ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਵਸਮਗ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ ਤੁ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ। ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਵਾਃ ਸਤ੍ਯਹਿਤਂ ਪੁਨਰਧ੍ਯਾਪਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੬੦.

ਸਤਯਸ਼੍ਰਵਸ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸਤਯਹਿਤਾ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਸੋऽਪਿ ਸਤ੍ਯਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪੁਨਰਧ੍ਯਾਪਯਦ੍ਵਿਭੁਃ। ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਮ੍ ।। ੬੦.

ਉਹ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਤਰਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਸਤਯਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਤਯ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।

ਅਭਵਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਵੈ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਸੁਮਹੌਜਸਃ । ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਵਾਸਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਤਤ੍ਪਰਾਃ ।। ੬੦.

ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ; ਸਤਯਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯੋ ਰਥ(ਾ)ਨ੍ਤਰਃ । ਬਾष੍ਕਲਿਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਇਤਿ ਸ਼ਾਖਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਾਃ ।। ੬੦.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਰਥਾਂਤਰ, ਬਾਸਕਲੀ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ।

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਨਾਹਙ੍ਕਾਰਗਰ੍ਵਿਤਃ। ਜਨਕਸ੍ਯਸ ਯਜ੍ਞੇ ਵੈ ਵਿਨਾਸ਼ਮਗਮਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੬੦.

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ 'ਤੇ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਕਥਂ ਵਿਨਾਸ਼ਮਗਮਤ੍ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਗਰ੍ਵਿਤਃ। ਜਨਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਕਥਂ ਵਾਦੋ ਬਭੂਵ ਹ ।। ੬੦.

ਉਹ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ? ਜਨਕ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਦ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ?

ਕਿਮਰ੍ਥਞ੍ਚਾਭਵਦ੍ਵਾਦਃ ਕੇਨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਥਾਪਿ ਵਾ। ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਵਿਦਿਤਨ੍ਤਵ। ऋषੀਣਾਨ੍ਤੁ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦੁਤ੍ਤਰਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੬੦.

ਇਹ ਵਾਦ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜਨਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇ ਤੁ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਸਮਾਗਮਃ। ऋषੀਣਾਨ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰਾਜਗ੍ਮੁਰਨੇਕਸ਼ਃ। ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਜਨਕਸ੍ਯਾਥ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਹਿ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਵਃ ।। ੬੦.

ਜਨਕ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਏ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

ਆਗਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾਸ੍ਯਾਭਵਤ੍ਤਤਃ। ਕੋਨ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕਥਂ ਮੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਭਵੇਤ੍। ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਜਨਾਧਿਪਃ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ: 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਗਵਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮਾਦਾਯ ਸੁਵਰ੍ਣਮਧਿਕਂ ਤਤਃ। ਗ੍ਰਾਮਾਨ੍ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਦਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਮੁਨੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਹ ਨਰਾਧਿਪਃ। ਸਰ੍ਵਾਨਹਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਨੋऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਭਾਗਿਨਃ ।। ੬੦.

ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ, ਬਹੁਤ ਸੌਨਾ, ਪਿੰਡ, ਰਤਨ ਤੇ ਨੌਕਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਕਦਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।"

ਯਦੇਤਦਾਹृਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਯੇ ਵਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮੋ ਭਵੇਤ੍। ਤਸ੍ਮੈ ਤਦੁਪਨੀਤਂ ਹਿ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੬੦.

ਇਹ ਜੋ ਦੌਲਤ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੌਲਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਕ੍ਸ਼ਮਾਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਂ ਮਹਾਸਾਰਂ ਧਨਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਵਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵੇਦਜ੍ਞਾਨਮਦੋਲ੍ਬਣਾਃ ।। ੬੦.

ਜਨਕ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਧਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਮਨਸਾ ਗਤਵਿਤ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਮਮੇਦਂ ਧਨਮਿਤ੍ਯੁਤ। ਮਮੈਵੈਤਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਯਨ੍ਯੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿਕਲ੍ष੍ਯਤੇ। ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਧਨਦੋषੇਣ ਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰਨੇਕਸ਼ਃ ।। ੬੦.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਧਨ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਏ, ਹਰ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ, "ਇਹ ਧਨ ਮੇਰਾ ਹੈ।" ਦੂਜਾ ਆਖਦਾ, "ਇਹ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਹੈ—ਦੱਸ, ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕੀਤੇ।

ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਹਸੁਤਃ ਕਵਿਃ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੦.

ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਵੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਤਪੱਸਵੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸੁਸ੍ਵਰਮ੍। ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਧਨਮੇਤਦ੍ ਗृਹਾਣ ਭੋ ।। ੬੦.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇਹ ਧਨ ਲੈ ਲੈ।'

ਨਯਸ੍ਵ ਚ ਗृਹਂ ਵਤ੍ਸ ਮਮੈਤਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਸਰ੍ਵਵੇਦੇष੍ਵਹਂ ਵਕ੍ਤਾ ਨਾਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਮਤ੍ਸਮਃ। ਯੋਵਾ ਨ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ ਮੇ ਹ੍ਯਵਤੁ ਮਾऽਚਿਰਮ੍ ।। ੬੦.

'ਇਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ, ਪੁੱਤ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।'

ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵਃ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਲਵੇ । ਤਾਨੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਹਸਨ੍ਨਿਵ ।। ੬੦.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥਲਿਆ। ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਕਾਰ੍षੁਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਭਵਨ੍ਤਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ। ਵਦਾਮਹੇ ਯਥਾਯੁਕ੍ਤਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੬੦.

ਪਿਆਰੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ। ਆਓ, ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੀਏ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।

ਤਤੋऽਭ੍ਯੁਪਾਗਮਂਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਾਦਾ ਜਗ੍ਮੁਰਨੇਕਸ਼ਃ। ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਸ਼ੁਭੈਰਰ੍ਥੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਭਵੈਃ ।। ੬੦.

ਜਦ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਰੀਕ ਸੋਚ ਨਾਲ।

ਲੋਕੇ ਵੇਦੇ ਤਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮੇ ਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨੈਰਲਂਕृਤਾਃ। ਸ਼ਾਪੋਤ੍ਤਮਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਨृਪੌਘਪਰਿਵਰ੍ਜਨਾਃ । ਵਾਦਾਃ ਸਮਭਵਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਧਨਹੇਤੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।। ੬੦.

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਆਤਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਧਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਏ।

ऋषਯਸ੍ਤ੍ਵੇਕਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਤਥੈਕਤਃ। ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਮੁਨਯਸ੍ਤੇਨ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਏਕੈਕਸ਼ਸ੍ਤਤਃ ਪृष੍ਟਾ ਨੈਵੋਤ੍ਤਰਮਥਾਵ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੬੦.

ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਇਕੱਲਾ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਨੇ ਹਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ।

ਤਾਨ੍ਵਿਜਿਤ੍ਯ ਮੁਨੀਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਸ਼ਿਰ੍ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ। ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ ਵਾਦਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਮਞ੍ਜਸਾ ।। ੬੦.

ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਬ੍ਰਹਮਰਾਸ਼ੀ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਵਦ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਿਂ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ਨਵਤਿष੍ਟਸੇ। ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਜਡਮਾਨੇਨ ਵਾਤਾਧ੍ਮਾਤੋ ਯਥਾ ਦृਤਿਃ ।। ੬੦.

ਸ਼ਾਕਲਿਆ, ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਹੋ—ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਮੰਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਟੇ ਵਾਂਗ।

ਏਵਂ ਸ ਧਰ੍षਿਤਸ੍ਤੇਨ ਰੋषਾਤ੍ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਯਲੋਚਨਃ। ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਂ ਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਮੁਨਿਸਨ੍ਨਿਧੌ ।। ੬੦.

ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਤੋਹਿਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਾਂਸ੍ਤृਣਵਤ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵੇਮਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍। ਵਿਦ੍ਯਾਧਨਂ ਮਹਾਸਾਰਂ ਸ੍ਵਯਂਗ੍ਰਾਹਂ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਸਿ ।। ੬੦.

ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਦੁਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇਨਾਮ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੇਨੈਵਨੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ ਸਮਬ੍ਰਵੀਤ੍। ਬ੍ਰਹ੍ਮਿष੍ਠਾਨਾਂ ਬਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਦੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਕਾਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥੇਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਸ੍ਤੇਨਾਰ੍ਥਂ ਕਾਮਯਾਮਹੇ । ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਧਨਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਨ੍ਵਦਾਮਹੇ ।। ੬੦.

ਇੱਛਾ ਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਅਸੀਂ ਇਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਪਣਸ਼੍ਚੈषੋऽਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੀਤਂ ਧਨਂ ਮਯਾ। ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਮਥੋਵਾਚ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਰ੍ਥਮਦ੍ਵਚਃ ।। ੬੦.

ਇਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਧਨ ਲਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਬ੍ਰੂਹੀਦਾਨੀਂ ਮਯੋਦ੍ਦਿष੍ਟਾਨ੍ ਕਾਮਪ੍ਰਸ਼੍ਰਾਨ੍ ਯਥਾਰ੍ਥਤਃ। ਤਤਃ ਸਮਭਵਦ੍ਵਾਦਸ੍ਤਯੋਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋਰ੍ਮਹਾਨ੍ ।। ੬੦.

ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਇਨਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਵਾਦ ਹੋਇਆ।