ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਤੁ ਯੈਸ਼੍ਚੀਰ੍ਣਾ ਚਰਣਾਚ੍ਚਰਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਚਰਕਾਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚਰਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਕ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਰਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਾਜਿਨਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਕਣ੍ਵਵੈਧੇਯਸ਼ਾਲਿਨਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਚਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਗਈ; ਹੁਣ ਵਾਜੀਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਹਨ: ਕਣਵ, ਵਿਦੇਹ ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਨ।

ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਪੇਯੀ ਵਿਦਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯ ਉਦ੍ਦਲਃ। ਤਾਮ੍ਰਾਯਣਸ਼੍ਚ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਗਾਲਵਸ਼ੈਸ਼ਿਰੀ। ਆਟਵੀ ਚ ਤਥਾ ਪਰ੍ਣੀ ਵੀਰਣੀ ਸਪਰਾਯਣਃ ।। ੬੧.

ਮਧ੍ਯੰਦਿਨ, ਸ਼ਾਪੇਯ, ਵਿਦਿਗ੍ਧ, ਉੱਦਾਲ, ਤਾਮਰਾਯਣ, ਵਾਤ੍ਸਯ, ਗਾਲਵ, ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੀ, ਆਟਵੀ, ਪਰਣੀ, ਵੀਰਣੀ ਤੇ ਪਰਾਯਣ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਂ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਾਜਿਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ। ਸ਼ਤਮੇਕਾਧਿਕਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਜੁषਾਂ ਵੈ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਵਾਜੀਨ ਪੰਦਰਾਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਯਜੁਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ।

ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮਥ ਜੈਮਿਨਿਃ। ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਤ੍ਵਾਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸੁਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸੁਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਜੈਮੀਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੰਤੁ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਸ ਸਹਸ੍ਰਮਧੀਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਕਰ੍ਮਾਪ੍ਯਥ ਸਂਹਿਤਾਃ। ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਕਰ੍ਮਾ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸਃ ।। ੬੧.

ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੀਆਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ।

ਅਨਧ੍ਯਾਯੇष੍ਵਧੀਯਾਨਾਂਸ੍ਤਾਞ੍ਜਘਾਨ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ। ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਮਕਰੋਤ੍ਤਤੋऽਸੌ ਸ਼ਿष੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੬੧.

ਜਦ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਨਾਹੀ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ।

ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਰਮਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਪੁਨਃ। ਭਾਵਿਨੌ ਤੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਸ਼ਿष੍ਯਾਵਨਲਵਰ੍ਚਸੌ ।। ੬੧.

ਉਸ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੇਰੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।'

ਅਧੀਯਾਨੌ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੌ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਹਿਤਾਵੁਭੌ। ਏਤੌ ਸੁਰੌ ਮਹਾਭਾਗੌ ਮਾ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ।। ੬੧.

'ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਣਗੇ; ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਤਿ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸਵਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸੁਕਰ੍ਮਾਣਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍। ਸ਼ਾਨ੍ਤਕ੍ਰੋਧਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। ੬੧.

ਇੰਦਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਕਰਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਭਵੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ਪੌष੍ਯਞ੍ਜੀ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਃ ਕੌਸ਼ਿਕ੍ਯੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਭੂਨ੍ਨਰਾਧਿਪਃ ।। ੬੧.

ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੌਸ਼ਯੰਜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਿਰਣਯਨਾਭਾ ਕੌਸ਼ਿਕਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਸੀ।

ਅਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਤੁ ਪੌष੍ਯਞ੍ਜੀ ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਸਂਹਿਤਾਃ। ਤੇਨਾਨ੍ਯੋਦੀਚ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿष੍ਯਾਃ ਪੌष੍ਯਞ੍ਜਿਨਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ।। ੬੧.

ਪੌਸ਼ਯੰਜੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਤਰੀ ਸਾਮਗਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਕੌਸ਼ਿਕ੍ਯਃ ਸਂਹਿਤਾਨਾਞ੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਸਾਮਗਾਃ ।। ੬੧.

ਤਾਕਤਵਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕਿਆ ਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਨਾਭਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੂਰਬੀ ਸਾਮਗਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕੁਥੁਮਿਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਸ਼ੀਤੀ ਲਾਙ੍ਗਲਿਸ੍ਤਥਾ। ਪੌष੍ਯਞ੍ਜਿਸ਼ਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਭੇਦਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ।। ੬੧.

ਲੋਕਾਖਸ਼ੀ, ਕੁਥੁਮੀ, ਕੁਸ਼ੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਂਗਲੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਪੌਸ਼ਯੰਜੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਰਾਣਾਯਨੀਯਃ ਸ ਹਿ ਤਣ੍ਡਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯੋ ਮੂਲਚਾਰੀ ਸੁਵਿਦ੍ਵਾਨ੍। ਸਕਤਿਪੁਤ੍ਰਃ ਸਹਸਾਤ੍ਯਪੁਤ੍ਰ ਏਤਾਨ੍ ਭੇਦਾਨ੍ ਵਿਤ੍ਤ ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਤੁ ।। ੬੧.

ਰਾਣਾਯਣੀਯਾ, ਜੋ ਤੰਡੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੂਲਚਾਰੀ; ਸਕਤਿਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਹਸਾਤਿਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਲੋਕਾਖਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ।

ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਕੁਥੁਮੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਔਰਸੋ ਰਸਪਾਸਰਃ। ਭਾਗਵਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਕੌਥੁਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਕੁਥੁਮੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਰਸਪਾਸਰਾ, ਭਾਗਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੌਥੁਮਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੌਰਿਦ੍ਯੁਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਿਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਚਰਿਤਵ੍ਰਤੌ। ਰਾਣਾਯਨੀਯਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸਾਮਵੇਦਵਿਸ਼ਾਰਦੌ ।। ੬੧.

ਸ਼ੌਰਿਦਯੁ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਪੁੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਰਾਣਾਯਣੀਯਾ, ਜੋ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਇਹ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਂਹਿਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਿਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ। ਚੈਲਃ ਪ੍ਰਾਚੀਨਯੋਗਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਲਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੬੧.

ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ: ਚੈਲਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁਰਾਲਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।

ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਂਹਿਤਾਃ षਟ੍ਤੁ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕੌਥੁਮਃ। ਆਸੁਰਾਯਣਵੈਸ਼ਾਖ੍ਯੌ ਵੇਦਵृਦ੍ਧਪਰਾਯਣੌ ।। ੬੧.

ਕੌਥੁਮਾ ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ ਨੇ ਛੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ: ਆਸੁਰਾਯਣ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵੇਦ ਦੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨਯੋਗਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਂਸ਼੍ਚ ਪਤਞ੍ਜਲਿਃ। ਕੌਥੁਮਸ੍ਯ ਤੁ ਭੇਦਾਸ੍ਤੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਸ੍ਯ षਟ੍ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਲਾਙ੍ਗਲਿਃ ਸ਼ਾਲਿਹੋਤ੍ਰਸ਼੍ਚ षਟ੍ षਟ੍ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਂਹਿਤਾਃ ।। ੬੧.

ਪ੍ਰਾਚੀਨਯੋਗਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪਤੰਜਲੀ—ਇਹ ਕੌਥੁਮਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ; ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਂਗਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਹੋਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਛੇ ਛੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ।

ਭਾਲੁਕਿਃ ਕਾਮਹਾਨਿਸ਼੍ਚ ਜੈਮਿਨਿਰ੍ਲੋਮਗਾਯਿਨਃ। ਕਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਕੋਲਹਸ਼੍ਚੈਵ षਡੇਤੇ ਲਾਙ੍ਗਲਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਏਤੇ ਲਾਙ੍ਗਲਿਨਃ ਸ਼ਿष੍ਯਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯੈਃ ਪ੍ਰਸਾਧਿਤਾਃ ।। ੬੧.

ਭਾਲੁਕੀ, ਕਾਮਹਾਨੀ, ਜੈਮਿਨੀ, ਲੋਮਗਾਯਿਨ, ਕੰਡਾ ਅਤੇ ਕੋਲਹਾ—ਇਹ ਛੇ ਲਾਂਗਲਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਂਗਲੀ ਦੇ ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਤਤੋ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਸ੍ਯ ਕृਤਸ਼ਿष੍ਯੋ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ । ਸੋऽਕਰੋਚ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਂਹਿਤਾ ਦ੍ਵਿਪਦਾਂ ਵਰਃ । ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਚੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਨਾਭਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਤ ਨੇ ਚੌਵੀ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।

ਰਾਡਸ਼੍ਚ ਮਹਵੀਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਮੋ ਵਾਹਨਸ੍ਤਥਾ। ਤਾਲਕਃ ਪਾਣ੍ਡਕਸ਼੍ਚੈष ਕਾਲਿਕੋ ਰਾਜਿਕਸ੍ਤਥਾ। ਗੌਤਮਸ਼੍ਚਾਜਬਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸੋਮਰਾਜਾਪਤਤ੍ਤਤਃ ।। ੬੧.

ਰਾਢਾ, ਮਹਾਵੀਰਿਆ, ਪੰਜਮਾ, ਵਾਹਨ, ਤਾਲਕਾ, ਪਾਂਡਕਾ, ਕਾਲਿਕਾ, ਰਾਜਿਕਾ, ਗੌਤਮਾ, ਅਜਬਸਤ ਅਤੇ ਸੋਮਰਾਜਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ।

ਪृष੍ਠਗ੍ਨਃ ਪਰਿਕृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਉਲੂਖਲਕ ਏਵ ਚ। ਯਵੀਯਸਸ਼੍ਚ ਵੈਸ਼ਾਲੋ ਅਂਗੁਲੀਯਸ਼੍ਚ ਕੌਸ਼ਿਕਃ ।। ੬੧.

ਪ੍ਰਿਸ਼ਠਗਨ, ਪਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਉਲੂਖਲਕ, ਯਵੀਯਸ, ਵੈਸ਼ਾਲ, ਅੰਗੁਲੀਯ, ਤੇ ਕਉਸ਼ਿਕ —

ਸਾਲਿਮਞ੍ਜਰਿਸਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਪੀਯਃ ਕਾਨਿਕਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਪਰਾਸ਼ਰਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਇਤਿ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਸਾਮਗਾਃ ।। ੬੧.

ਸਾਲਿਮੰਜਰੀਸਤਯ, ਕਾਪੀਆ, ਕਾਨਿਕ, ਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਪਰਾਸ਼ਰ — ਇਹ ਸਾਮਗਾ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਸਾਮਗਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੌ ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੌ। ਪੌष੍ਯਞ੍ਜਿਸ਼੍ਚ ਕृਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਕੌ ।। ੬੧.

ਸਾਰੇ ਸਾਮਗਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਪੌਸ਼ਯੰਜੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਥਰ੍ਵਾਣਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰਦਦਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਕਬਨ੍ਧਾਯ ਪੁਨਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਰਂ ਸ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੬੧.

ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਗ੍ਰੰਥ ਕਬੰਧ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਗਿਆਨ ਸਹਿਤ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।

ਕਬਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਿਦਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਥ੍ਯਾਯੈਕਂ ਪੁਨਰ੍ਦਦੌ। ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵੇਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਯ ਸ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾਕਰੋਤ੍ ਪੁਨਃ ।। ੬੧.

ਕਬੰਧ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ; ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪਥਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ, ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ, ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ।

ਮੋਦੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਬਲਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਪ੍ਪਲਾਦਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਸ਼ੌਕਾਯਨਿਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤਪਨਃ ਸ੍ਮृਤਃ।? ਵੇਦਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਤੇ ਦृਢਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੬੧.

ਮੋਦੋ, ਬ੍ਰਹਮਬਲ, ਪਿਪਲਾਦ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੌਕਾਯਨੀ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਤਪਨ — ਇਹ ਚਾਰ ਪੱਕੇ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੇਦਸਪਰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।