ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਂ ਮਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਿਤृਭਿਃ ਸਹ। ਨਿਧਨਾਨੀਹ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਮਾਦਿਨਾ ਚ ਭਵਿष੍ਯਤਾ ।। ੬੧.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਨ।

ਤੇषਾਮਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਚ੍ਛੇਦ ਇਹ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍। ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯੇਣ ਸ੍ਥਿਤਿਰੇषਾਨਵਸ੍ਥਿਤਾ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਯਾਵਦਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍ ।। ੬੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਇਹ ਅਸਥਿਰ ਜੀਵਨ ਸਾਰੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਲੈ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ।

ਏਵਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇਨ ਤੁ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਜੋੜ ਦਾ ਲਕੜ, ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇष੍ਵਤੀਤੇषੁ ਭਵਿष੍ਯਾਣਾਂ ਤੁ ਸਾਧਨਮ੍ । ਏਵਮਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਭਵਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਾਤ੍ ।। ੬੧.

ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਾਧਨ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਲੈ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਨਿ ਏਕਾਨ੍ਤਤਸ੍ਤਾਨਿ ਮਹਰ੍ਗਤਾਨਿ। ਮਹਰ੍ਜਨਞ੍ਚੈਵ ਜਨਨ੍ਤਪਸ਼੍ਚ ਏਕਾਨ੍ਤਗਾਨਿ ਸ੍ਮ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯੇ ।। ੬੧.

ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਰਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਮਹਰਲੋਕ, ਜਨਲੋਕ ਅਤੇ ਤਪਲੋਕ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਦ੍ਭਾਵਿਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਨਾਨਾਤ੍ਵਦृष੍ਟੇਨ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇਨ। ਸਤ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਨੀਹ ਤਦਾ ਤੁ ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਪ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ।। ੬੧.

ਉਥੇ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਯਕੀਨ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਜਦ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਨਿ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਨ੍ਤੁ ਤਤੋऽਪਰਾਨ੍ਤੇ। ਤਤੋऽਭਿਯੋਗਾਦ੍ਵਿषਮਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨਾਰਾਯਣਮੇਵ ਦੇਵਮ੍ ।। ੬੧.

ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ, ਉੱਨਤ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਣਮਾਪ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨੇषੁ ਚਿਰਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇषੁ ਨਿਧਿਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍। ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਰਸਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਜੀਵਲੋਕਃ ਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਵਨ੍ਦਮਾਨਃ ।। ੬੧.

ਮਨਵੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਖਾਸੀਅਤ ਕਰਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਾਣ੍ਯੇਵਮृषਿਸ੍ਤੁਤਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਦृਸ਼ਾਂ ਮਨੂਨਾਮ੍। ਵਾਯੁਪ੍ਰਣੀਤਾਨ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਦਿਵ੍ਯੌਜਸਾ ਵ੍ਯਾਸਸਮਾਸਯੋਗੈਃ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ ਵਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਮਨੂਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਵਾਯੁ ਵਲੋਂ ਲਿਖੇ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ।

ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਰਾਜਰ੍षਿਸੁਰਰ੍षਿਮਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਿਦੇਵੋਰਗਵਨ੍ਤਿ ਚੈਵ। ਸੁਰੇਸ਼ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਪਿਤृਪ੍ਰਜੈਸ਼ੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਨਿ ।। ੬੧.

ਸਾਰੇ ਚੱਕਰ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਸੱਪ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਉਦਾਰਵਂਸ਼ਾਭਿਜਨਦ੍ਯੁਤੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਮੇਧਾਭਿਸਮੇਧਿਤਾਨਾਮ੍। ਕੀਰ੍ਤਿਦ੍ਯੁਤਿਖ੍ਯਾਤਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਹਿ ਵਿਖ੍ਯਾਪਨਮੀਸ਼੍ਵਰਾਣਾਮ੍ ।। ੬੧.

ਉੱਚ ਵੰਸ਼, ਉੱਤਮ ਜਨਮ, ਚਮਕਦਾਰ, ਵਧੀਆ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਕੀਰਤੀ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਰ੍ਗੀਯਮੇਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪੁਤ੍ਰੀਯਮੇਤਚ੍ਚ ਪਰਂ ਰਹਸ੍ਯਮ੍। ਜਪ੍ਯਂ ਮਹਤ੍ਪਰ੍ਵਸੁ ਚੈਤਦਗ੍ਰ੍ਯਂ ਦੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪਰਮਾਯੁषੇਯਮ੍ ।। ੬੧.

ਇਹ ਸਵਰਗ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ 'ਤੇ ਜਪਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਆਯੁਸ਼ ਲਈ ਹੈ।

ਪ੍ਰਜੇਸ਼ਦੇਵਰ੍षਿਮਨੁਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਪ੍ਰਸੂਤਿਂ ਪ੍ਰਥਿਤਾਮਜਸ੍ਯ। ਮਮਾਪਿ ਵਿਖ੍ਯਾਪਨਸਂਯਮਾਯ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਜੁषਧ੍ਵਂ ਸੁਮਹੇਸ਼ਤਤ੍ਵਮ੍ । ੬੧.

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵਾਲੇ, ਅਜਨਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਤਪੱਤੀ, ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਘੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸੰਯਮ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰੋ।

ਇਤ੍ਯੇਤਦਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਤੁ। ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਭੂਯਃ ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਯਾਮ੍ਯਹਮ੍ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਤਰਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ; ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ?