ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਸੁਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਦੇਵਰ੍षੀ ਧਰ੍ਮਪੁਤ੍ਰੌ ਤੁ ਨਰਨਾਰਾਯਣਾਨੁਭੌ ।। ੬੧.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੋ ਹਨ — ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਏਣ।

ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਤੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਕਰ੍ਦਮਃ ਪੁਲਹਸ੍ਯ ਤੁ। ਕੁਬੇਰਸ਼੍ਚੈਵ ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषਸ੍ਯਾਚਲਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੬੧.

ਕ੍ਰਤੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਖਿਲਯ ਹਨ, ਪੁਲਹ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰਦਮ ਹੈ; ਪੁਲਸਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਬੇਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਚਲ ਹੈ।

ਪਰ੍ਵਤੋ ਨਾਰਦਸ਼੍ਚੈਵ ਕਸ਼੍ਯਪਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਵੁਭੌ। ऋषਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾਨ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਹਨ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਾਨਵੇ ਵੈषਯੇ ਵਂਸ਼ੇ ਐਲਵਂਸ਼ੇ ਚ ਯੇ ਨृਪਾਃ। ਐਲਾ ਐਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕਨਾਭਾਗਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੬੧.

ਮਨੂ, ਵੈਸ਼ਯ ਅਤੇ ਐਲ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਇਲਾ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਅਤੇ ਨਭ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ऋषਨ੍ਤਿ ਰਞ੍ਜਨਾਦ੍ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਜਾ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤਤਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਮृਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋ ਮਤਾਃ ।। ੬੧.

ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਲੋਕਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦੇਵਰ੍षਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ। ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਰਾਜਰ੍षਯੋ ਮਤਾਃ ।। ੬੧.

ਜੋ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਭਿਜਾਤ੍ਯਾ ਚ ਤਪਸਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਾਹਰਣੈਸ੍ਤਥਾ। ਏਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਿਵ੍ਯਾ ਰਾਜਰ੍षਯਸ੍ਤੁ ਯੇ ।। ੬੧.

ਉੱਚ ਜਾਤੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਦੁਆਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਹਨ।

ਦੇਵਰ੍षਯਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਭੂਤਭਵ੍ਯਭਵਜ੍ਞਾਨਂ ਸਤ੍ਯਾਭਿਵ੍ਯਾਹृਤਂ ਤਥਾ ।। ੬੧.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਬਾਤ ਕਹਿਣਾ।

ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਯਂ ਯੇ ਤੁ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾ ਯੇ ਚ ਵੈ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਤਪਸੇਹ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਯੇ ਗਰ੍ਭੇਯੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਣੋਦਿਤਮ੍ ।। ੬੧.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ, ਜੋ ਸਵੈ-ਜਾਗਰੂਕ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹਨ—

ਮਨ੍ਤ੍ਰਵ੍ਯਾਹਾਰਿਣੋ ਯੇ ਚ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਗਾਸ਼੍ਚ ਯੇ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ऋषਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਨृਪਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ।। ੬੧.

ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਹਨ—ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੁਜਾਤੀ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਹੋਣ।

ਏਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨਧੀਯਾਨਾ ਯੇ ਚੈਤੇ ऋषਯੋ ਮਤਾਃ। ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਸਪ੍ਤਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਗੁਣੈਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਜੋ ਇਹ ਭਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੱਤ, ਸੱਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੀਰ੍ਘਾਯੁषੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕृਤ ਈਸ਼੍ਵਰਾ ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ। ਬੁਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਣੋ ਗੋਤ੍ਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ।। ੬੧.

ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ, ਜਾਗਰੂਕ, ਸਿੱਧੇ ਧਰਮ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਹਨ।

षਟ੍ਕਰ੍ਮਾਭਿਰਤਾ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਲਿਨੋ ਗृਹਮੇਧਿਨਃ। ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਅਦृष੍ਟੈਃ ਕਰ੍ਮਹੇਤੁਭਿਃ ।। ੬੧.

ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਾਧਣ ਵਾਲੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਉਹ ਸਮਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਾਪਾਰ ਕਰਦੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ।

ਅਗ੍ਰਾਮ੍ਯੈਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਰਸੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਯਂਕृਤੈਃ। ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਨ ऋਦ੍ਵਿਮਨ੍ਤੋ ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰਨਿਵਾਸਿਨਃ ।। ੬੧.

ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਬਣਾਈਆਂ ਖਾਣਾਂ ਤੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਧਨਵਾਨ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ।

ਕृਤਾਦਿषੁ ਯੁਗਾਖ੍ਯੇषੁ ਸਰ੍ਵੇष੍ਵੇਵ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤੁ ਵੈ ।। ੬੧.

ਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਵਾਰੀ, ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਮੁਖੇ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ੍ਤ੍ਵਿਹ। ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਯੇ ਵਰ੍ਣਾਨਾਸ਼੍ਰਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਤੇषਾਮੇਵਾਨ੍ਵਯੇ ਵੀਰਾ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੬੧.

ਜਦ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜਾਯਮਾਨੇ ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰੇ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਿਤਰਿ ਚੈਵ ਹਿ। ਏਵਂ ਸਮੇਤ੍ਯਾਵਿਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤ੍ਯਾਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍। ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਨਿ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍ ।। ੬੧.

ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੜੀ ਟੁੱਟਣੀ ਨਹੀਂ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਅਰ੍ਯਮ੍ਣੋ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਯੇ ਤੁ ਪਿਤृਯਾਣਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ। ਦਾਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤੇ ਵੈ ਯੇ ਪ੍ਰਜਾਹੇਤਵਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਜੋ ਅਰਯਮਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗृਹਮੇਧਿਨਾਞ੍ਚ ਸਂਖ੍ਯੇਯਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ ਤੇ। ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਿਹਿਤਾ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣੇ ।। ੬੧.

ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸਮਸ਼ਾਨ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਰਾਹ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ।

ਯੇ ਸ਼੍ਰੂਯਨ੍ਤੇ ਦਿਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ऋषਯੋ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਵਰੇਤਸਃ। ਮਨ੍ਤ੍ਰਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਹ ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੬੧.

ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮਾਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਭਾष੍ਯਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਨਾਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕृਤਃ ਕ੍ਸ਼ਯੇ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਲੋਕ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਬਣ ਕੇ।

ਭਵਿष੍ਯੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਚੈਵ ਦ੍ਰੋਣਿਰ੍ਦ੍ਵੈਪਾਯਨਃ ਪੁਨਃ । ਵੇਦਵ੍ਯਾਸੋ ਹ੍ਯਤੀਤੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਿਤਾ ਸੁਮਹਾਤਪਾਃ ।। ੬੧.

ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਦਵੈਪਾਯਨ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ; ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦਵਿਆਸ ਸੀ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗਾ।

ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯੇषੁ ਸ਼ਾਖਾਪ੍ਰਣਯਨਾਨਿ ਤੁ। ਤਸ੍ਮੈ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਪਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਵ੍ਯਯਮ੍ ।। ੬੧.

ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਤਪਸਾ ਕਰ੍ਮ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਣਾ ਹਿ ਤਤੋ ਯਸ਼ਃ। ਯਸ਼ਸਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਤ੍ਯਂ ਹਿ ਸਤ੍ਯੇਨਾਪ੍ਤੋ ਹਿ ਚਾਵ੍ਯਯਃ ।। ੬੧.

ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਕਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾਲ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਯਸ਼ ਨਾਲ ਸੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਅਟੱਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਵ੍ਯਯਾਦਮृਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਮृਤਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਹਿ। ਧ੍ਰੁਵਮੇਕਾਕ੍ਸ਼ਰਮਿਦਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍। ਬृਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਬृਂਹਣਾਚ੍ਚੈਵ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ।। ੬੧.

ਅਟੱਲਤਾ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ; ਇਹ ਅਟੱਲ, ਇਕ ਅੱਖਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਵੱਡੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਣਵਾਵ ਸ੍ਥਿਤਂ ਭੂਯੋ ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਰਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍। ऋਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮਾਥਰ੍ਵਰੂਪਿਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ ।। ੬੧.

ਉਹ ਮੁੜ ਓਂ ਅੱਖਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੂ, ਭਵ, ਸਵਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ, ਅਥਰਵ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਜਗਤਃ ਪ੍ਰਲਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਯਤ੍ਤਤ੍ਕਾਰਣਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਮਹਤਃ ਪਰਮਂ ਗੁਹ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸੁਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ ।। ੬੧.

ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਲੈ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਸਮੇਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਗੁਪਤ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਅਗਾਧਾਪਰਮਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਸਮ੍ਮੋਹਨਾਲਯਮ੍। ਸਪ੍ਰਕਾਸ਼ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਭ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ ।। ੬੧.

ਉਹ ਅਥਾਹ, ਅਸੀਮ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਹੈ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਲਕੜੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਸਾਙ੍ਖ੍ਯਜ੍ਞਾਨਵਤਾਂ ਨਿष੍ਠਾ ਗਤਿਃ ਸਙ੍ਗਦਮਾਤ੍ਮਨਃ। ਯਤ੍ਤਦਵ੍ਯਕ੍ਤਮਮृਤਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਮ੍ ।। ੬੧.

ਇਹ ਸਾਂਖਿਆ ਗਿਆਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਲਈ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ; ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਅਮਰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।