ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੋ ਨੋऽਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਾਗਚ੍ਛੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸਮਯੋ ਨਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੬੧.

ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕੋਈ, ਸਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਧਿਃ ਕृਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਮਿਲੇ ਸਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਚਨਾਦ੍‌ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧ੍ਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਸਃ । ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਥ ਸਮਾਨੀਯ ਸ ਵੈਸ਼ਣ੍ਪਾਯਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੬੧.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਦ੍ਯਾਞ੍ਚਰਧ੍ਵਂ ਵੈ ਮਤ੍ਕृਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਸਰ੍ਵੇ ਯੂਯਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਬ੍ਰੂਤ ਮੇ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਵਚਃ ।। ੬੧.

ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੱਸੋ।

ਅਹਮੇਵ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਮੁਨਯਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ। ਬਲਞ੍ਚੋਤ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਪਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਭਾਵਿਤਃ ।। ੬੧.

ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਉਠਾਵਾਂਗਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾਧੀਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮੇ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੋ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਰੂਪਾਣਿ ਯਜੂਂषਿ ਪ੍ਰਦਦੌ ਗੁਰੋਃ। ਰੁਧਿਰੇਣ ਤਥਾਕ੍ਤਾਨਿ ਛਰ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਉਲਟੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।

ਤਤਃ ਸ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸੂਰ੍ਯਮਾਰਾਧਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਸੂਰ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਖਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੬੧.

ਫਿਰ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਗਏ।

ਤਤੋ ਯਾਨਿ ਗਤਾਨ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਯਜੂਂष੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਤੁष੍ਟਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੀਤਯੇ। ਅਸ਼੍ਵ ਰੂਪਾਯ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਯ ਧੀਮਤੇ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਜੋ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਸੂਰਜ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਧੀਰ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਯਜੂਂष੍ਯਧੀਯਨ੍ਤੇ ਯਾਨਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇਨ ਕੇਨ ਚ। ਅਸ਼੍ਵਰੂਪਾਯ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਤਤਸ੍ਤੇ ਵਾਜਿਨੋऽਭਵਨ੍ ।। ੬੧.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਵਾਜੀਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਤੁ ਯੈਸ਼੍ਚੀਰ੍ਣਾ ਚਰਣਾਚ੍ਚਰਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਚਰਕਾਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚਰਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਕ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਰਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਾਜਿਨਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਕਣ੍ਵਵੈਧੇਯਸ਼ਾਲਿਨਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਚਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਗਈ; ਹੁਣ ਵਾਜੀਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਹਨ: ਕਣਵ, ਵਿਦੇਹ ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਨ।

ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਪੇਯੀ ਵਿਦਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯ ਉਦ੍ਦਲਃ। ਤਾਮ੍ਰਾਯਣਸ਼੍ਚ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਗਾਲਵਸ਼ੈਸ਼ਿਰੀ। ਆਟਵੀ ਚ ਤਥਾ ਪਰ੍ਣੀ ਵੀਰਣੀ ਸਪਰਾਯਣਃ ।। ੬੧.

ਮਧ੍ਯੰਦਿਨ, ਸ਼ਾਪੇਯ, ਵਿਦਿਗ੍ਧ, ਉੱਦਾਲ, ਤਾਮਰਾਯਣ, ਵਾਤ੍ਸਯ, ਗਾਲਵ, ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੀ, ਆਟਵੀ, ਪਰਣੀ, ਵੀਰਣੀ ਤੇ ਪਰਾਯਣ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਂ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਾਜਿਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ। ਸ਼ਤਮੇਕਾਧਿਕਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਜੁषਾਂ ਵੈ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਵਾਜੀਨ ਪੰਦਰਾਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਯਜੁਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ।

ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮਥ ਜੈਮਿਨਿਃ। ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਤ੍ਵਾਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸੁਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸੁਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਜੈਮੀਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੰਤੁ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਸ ਸਹਸ੍ਰਮਧੀਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਕਰ੍ਮਾਪ੍ਯਥ ਸਂਹਿਤਾਃ। ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਕਰ੍ਮਾ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸਃ ।। ੬੧.

ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੀਆਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ।

ਅਨਧ੍ਯਾਯੇष੍ਵਧੀਯਾਨਾਂਸ੍ਤਾਞ੍ਜਘਾਨ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ। ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਮਕਰੋਤ੍ਤਤੋऽਸੌ ਸ਼ਿष੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੬੧.

ਜਦ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਨਾਹੀ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ।

ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਰਮਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਪੁਨਃ। ਭਾਵਿਨੌ ਤੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਸ਼ਿष੍ਯਾਵਨਲਵਰ੍ਚਸੌ ।। ੬੧.

ਉਸ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੇਰੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।'

ਅਧੀਯਾਨੌ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੌ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਹਿਤਾਵੁਭੌ। ਏਤੌ ਸੁਰੌ ਮਹਾਭਾਗੌ ਮਾ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ।। ੬੧.

'ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਣਗੇ; ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਤਿ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਸਵਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸੁਕਰ੍ਮਾਣਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍। ਸ਼ਾਨ੍ਤਕ੍ਰੋਧਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ ।। ੬੧.

ਇੰਦਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁਕਰਮਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦੂਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਭਵੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ਪੌष੍ਯਞ੍ਜੀ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਃ ਕੌਸ਼ਿਕ੍ਯੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਭੂਨ੍ਨਰਾਧਿਪਃ ।। ੬੧.

ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬੁਧੀਮਾਨ ਪੌਸ਼ਯੰਜੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹਿਰਣਯਨਾਭਾ ਕੌਸ਼ਿਕਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਸੀ।

ਅਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਤੁ ਪੌष੍ਯਞ੍ਜੀ ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਸਂਹਿਤਾਃ। ਤੇਨਾਨ੍ਯੋਦੀਚ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿष੍ਯਾਃ ਪੌष੍ਯਞ੍ਜਿਨਃ ਸ਼ੁਭਾਃ ।। ੬੧.

ਪੌਸ਼ਯੰਜੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿਚੋਂ ਅੱਧ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉੱਤਰੀ ਸਾਮਗਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਕੌਸ਼ਿਕ੍ਯਃ ਸਂਹਿਤਾਨਾਞ੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍। ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਸ੍ਯ ਸ੍ਮृਤਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਸਾਮਗਾਃ ।। ੬੧.

ਤਾਕਤਵਾਨ ਕੌਸ਼ਿਕਿਆ ਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਨਾਭਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੂਰਬੀ ਸਾਮਗਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ੀ ਕੁਥੁਮਿਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਸ਼ੀਤੀ ਲਾਙ੍ਗਲਿਸ੍ਤਥਾ। ਪੌष੍ਯਞ੍ਜਿਸ਼ਿष੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੇषਾਂ ਭੇਦਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ।। ੬੧.

ਲੋਕਾਖਸ਼ੀ, ਕੁਥੁਮੀ, ਕੁਸ਼ੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਂਗਲੀ—ਇਹ ਚਾਰ ਪੌਸ਼ਯੰਜੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਰਾਣਾਯਨੀਯਃ ਸ ਹਿ ਤਣ੍ਡਿਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯੋ ਮੂਲਚਾਰੀ ਸੁਵਿਦ੍ਵਾਨ੍। ਸਕਤਿਪੁਤ੍ਰਃ ਸਹਸਾਤ੍ਯਪੁਤ੍ਰ ਏਤਾਨ੍ ਭੇਦਾਨ੍ ਵਿਤ੍ਤ ਲੋਕਾਕ੍ਸ਼ਿਣਸ੍ਤੁ ।। ੬੧.

ਰਾਣਾਯਣੀਯਾ, ਜੋ ਤੰਡੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੂਲਚਾਰੀ; ਸਕਤਿਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਸਹਸਾਤਿਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਲੋਕਾਖਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ ਲਵੋ।

ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਕੁਥੁਮੇਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਔਰਸੋ ਰਸਪਾਸਰਃ। ਭਾਗਵਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਃ ਕੌਥੁਮਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਕੁਥੁਮੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਰਸਪਾਸਰਾ, ਭਾਗਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਕੌਥੁਮਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ੌਰਿਦ੍ਯੁਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਿਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਚਰਿਤਵ੍ਰਤੌ। ਰਾਣਾਯਨੀਯਃ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਃ ਸਾਮਵੇਦਵਿਸ਼ਾਰਦੌ ।। ੬੧.

ਸ਼ੌਰਿਦਯੁ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਪੁੱਤਰ, ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਰਾਣਾਯਣੀਯਾ, ਜੋ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ—ਇਹ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਂਹਿਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰृਙ੍ਗਿਪੁਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ। ਚੈਲਃ ਪ੍ਰਾਚੀਨਯੋਗਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਲਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੬੧.

ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਸੀ, ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ: ਚੈਲਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁਰਾਲਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।

ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਂਹਿਤਾਃ षਟ੍ਤੁ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਕੌਥੁਮਃ। ਆਸੁਰਾਯਣਵੈਸ਼ਾਖ੍ਯੌ ਵੇਦਵृਦ੍ਧਪਰਾਯਣੌ ।। ੬੧.

ਕੌਥੁਮਾ ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ ਨੇ ਛੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ: ਆਸੁਰਾਯਣ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵੇਦ ਦੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ।