾਕਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਹਗਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵਾਦਕਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍। ਏਤਾਨੇਵ ਵਿਜਜ੍ਞੇऽਥ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਮਨਨ੍ਤਕਮ੍ ॥ ੮.

ਚਕਰਵਾਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਇਹ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ।

ਗਰੁਡਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਇਰਾਯਾਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਇਰਾ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞੇ ਕਨ੍ਯਾ ਵੈਤਿਸ੍ਰਃ ਕਮਲਲੋਚਨਾਃ ॥ ੮.

ਇਹ ਗਾਰੁੜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਇਰਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੁਣੋ। ਇਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕੰਨੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।

ਵਨ ਸ੍ਪਤੀਨਾਂ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਵੀਰੁਧਾਞ੍ਚੈਵ ਮਾਤਰਃ। ਲਤਾ ਚੈਵਾਥ ਵਲ੍ਲੀ ਚ ਵੀਰੁਧਾ ਚੇਤਿ ਤਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ॥ ੮.

ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹਨ; ਲਤਾ ਅਤੇ ਵੱਲੀ, ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਲਤਾ ਵਨਸ੍ਪਤੀਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਹ੍ਯਪੁष੍ਪਾਨ੍ ਪੁਲਿਨਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ । ਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਪੁष੍ਪਫਲੈਰ੍ਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਲਤਾ ਵੈ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ ॥ ੮.

ਲਤਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਜਨਮਾਏ, ਜੋ ਫੁੱਲ ਰਹਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਲਤਾ ਨੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਅਥ ਵਲ੍ਲੀ ਤੁ ਗੁਲ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਕ੍ਸਾਰਾਸ੍ਤृਣਜਾਤਯਃ। ਵੀਰੁਧਾ ਤਦਪਤ੍ਯਾਨਿ ਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ॥ ੮.

ਫਿਰ ਵੱਲੀ ਨੇ ਗੁਲਮ, ਛਾਲ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਘਾਹ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ; ਇਹ ਜੜੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੰਸ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਏਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪਦਾਯਾਦਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ੍ਥਾਣੁਜਙ੍ਗਮਾਃ । ਤੇषਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪੌਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਯੈਰਿਦਂ ਪੂਰਿਤਂ ਜਗਤ੍ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।

ਇਤਿ ਸਰ੍ਗੈਕਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਕੀਰ੍ਤਿਤੋऽਵਯਵੋ ਮਯਾ। ਮਾਰੀਚੋऽਯਂ ਪ੍ਰਜਾ ਸਰ੍ਗਃ ਸਮਾਸੇਨ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ। ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਸਤੋ ਵਕ੍ਤੁਮਪਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ; ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣੀ। ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣੀ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।

ਅਦਿਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾ ਤੁ ਬਲਸ਼ੀਲਾ ਦਿਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਤਪਃਸ਼ੀਲਾ ਤੁ ਸੁਰਭਿ ਰ੍ਮਾਯਾਸ਼ੀਲਾ ਦਨੁਃ ਸ੍ਮृਤਾ ॥ ੮.

ਅਦਿਤੀ ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਿਤੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ; ਸੁਰਭੀ ਤਪ ਵਾਲੀ, ਦਨੂ ਮਾਇਆ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰੂਰਸ਼ੀਲਾ ਤਥਾ ਕਦ੍ਰੁਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚ੍ਯਥ ਸ਼੍ਰੁਤਿਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਇਰਾ ਗ੍ਰਹਣਸ਼ੀਲਾ ਤੁ ਦਨਾਯੁਰ੍ਭਕ੍ਸ਼ਣੇ ਰਤਾ ॥ ੮.

ਕਦਰੂ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨਵਾਨ; ਇਰਾ ਪਕੜਨ ਦੀ ਝੁਕਾਵ ਵਾਲੀ, ਦਨਾਯੁ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਵਾਹਸ਼ੀਲਾ ਤੁ ਵਿਨਤਾ ਤਾਮ੍ਰਾ ਵੈ ਪਾਸ਼ਸ਼ਾਲਿਨੀ। ਸ੍ਵਭਾਵਾ ਲੋਕਮਾਤॄਣਾਂ ਸ਼ੀਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ ੮.

ਵਿਨਤਾ ਬੋਝ ਢੋਣ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤਾਮਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਮਾਹਰ; ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਭਾਵ ਹਨ।

ਧਰ੍ਮਤਃ ਸ਼ੀਲਤੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਬਲਰੂਪਤਃ। ਰਜਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋ ਵृਤ੍ਤਾ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ੍ਤੁ ਵੈ ॥ ੮.

ਧਰਮ, ਚਲਣ, ਬੁੱਧੀ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਹਨ, ਧਰਮਿਕ ਤੇ ਅਧਰਮਿਕ ਦੋਵੇਂ।

ਮਾਤृਤੁਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਬਿਜਾਤਾਃ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ। ਦੇਵਤਾਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਪਨ੍ਨਗਾਃ। ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪਸ਼ਵਸ਼੍ਚੈਵ ਮृਗਾਃ ਪਤਙ੍ਗਵੀਰੁਧਃ ॥ ੮.

ਕਸ਼ਯਪ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ, ਜੋ ਮਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੀ ਜਨਮੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ: ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸੱਪ, ਪਿਸਾਚ, ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਪੌਦੇ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ਾਯਣੀष੍ਵੇਤੇ ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਮਾਨੁषੀष੍ਵਿਹ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੇष੍ਠਾਸ੍ਤੁ ਮਾਨੁषਾਃ ॥ ੮.

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ, ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਏ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ।

ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਮਾਨੁषਾਃ ਸਾਧਕਾਸ੍ਤੁ ਵੈ। ਤਤੋऽਧਃ ਸ੍ਰੋਤਸਸ੍ਤੇ ਵੈ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸੁਰਾਸੁਰਾਃ ॥ ੮.

ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਦੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ।

ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧਯਰ੍ਥਂ ਮਾਨੁषੇषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਭਵਃ ਪ੍ਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ ੮.

ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।