ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਵਞ੍ਛਿष੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਧੀਮਾਨ੍ਨਨ੍ਦਾਯਨੀਯਸ਼੍ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਰਿਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍। ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਵਸ੍ਤੇ ਚ ਤਪਸਾ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੬੧.

ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ: ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੰਦਾਯਨੀ, ਪੰਨਗਾਰੀ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਆਰਯਵਸਤ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਵੀਤਰਾਗਾ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਂਹਿਤਾਜ੍ਞਾਨਪਾਰਗਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਹ੍ਵृਚਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯੈਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਸਭ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ, ਮਹਾਂ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸੰਹਿਤਾ-ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪੂਰੇ, ਇਹੀ ਬਹਵ੍ਰਿਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਗੋਤ੍ਰੋऽਸੌ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਂ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਤ੍। षਡਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ ।। ੬੧.

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਛਿਆਸੀ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਤਾਸ਼੍ਚ ਜਗृਹੁਸ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨਤਃ। ਏਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ। षਡਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ ।। ੬੧.

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਛਿਆਸੀ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭੇਦੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਮੇ ਸ਼ੁਭੇ ।। ੬੧.

ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੰਡਾਂ, ਇਸ ਨੌਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਉਦੀਚ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ। ਸ਼੍ਯਾਮਾਯਨਿਰੁਦੀਚ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਃ ਸਮ੍ਬਭੂਵ ਹ ।। ੬੧.

ਉੱਤਰ, ਮੱਧ ਤੇ ਪੂਰਬ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਆਮਾਯਨੀ ਮੁੱਖ ਬਣਿਆ।

ਮਧ੍ਯ ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਾਮਾਰੁਣਿਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਤੁਤਃ। ਆਲਮ੍ਬਿਰਾਦਿਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੬੧.

ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਆਰੁਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਪੂਰਬ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਲੰਬਿਰ ਤੇ ਹੋਰ, ਕੁੱਲ ਤੇਰਾਂ, ਮੁੱਖ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਰਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾਵਾਦਿਨੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ऋषਯ ਸ੍ਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਵੋऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੬੧.

ਇਹ ਚਰਕ ਜੋ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਚੁਕੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

ਚਰਕਾਧ੍ਵਰ੍ਯਵਃ ਕੇਨ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਕਿਞ੍ਚੀਰ੍ਣਂ ਕਸ੍ਯ ਹੇਤੋਸ਼੍ਚ ਵਾਚਕਤ੍ਵਞ੍ਚ ਭੇਜਿਰੇ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਤੇषਾਂ ਸ ਚਰਕਤ੍ਵਮਭੂਦ੍ਯਥਾ ।। ੬੧.

ਚਰਕ ਅਧਵਰਯੁ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ। ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਚਰਕ' ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ।

ਕਾਰ੍ਯਮਾਸੀਦृषੀਣਾਞ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਮੇਰੁਪृष੍ਠਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤੈਸ੍ਤਦਾ ਤ੍ਵਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ ।। ੬੧.

ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸੀ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਯੋ ਨੋऽਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਾਗਚ੍ਛੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸਮਯੋ ਨਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੬੧.

ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕੋਈ, ਸਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਧਿਃ ਕृਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਮਿਲੇ ਸਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਚਨਾਦ੍‌ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧ੍ਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਸਃ । ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਥ ਸਮਾਨੀਯ ਸ ਵੈਸ਼ਣ੍ਪਾਯਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੬੧.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਦ੍ਯਾਞ੍ਚਰਧ੍ਵਂ ਵੈ ਮਤ੍ਕृਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਸਰ੍ਵੇ ਯੂਯਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਬ੍ਰੂਤ ਮੇ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਵਚਃ ।। ੬੧.

ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੱਸੋ।

ਅਹਮੇਵ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਮੁਨਯਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ। ਬਲਞ੍ਚੋਤ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਪਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਭਾਵਿਤਃ ।। ੬੧.

ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਉਠਾਵਾਂਗਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾਧੀਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮੇ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੋ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਰੂਪਾਣਿ ਯਜੂਂषਿ ਪ੍ਰਦਦੌ ਗੁਰੋਃ। ਰੁਧਿਰੇਣ ਤਥਾਕ੍ਤਾਨਿ ਛਰ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਉਲਟੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।

ਤਤਃ ਸ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸੂਰ੍ਯਮਾਰਾਧਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਸੂਰ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਖਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੬੧.

ਫਿਰ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਗਏ।

ਤਤੋ ਯਾਨਿ ਗਤਾਨ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਯਜੂਂष੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਤੁष੍ਟਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੀਤਯੇ। ਅਸ਼੍ਵ ਰੂਪਾਯ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਯ ਧੀਮਤੇ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਜੋ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਸੂਰਜ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਧੀਰ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਯਜੂਂष੍ਯਧੀਯਨ੍ਤੇ ਯਾਨਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਯੇਨ ਕੇਨ ਚ। ਅਸ਼੍ਵਰੂਪਾਯ ਦਤ੍ਤਾਨਿ ਤਤਸ੍ਤੇ ਵਾਜਿਨੋऽਭਵਨ੍ ।। ੬੧.

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਵਾਜੀਨ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਤੁ ਯੈਸ਼੍ਚੀਰ੍ਣਾ ਚਰਣਾਚ੍ਚਰਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਚਰਕਾਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਾਃ ।। ੬੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚਰਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਕ ਹੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਰਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਾਜਿਨਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਕਣ੍ਵਵੈਧੇਯਸ਼ਾਲਿਨਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਚਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਗਈ; ਹੁਣ ਵਾਜੀਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਹਨ: ਕਣਵ, ਵਿਦੇਹ ਤੇ ਸ਼ਾਲਿਨ।

ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਪੇਯੀ ਵਿਦਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯ ਉਦ੍ਦਲਃ। ਤਾਮ੍ਰਾਯਣਸ਼੍ਚ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਗਾਲਵਸ਼ੈਸ਼ਿਰੀ। ਆਟਵੀ ਚ ਤਥਾ ਪਰ੍ਣੀ ਵੀਰਣੀ ਸਪਰਾਯਣਃ ।। ੬੧.

ਮਧ੍ਯੰਦਿਨ, ਸ਼ਾਪੇਯ, ਵਿਦਿਗ੍ਧ, ਉੱਦਾਲ, ਤਾਮਰਾਯਣ, ਵਾਤ੍ਸਯ, ਗਾਲਵ, ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੀ, ਆਟਵੀ, ਪਰਣੀ, ਵੀਰਣੀ ਤੇ ਪਰਾਯਣ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਂ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਵਾਜਿਨਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਸਂਸ੍ਮृਤਾਃ। ਸ਼ਤਮੇਕਾਧਿਕਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਯਜੁषਾਂ ਵੈ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਵਾਜੀਨ ਪੰਦਰਾਂ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਯਜੁਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ।

ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮਥ ਜੈਮਿਨਿਃ। ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਤ੍ਵਾਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ। ਸੁਕਰ੍ਮਾਣਂ ਸੁਤਂ ਸੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਮਧ੍ਯਾਪਯਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਜੈਮੀਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੰਤੁ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਸ ਸਹਸ੍ਰਮਧੀਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸੁਕਰ੍ਮਾਪ੍ਯਥ ਸਂਹਿਤਾਃ। ਪ੍ਰੋਵਾਚਾਥ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਕਰ੍ਮਾ ਸੂਰ੍ਯਵਰ੍ਚਸਃ ।। ੬੧.

ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੀਆਂ, ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ।

ਅਨਧ੍ਯਾਯੇष੍ਵਧੀਯਾਨਾਂਸ੍ਤਾਞ੍ਜਘਾਨ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ। ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਮਕਰੋਤ੍ਤਤੋऽਸੌ ਸ਼ਿष੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੬੧.

ਜਦ ਕੁਝ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਨਾਹੀ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ।

ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵਰਮਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਪੁਨਃ। ਭਾਵਿਨੌ ਤੇ ਮਹਾਵੀਰ੍ਯੌ ਸ਼ਿष੍ਯਾਵਨਲਵਰ੍ਚਸੌ ।। ੬੧.

ਉਸ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੇਰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਤੇਰੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਵਾਲੇ, ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ।'

ਅਧੀਯਾਨੌ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੌ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਹਿਤਾਵੁਭੌ। ਏਤੌ ਸੁਰੌ ਮਹਾਭਾਗੌ ਮਾ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮ ।। ੬੧.

'ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਬਹੁਤ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਣਗੇ; ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ, ਦੋਵਾਂ ਜਾਤਿ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ।'