ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦਗ੍ਧਾਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਗ੍ਰਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਹ ਦੇਵਰ੍षਿਦਾਨਵੈਃ। ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦੇਵਦੇਵਂ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ।। ੬੧.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਮਹਾਂਦੇਵ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ ਸ੍ਰष੍ਟਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਕਲ੍ਪਾਦਿषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਇਤ੍ਯੇष ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਲੋ ਵੈ ਮਨੋਰ੍ਦੇਵਰ੍षਿਭਿਃ ਸਹ ।। ੬੧.

ਉਹ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਹਰ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਵੈ ਪ੍ਰਤਿਸਨ੍ਧਿਂ ਨਿਬੋਧਤ। ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਯਾ ਸਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਪ੍ਰਾਗੇਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਯਾ ਤਵ ।। ੬੧.

ਹੁਣ ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਨੂੰ ਸਮਝੋ; ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸੀ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੈ।

ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ਤਦੇਕਸਪ੍ਤਤਿਗੁਣਂ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਂ ਤੁ ਸਾਧਿਕਮ੍। ਮਨੋਰੇਕਮਧੀਕਾਰਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੧.

ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਚਤੁਰਯੁਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਤੱਤਰ ਵਾਰੀ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਧ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਨੂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ।

ਏਵਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਾਂ ਵੈ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਮਨਵੰਤਰਾਂ — ਪਿਛਲੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ — ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇष ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ ਸਰ੍ਗਾ ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਹ। ਪ੍ਰਤਿ ਸਨ੍ਧਿਨ੍ਤੁ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਚਾਪਰਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨੂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੋੜ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦੀ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿਆਂਗਾ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਮृषਿਭਿਰ੍ਦੈਵਤੈਃ ਸਹ। ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਨਾਰ੍ਥੇਨ ਯਥਾ ਤਦ੍ਵੈ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੬੧.

ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਨਵੰਤਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ਤੁ ਯੇ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਪਿਤਰੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਕਾਲੇ ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਾਧਕਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੬੧.

ਇਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੂ ਸੀ, ਮਨਵੰਤਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ੀਣਾਧਿਕਾਰਾਃ ਸਂਵृਤ੍ਤਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰ੍ਯਾਯਮਾਤ੍ਮਨਃ। ਮਹਰ੍ਲੋਕਾਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਉਨ੍ਮੁਖਾ ਦਧਿਰੇ ਗਤਿਮ੍ ।। ੬੧.

ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਕਦਾਰੀ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਮਹਰਲੋਕ ਵੱਲ ਰੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤੋ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ੀਣਾ ਦੇਵਤਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ। ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਲੇ ਤੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯੇਕਂ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍ ।। ੬੧.

ਫਿਰ, ਉਸ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਇਕ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਲਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭਵਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯਾਵਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ਼੍ਵਰਾਃ। ਦੇਵਤਾਃ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚੈਵ ऋषਯੋ ਮਨੁਰੇਵ ਚ ।। ੬੧.

ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਨਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ, ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ ਯਦ੍ਯਨ੍ਯਦ੍ਵੈ ਕਲੌ ਯੁਗੇ। ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕृਤਂ ਤੇषੁ ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟੇषੁ ਵੈ ਤਦਾ ।। ੬੧.

ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਨਵੰਤਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਥਾ ਕृਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤਾਨਃ ਕਲਿਪੂਰ੍ਵਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਬੁਧੈਃ। ਤਥਾ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਆਦਿਰ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਚ ।। ੬੧.

ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਨਵੇਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਚਾਪਰੇ ਪੁਨਃ। ਮੁਖੇ ਕृਤਯੁਗਸ੍ਯਾਥ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਤਦਾ ।। ੬੧.

ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਮਨਵੰਤਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਵਾਂ ਮਨਵੰਤਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਉਸ ਯੁਗ ਦੇ ਜੀਵਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਕਾਲਾਵੇਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੀਯਨ੍ਤੇ ਤਪਸਿ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੬੧.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਮਨਵੰਤਰ ਮੁਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਰ੍ਥਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਵृष੍ਟਿਸਰ੍ਜ੍ਜਨੇ ।। ੬੧.

ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇषੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇषੁ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਸ੍ਵੌषਧੀषੁ ਚ। ਪ੍ਰਜਾਸੁ ਚ ਨਿਕੇਤਾਸੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸੁ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ।। ੬੧.

ਜਦੋਂ ਦੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਜੀਵਨ ਮੁੜ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਯਾਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾਂ ਸਦ੍ਧਰ੍ਮੇ ऋषਿਭਾਵਿਤੇ । ਨਿਰਾਨਨ੍ਦੇ ਗਤੇ ਲੋਕੇ ਨष੍ਟੇ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮੇ ।। ੬੧.

ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਤੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਸੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਜੀਵ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਗ੍ਰਾਮਨਗਰੇ ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ। ਪੂਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ਿष੍ਟੇ ਯੇ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਧਾਰ੍ਮਿਕਾਃ । ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਸਨ੍ਤਾਨਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੬੧.

ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਿਛਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬਚੇ ਹੋਏ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ, ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਜਾਰ੍ਥਂ ਤਪਤਾਂ ਤੇषਾਂ ਤਪਃ ਪਰਮਦੁਸ਼੍ਚਰਮ੍। ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੀਹ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਿਧਨੇष੍ਵਿਹ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੬੧.

ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਲਈ, ਜੋ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਘਟਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਾਸੁਰਾਃ ਪਿਤृਗਣਾ ਮੁਨਯੋ ਮਨਵਸ੍ਤਥਾ। ਸਰ੍ਪਾ ਭੂਤਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ।। ੬੧.

ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੂ, ਸੱਪ, ਭੂਤ, ਪਿਸਾਚ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਖਸ਼—all ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਤੁ ਯੇ ਸ਼ਿष੍ਟਾ ਸ਼ਿष੍ਟਾਚਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਸ਼੍ਚੈਵ ਆਦੌ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਹ। ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਨ੍ਤੇ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਨੁष੍ਯਾ ਦੈਵਤੈਃ ਸਹ ।। ੬੧.

ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੂ—ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਦੌ ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਤਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਸ੍ਥਿਤੇ ਧਰ੍ਮੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੬੧.

ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਤੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਤੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ऋषੀਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਗਤ੍ਵਾऽऽਨृਣ੍ਯਨ੍ਤੁ ਵੈ ਤਤਃ। ਪਿਤॄਣਾਂ ਪ੍ਰਜਯਾ ਚੈਵ ਦੇਵਾਨਾਮਿਜ੍ਯਯਾ ਤਥਾ ।। ੬੧.

ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਸੰਤਾਨ ਰਾਹੀਂ; ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ।

ਸ਼ਤਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਧਰ੍ਮੇ ਵਰ੍ਣਾਤ੍ਮਕੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਤ੍ਰਯੀਂ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਂ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਂ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਯ ਦਧਿਰੇ ਮਤੀਃ ।। ੬੧.

ਉਹ ਧਰਮ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਜੀਵਨ, ਨਿਆਂ, ਧਰਮ, ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ—all ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵੇषੁ ਤੇष੍ਵੇਵ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਯ ਪ੍ਰਮੁਖੇषੁ ਚ। ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤੇ ਵੈ ਸ੍ਥਿਤਾ ਧਰ੍ਮੇਣ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਃ ।। ੬੧.

ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਜੋ ਸੁਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਦੇਵਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਪਰਾਵृਤ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸਹੋਰ੍ਧ੍ਵਙ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਮਹਰ੍ਲੋਕਮਨਾਮਯਮ੍ ।। ੬੧.

ਜਦੋਂ ਮਨਵੰਤਰ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੰਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਰਮਲ ਮਹਰਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਵਿਕਾਰਾਸ੍ਤੇ ਮਾਨਸੀਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਮਾਣਾ ਵਸ਼ਿਨਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯਾਭੂਤਸਂਪ੍ਲਵਮ੍ ।। ੬੧.

ਸਭ ਬਦਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਘਟਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਸ਼ੂਨ੍ਯੇषੁ ਦੇਵਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯੇ ਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਉਪਸ੍ਥਿਤਾ ਇਹੈਵਾਨ੍ਯੇ ਦੇਵਾ ਯੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸਿਨਃ ।। ੬੧.

ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।