ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਦੇਤਦਾਹृਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਯੇ ਵਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮੋ ਭਵੇਤ੍। ਤਸ੍ਮੈ ਤਦੁਪਨੀਤਂ ਹਿ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੬੦.

ਇਹ ਜੋ ਦੌਲਤ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੌਲਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਕ੍ਸ਼ਮਾਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਂ ਮਹਾਸਾਰਂ ਧਨਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਵਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵੇਦਜ੍ਞਾਨਮਦੋਲ੍ਬਣਾਃ ।। ੬੦.

ਜਨਕ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਧਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਮਨਸਾ ਗਤਵਿਤ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਮਮੇਦਂ ਧਨਮਿਤ੍ਯੁਤ। ਮਮੈਵੈਤਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਯਨ੍ਯੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿਕਲ੍ष੍ਯਤੇ। ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਧਨਦੋषੇਣ ਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰਨੇਕਸ਼ਃ ।। ੬੦.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਧਨ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਏ, ਹਰ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ, "ਇਹ ਧਨ ਮੇਰਾ ਹੈ।" ਦੂਜਾ ਆਖਦਾ, "ਇਹ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਹੈ—ਦੱਸ, ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕੀਤੇ।

ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਹਸੁਤਃ ਕਵਿਃ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੦.

ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਵੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਤਪੱਸਵੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸੁਸ੍ਵਰਮ੍। ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਧਨਮੇਤਦ੍ ਗृਹਾਣ ਭੋ ।। ੬੦.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇਹ ਧਨ ਲੈ ਲੈ।'

ਨਯਸ੍ਵ ਚ ਗृਹਂ ਵਤ੍ਸ ਮਮੈਤਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਸਰ੍ਵਵੇਦੇष੍ਵਹਂ ਵਕ੍ਤਾ ਨਾਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਮਤ੍ਸਮਃ। ਯੋਵਾ ਨ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ ਮੇ ਹ੍ਯਵਤੁ ਮਾऽਚਿਰਮ੍ ।। ੬੦.

'ਇਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ, ਪੁੱਤ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।'

ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵਃ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਲਵੇ । ਤਾਨੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਹਸਨ੍ਨਿਵ ।। ੬੦.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥਲਿਆ। ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਕਾਰ੍षੁਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਭਵਨ੍ਤਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ। ਵਦਾਮਹੇ ਯਥਾਯੁਕ੍ਤਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੬੦.

ਪਿਆਰੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ। ਆਓ, ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੀਏ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।

ਤਤੋऽਭ੍ਯੁਪਾਗਮਂਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਾਦਾ ਜਗ੍ਮੁਰਨੇਕਸ਼ਃ। ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਸ਼ੁਭੈਰਰ੍ਥੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਭਵੈਃ ।। ੬੦.

ਜਦ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਰੀਕ ਸੋਚ ਨਾਲ।

ਲੋਕੇ ਵੇਦੇ ਤਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮੇ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨੈਰਲਂਕृਤਾਃ। ਸ਼ਾਪੋਤ੍ਤਮਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨृਪੌਘਪਰਿਵਰ੍ਜਨਾਃ । ਵਾਦਾਃ ਸਮਭਵਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਧਨਹੇਤੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੬੦.

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਆਤਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਏ।

ऋषਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਤਥੈਕਤਃ। ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮੁਨਯਸ੍ਤੇਨ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਏਕੈਕਸ਼ਸ੍ਤਤਃ ਪृष੍ਟਾ ਨੈਵੋਤ੍ਤਰਮਥਾਵ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੬੦.

ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਇਕੱਲਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ।

ਤਾਨ੍ਵਿਜਿਤ੍ਯ ਮੁਨੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਸ਼ਿਰ੍ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਵਾਦਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮਞ੍ਜਸਾ ।। ੬੦.

ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਰਾਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਵਦ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਿਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਵਤਿष੍ਟਸੇ। ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜਡਮਾਨੇਨ ਵਾਤਾਧ੍ਮਾਤੋ ਯਥਾ ਦृਤਿਃ ।। ੬੦.

ਸ਼ਾਕਲਿਆ, ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹੋ—ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਮੰਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਟੇ ਵਾਂਗ।

ਏਵਂ ਸ ਧਰ੍षਿਤਸ੍ਤੇਨ ਰੋषਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਯਲੋਚਨਃ। ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਂ ਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਮੁਨਿਸਨ੍ਨਿਧੌ ।। ੬੦.

ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਤੋਹਿਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਾਂਸ੍ਤृਣਵਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵੇਮਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍। ਵਿਦ੍ਯਾਧਨਂ ਮਹਾਸਾਰਂ ਸ੍ਵਯਂਗ੍ਰਾਹਂ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਸਿ ।। ੬੦.

ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਦੁਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇਨਾਮ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੇਨੈਵਨੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ ਸਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਬਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਦੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਕਾਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥੇਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਸ੍ਤੇਨਾਰ੍ਥਂ ਕਾਮਯਾਮਹੇ । ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਧਨਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਨ੍ਵਦਾਮਹੇ ।। ੬੦.

ਇੱਛਾ ਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਅਸੀਂ ਇਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਪਣਸ਼੍ਚੈषੋऽਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੀਤਂ ਧਨਂ ਮਯਾ। ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਮਥੋਵਾਚ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਰ੍ਥਮਦ੍ਵਚਃ ।। ੬੦.

ਇਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਨ ਲਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਬ੍ਰੂਹੀਦਾਨੀਂ ਮਯੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਨ੍ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਨ੍ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ। ਤਤਃ ਸਮਭਵਦ੍ਵਾਦਸ੍ਤਯੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋਰ੍ਮਹਾਨ੍ ।। ੬੦.

ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਇਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਵਾਦ ਹੋਇਆ।

ਸਾਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਸ੍ਤਮੁਚੂਚੁਦਤ੍। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ऋषੀਣਾਂ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤਾਂ ਤਦਾ ।। ੬੦.

ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਵਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁੱਛੇ; ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੇ ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਵਾਦੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਤਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਮੇਕਂ ਮਮਾਪਿ ਤ੍ਵਂ ਵਦ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਕਾਮਿਕਮ੍। ਸ਼ਾਪਃ ਪਣੋऽਸ੍ਯ ਵਾਦਸ੍ਯ ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੬੦.

ਜਦ ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਵਾਦ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਸਵਾਲ, ਸ਼ਾਕਲਿਆ, ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ, ਦੱਸ। ਇਸ ਵਾਦ ਦੀ ਸ਼ਰਤ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਪ ਹੈ—ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਥ ਸਨ੍ਨੋਦਿਤਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਂ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਸ੍ਤਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਸਦ੍ਯੋ ਮृਤ੍ਯੁਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੬੦.

ਫਿਰ, ਜਦ ਬੁਧਿਮਾਨ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਗਿਆ।

ਏਵਂ ਮृਤਃ ਸ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਪੀਡਿਤਃ। ਏਵਂ ਵਾਦਸ਼੍ਚ ਸੁਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਤੇषਾਂ ਧਨਾਰ੍ਥਿਭਿਃ। ऋषੀਣਾਂ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ ।। ੬੦.

ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਸਵਾਲ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਵਾਦ ਹੋਇਆ।

ਸਰ੍ਵੈਃ ਪृष੍ਟਾਂਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਨ੍ ਸ਼ਤਸ਼ੋऽਥ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਵੈ ਮੁਨੇ ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਸਾਰਂ ਮਹਾਗਤਿਃ ।। ੬੦.

ਸਭ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਤੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ।

ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਧਨਂ ਗृਹ੍ਯ ਯਸ਼ੋ ਵਿਖ੍ਯਾਪ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ। ਜਗਾਮ ਵੈ ਗृਹਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਃ ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਪਰਿਵृਤੋ ਵਸ਼ੀ ।। ੬੦.

ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਧਨ ਲਿਆ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਫੈਲਾਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ।

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ। ਚਕਾਰ ਸਂਹਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਦਵਿਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੦.

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰ ਸ਼ਾਕਲਿਆ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨੇ ਪੰਜ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਬੁਧੀਮਾਨ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ।

ਤਚ੍ਛਿष੍ਯਾ ਅਭਵਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਮੁਦ੍ਘਲੋ ਗੋਲਕਸ੍ਤਥਾ। ਖਾਲੀਯਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਵਃ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੇਯਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ ।। ੬੦.

ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਚੇਲੇ ਸਨ: ਮੁਦਘਲਾ, ਗੋਲਕਾ, ਖਾਲੀਆ, ਮਤਸਵਾ, ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰੇਯ।

ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਂਹਿਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼ਾਕਪੂਰ੍ਣਰਥੀਤਰਃ। ਨਿਰੁਕ੍ਤਞ੍ਚ ਪੁਨਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੦.

ਸ਼ਾਕਪੂਰਨਰਥਿਤਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਨਿਰੁਕਤ ਵੀ ਬਣਾਈ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।

ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਕੇਤਵੋ ਦਾਲਕਿਸ੍ਤਥਾ। ਧਰ੍ਮਸ਼ਰ੍ਮਾ ਦੇਵਸ਼ਰ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵੇ ਵ੍ਰਤਧਰਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੬੦.

ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਚੇਲੇ ਸਨ: ਕੇਤਵਾ, ਦਾਲਕੀ, ਧਰਮਸ਼ਰਮਾ, ਤੇ ਦੇਵਸ਼ਰਮਾ—ਸਭ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।