ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਾਨ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚੇਤਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰੇषਿਤਃ ਪਵਨਃਪੁਰੇ। ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਤ ਯੂਯਂ ਵਃਸਦ੍ਯਃ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੬੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਵਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। 'ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾਓ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ।'

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਰ੍ਕਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਵੈ ਵਾਲੁਕੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਏਕਾਦਸ਼ ਤਥਾ ਰੁਦ੍ਰਾਨ੍ ਵਾਯੁਪੁਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਕੁਣ੍ਡੇ ਚਤੁष੍ਟਯੇ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਂ ਤਰਿष੍ਯਥ ।। ੬੦.

ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਾਲੁਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੀ, ਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਨੂੰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਵਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਚਾਰ ਕੁੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।

ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪੁਰਂ ਸਮੁਪਾਗਤਾਃ। ਸ੍ਨਾਨਂ ਕृਤਂ ਵਿਧਾਨੇਨ ਦੇਵਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਕृਤਮ੍ ।। ੬੦.

ਸਾਰੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

ਉਤ੍ਤਰੇਸ਼੍ਵਰਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਵਾਡਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਤਃ। ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਪਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਗਤਾਸ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍ ।। ੬੦.

ਉੱਤਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਾਡਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਦਾ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਜਾਤਂ ਪਾਤਕਨਾਸ਼ਨਮ੍। ਵਾਯੋਃ ਪੁਰਂ ਪਵਿਤ੍ਰਞ੍ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਪੁਰਾ ।। ੬੦.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਵਨ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੱਚਾ, ਪਵਨ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

ਅਞ੍ਜਨਾਗਰ੍ਭਸਮ੍ਭੂਤਹਨੁਮਾਨ੍ਪਵਨਾਤ੍ਮਜਃ। ਯਦਾ ਜਾਤੋ ਮਹਾਦੇਵੋਹਨੁਮਾਨ੍ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ। ਤਦੇਵਂ ਨਿਰ੍ਮਿਤਂ ਤੀਰ੍ਥਂ ਵਾਯੁਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਨਾ ।। ੬੦.

ਅੰਜਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨੁਮਾਨ, ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹਨੁਮਾਨ, ਸੱਚੇ ਸ਼ੌਰ ਵਿਚ ਜਨਮੇ, ਤਾਂ ਪਵਨ ਨੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਬਣਾਇਆ।

ਊਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਜਾਤਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਨਿਵੇਦਿਤਾਃ। ਵृਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਕਰਸ੍ਤੇषੁ ਕृਤੋ ਮਹਾਨ੍ ।। ੬੦.

ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਨਮੇ, ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਯਜਨ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਜਾਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਾਸਨਂ ਮਹਤ੍ । ਗੋਘ੍ਨੋ ਵਾਪਿ ਕृਤਘ੍ਨੋ ਵਾ ਸੁਰਾਪੀ ਗੁਰੂਤਲ੍ਪਗਃ। ਵਾਡਾਦਿਤ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੬੦.

ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਹੁਕਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਾਂ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਵਾਡ-ਆਦਿਤਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਗਾਲਕਿਃ ਸਾਲਕਿਸ੍ਤਥਾ। ਧੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਤਬਲਾਕਸ਼੍ਚ ਨੈਗਮਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੧.

ਭਾਰਦਵਾਜ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ, ਗਾਲਕੀ, ਸਾਲਕੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸ਼ਤਬਲਾਕ, ਤੇ ਨੈਗਮ, ਜੋ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਬਾष੍ਕਲਿਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਂਹਿਤਾਃ। ਰਥੀਤਰੋ ਨਿਰੁਕ੍ਤਞ੍ਚ ਪੁਨਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਥਕਮ੍ ।। ੬੧.

ਬਾਸਕਲੀ ਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਉਚਾਰੀਆਂ। ਰਥੀਤਰਾ ਨੇ ਨਿਰੁਕਤ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਚੌਥੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵੀ ਰਚੀ।

ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਵਞ੍ਛਿष੍ਯਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਃ। ਧੀਮਾਨ੍ਨਨ੍ਦਾਯਨੀਯਸ਼੍ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਰਿਸ਼੍ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍। ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਵਸ੍ਤੇ ਚ ਤਪਸਾ ਸ਼ਂਸਿਤਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੬੧.

ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਏ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ: ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੰਦਾਯਨੀ, ਪੰਨਗਾਰੀ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਆਰਯਵਸਤ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

ਵੀਤਰਾਗਾ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸਂਹਿਤਾਜ੍ਞਾਨਪਾਰਗਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਬਹ੍ਵृਚਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾ ਯੈਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੬੧.

ਇਹ ਸਭ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ, ਮਹਾਂ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸੰਹਿਤਾ-ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਪੂਰੇ, ਇਹੀ ਬਹਵ੍ਰਿਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਗੋਤ੍ਰੋऽਸੌ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਂ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਤ੍। षਡਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ ।। ੬੧.

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਛਿਆਸੀ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸ਼ਿष੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਦਦੌ ਤਾਸ਼੍ਚ ਜਗृਹੁਸ੍ਤੇ ਵਿਧਾਨਤਃ। ਏਕਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ। षਡਸ਼ੀਤਿਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸਂਹਿਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਕਾਃ ।। ੬੧.

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਤਪਸੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਛਿਆਸੀ ਸੰਕਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਤ੍ਰਿਧਾ ਭੇਦਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭੇਦੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਮੇ ਸ਼ੁਭੇ ।। ੬੧.

ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੰਡਾਂ, ਇਸ ਨੌਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਭਾਗ ਵਿਚ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਉਦੀਚ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਃ। ਸ਼੍ਯਾਮਾਯਨਿਰੁਦੀਚ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਃ ਸਮ੍ਬਭੂਵ ਹ ।। ੬੧.

ਉੱਤਰ, ਮੱਧ ਤੇ ਪੂਰਬ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਆਮਾਯਨੀ ਮੁੱਖ ਬਣਿਆ।

ਮਧ੍ਯ ਦੇਸ਼ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਾਮਾਰੁਣਿਃ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸ੍ਤੁਤਃ। ਆਲਮ੍ਬਿਰਾਦਿਃ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਨਾਨ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੬੧.

ਮੱਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਆਰੁਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। ਪੂਰਬ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਲੰਬਿਰ ਤੇ ਹੋਰ, ਕੁੱਲ ਤੇਰਾਂ, ਮੁੱਖ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਰਕਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸਂਹਿਤਾਵਾਦਿਨੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ऋषਯ ਸ੍ਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਵੋऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੬੧.

ਇਹ ਚਰਕ ਜੋ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਚੁਕੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਤ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।

ਚਰਕਾਧ੍ਵਰ੍ਯਵਃ ਕੇਨ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ। ਕਿਞ੍ਚੀਰ੍ਣਂ ਕਸ੍ਯ ਹੇਤੋਸ਼੍ਚ ਵਾਚਕਤ੍ਵਞ੍ਚ ਭੇਜਿਰੇ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਹ ਤੇषਾਂ ਸ ਚਰਕਤ੍ਵਮਭੂਦ੍ਯਥਾ ।। ੬੧.

ਚਰਕ ਅਧਵਰਯੁ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ। ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਿਉਂ ਇਹ ਨਾਂ ਮਿਲਿਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 'ਚਰਕ' ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ।

ਕਾਰ੍ਯਮਾਸੀਦृषੀਣਾਞ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਮੇਰੁਪृष੍ਠਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤੈਸ੍ਤਦਾ ਤ੍ਵਿਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ ।। ੬੧.

ਉਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਸੀ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

ਯੋ ਨੋऽਤ੍ਰ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਨਾਗਚ੍ਛੇਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧ੍ਯਾਂ ਵੈ ਸਮਯੋ ਨਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੬੧.

ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਕੋਈ, ਸਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾ ਆਵੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ।

ਤਤਸ੍ਤੇ ਸਗਣਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ ਯਤ੍ਰ ਸਨ੍ਧਿਃ ਕृਤੋऽਭਵਤ੍ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਤ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਮਿਲੇ ਸਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਚਨਾਦ੍‌ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਧ੍ਯਾਞ੍ਚਕਾਰ ਸਃ । ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਥ ਸਮਾਨੀਯ ਸ ਵੈਸ਼ਣ੍ਪਾਯਨੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੬੧.

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਦ੍ਯਾਞ੍ਚਰਧ੍ਵਂ ਵੈ ਮਤ੍ਕृਤੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ। ਸਰ੍ਵੇ ਯੂਯਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਬ੍ਰੂਤ ਮੇ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਵਚਃ ।। ੬੧.

ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੱਸੋ।

ਅਹਮੇਵ ਚਰਿष੍ਯਾਮਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੁ ਮੁਨਯਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ। ਬਲਞ੍ਚੋਤ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਾਮਿ ਤਪਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਭਾਵਿਤਃ ।। ੬੧.

ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਉਠਾਵਾਂਗਾ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਤ੍ਵਯਾਧੀਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮੇ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੋ।"

ਏਵਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਰੂਪਾਣਿ ਯਜੂਂषਿ ਪ੍ਰਦਦੌ ਗੁਰੋਃ। ਰੁਧਿਰੇਣ ਤਥਾਕ੍ਤਾਨਿ ਛਰ੍ਦਿਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਖੂਨ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਉਲਟੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।

ਤਤਃ ਸ ਧ੍ਯਾਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਸੂਰ੍ਯਮਾਰਾਧਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਸੂਰ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦੁਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਖਂ ਗਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ।। ੬੧.

ਫਿਰ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਹੋਏ। ਜੋ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਟਿਕ ਗਏ।

ਤਤੋ ਯਾਨਿ ਗਤਾਨ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਯਜੂਂष੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਮਣ੍ਡਲਮ੍। ਤਾਨਿ ਤਸ੍ਮੈ ਦਦੌ ਤੁष੍ਟਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਵੈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰੀਤਯੇ। ਅਸ਼੍ਵ ਰੂਪਾਯ ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਯ ਧੀਮਤੇ ।। ੬੧.

ਫਿਰ ਜੋ ਯਜੁਰ ਮੰਤਰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਸੂਰਜ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਧੀਰ ਯਾਜ਼੍ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।