ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੀਨਾ ਮਾਤਾ ਤਥਾ ਵृਤ੍ਤਾ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਅਨੁਵृਤ੍ਤਾ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਤਾਸਾਂ ਵੈ ਸ਼੍ਰृਣੁਤ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੮.

ਮੀਨਾ, ਮਾਤਾ, ਵ੍ਰਤਾ, ਪਰਿਵ੍ਰਤਾ, ਤੇ ਅਨੁਵ੍ਰਤਾ—ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

ਸਹਸ੍ਰਦਨ੍ਤਾ ਮਕਰਾਃ ਪਾਠੀਨਾਸ੍ਤਾਮਰੋਹਿਤਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਗਣੋ ਮੈਨੋ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ ੮.

ਹਜ਼ਾਰ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਮਕੜ, ਪਾਠੀਨ, ਤਾਮਰਾ, ਤੇ ਰੋਹਿਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਗ੍ਰਾਹਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ੍ਤਥਾਨੁਜ੍ਯੇष੍ਠਕਾ ਅਪਿ। ਨਿष੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮਤਾ ਵ੍ਯਜਨਯਤ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ ੮.

ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਕੜ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੀ ਹਨ; ਨਿਸ਼ਕ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।

ਵृਤ੍ਤਾ ਕੂਰ੍ਮਵਿਕਾਰਾਣਿ ਨੈਕਾਨਿ ਜਲਚਾਰਿਣਾਮ੍। ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਵਿਕਾਰਾਣਿ ਜਨਯਾਮਾਸ ਨੈਕਸ਼ਃ ॥ ੮.

ਕੁੰਬੀਆਂ, ਕਛੂਆਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੰਤੂਆਂ, ਤੇ ਸਾਂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਮਣ੍ਡੂਕਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਿ ਅਨੁਵृਤ੍ਤਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ। ਐਣੇਯਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਿ ਸ਼ਮ੍ਬੂਕਾਨਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੮.

ਕੁੰਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਮੱਛੀਆਂ, ਤੇ ਘੋਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਵਿਕਾਰਾਣਿ ਵਰਾਟਕਕृਤਾਨਿ ਚ। ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਵਿਕਾਰਾਣਿ ਪਰਿਵृਤ੍ਤਾ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ॥ ੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਪਾਂ ਤੇ ਕੇਕੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਤੇ ਸਾਂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਕਾਲਕੂਟਵਿਕਾਰਾਣਿ ਜਲੌਕਵਿਹਿਤਾਨਿ ਚ । ਇਤ੍ਯੇष ਹਿ ऋषੇਰ੍ਵਂਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਾਖਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੰਤੂਆਂ ਤੇ ਜੌਂਕਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਵਾਲੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਤਿਰ੍ਯਗਂ ਹੇਤੁਕਮਾਦ੍ਯਾਦੁਰ੍ਬਹੁਲਂ ਵਂਸ਼ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍। ਸਂਸ੍ਵੇਦਜਵਿਕਾਰਾਣਿ ਯਥਾ ਯੇਭ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹ ॥ ੮.

ਪਸੂਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਜੋ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਪਿਕਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਕਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਸ੍ਵੇਦਮਲਜਾਃ ਉਸ਼ਨਾ ਨਾਮ ਜਨ੍ਤਵਃ। ਨਾਨਾਪਿਪੀਲਿਕਗਣਾਃ ਕੀਟਕਾ ਬਦ੍ਧਪਾਦਕਾਃ ॥ ੮.

ਗੋਸਾਪਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਪਸੀਨੇ ਤੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ਼ਨਾ ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਟੀਆਂ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਙ੍ਖੋਪਲਵਿਕਾਰਾਣਿ ਕੀਲਕਾਚਾਰਕਾਣਿ ਚ। ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਬਹੁਲਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾ ਗਣਾਃ ॥ ੮.

ਸਾਂਪਾਂ, ਪੱਥਰਾਂ, ਤੇ ਕਿਲ-ਕਿਲ ਕਰਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਤਥਾ ਘਰ੍ਮਾਦਿਤਪ੍ਤਾਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਦ੍ਭ੍ਯੋ ਵृष੍ਟਿਭ੍ਯ ਏਵ ਚ। ਨੈਕਾ ਮृਗਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ॥ ੮.

ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਤੇ ਮੀਂਹ ਤੋਂ, ਪਸੂਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੀਨਕਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲਾ ਦਂਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾ ਤਿਤ੍ਤਿਰਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ। ਨੀਲਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਹ੍ਯਲਕਾ ਬਹੁਵਿਸ੍ਤਰਾਃ ॥ ੮.

ਮੱਛੀਆਂ, ਪਿੱਪਲਾ ਕੀੜੇ, ਮੱਛਰ, ਤੇ ਤਿਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਲਾਦਾਂ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਜੀਵ, ਇਹ ਸਭ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਜਲਜਾਃ ਸ੍ਵੇਦਜਾਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤਵਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ। ਕਾਸ਼ਾਤੋ ਯਞ੍ਜਕਾਃ ਕੀਟਨਲਦਾ ਬਹੁਪਾਦਕਾਃ ॥ ੮.

ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵ, ਇਹ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਸ, ਚੁੰਬਕ, ਗੰਨੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ, ਤੇ ਕਈ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਹਨ।

ਸਿਹਲਾ ਰੋਮਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪਿਚ੍ਛਲਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਇਤ੍ਯੇਮਾਦਿਰ੍ਹਿ ਗਣੋ ਜਲਜਃ ਸ੍ਵੇਦਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੮.

ਸਿਹਲਾ, ਰੋਮਲਾ, ਤੇ ਪਿਛਲਾ ਵੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਮੂਹ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯੋ ਮਾषਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ੍ਤਥਾ। ਜਮ੍ਬੁਬਿਲ੍ਵਾਮ੍ਰਪੂਗੇਭ੍ਯਃ ਫਲੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਜਨ੍ਤਵਃ ॥ ੮.

ਘੀ, ਮਾਸ ਤੇ ਮੂੰਗ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਮੁਨ, ਬੇਲ, ਆਮ ਤੇ ਹੋਰ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੁਦ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਪਨਸੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਣ੍ਡੁਲੇਭ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਤਥਾ ਕੋਟਰਸ਼ੁष੍ਕੇਭ੍ਯੋ ਨਿਹਿਤੇਭ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ॥ ੮.

ਮੂੰਗ, ਪਨਸ, ਚਾਵਲ, ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਖੋਹਾਂ ਜਾਂ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋऽਪਿ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨ ਹਿ ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਿਰਂ ਸਦਾ। ਜਨ੍ਤਵਸ੍ਤੁਰਗਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਿषਾਦਿਭ੍ਯਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥ ੮.

ਹੋਰ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਥੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਸੂਆਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਬਹੂਨ੍ਯਹਾਨਿ ਨਿਃਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ਗੋਮਯੇ। ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕृਮਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਕਾष੍ਠੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਘੁਣਾਦਯਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪਏ ਰਹੇ ਗੋਬਰ ਵਿਚ ਕਈ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦਵਾਨੋ, ਲੱਕੜ ਵਿਚ ਕੀੜੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਬੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਰਮਾਦ੍‌ਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਵਿਧਾ ਨੀਲਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਃ। ਤਥਾ ਸ਼ੁष੍ਕਵਿਕਾਰੇਭ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤਿ ਚ ॥ ੮.

ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੀਲੇ ਮੱਖੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉਲਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਾਲਿਕਾ ਸ਼ਤਿਕੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਾ ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ। ਸਂਸ੍ਵੇਦਜਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਗੋਮਯਾਤ੍ ॥ ੮.

ਕਾਲੀ ਚਾਦਰਾਂ ਤੋਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਗੋਬਰ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਛੂ, ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਗੋਭ੍ਯੋ ਹਿ ਮਹਿषੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤਵਃ ਪ੍ਰਭੋ। ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾ ਅਣ੍ਡਕੁਕ੍ਸ਼ੌ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ ੮.

ਗਾਂ ਤੇ ਮਹੀਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਅੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਚੈਵੀਰਿਕਾਸ਼੍ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਥਾ ਗੋਜਾਕੁਲਾਨਿ ਚ। ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਣਿ ਜਲੌਕਾਦੀਨਿ ਜਾਤਯਃ ॥ ੮.

ਇਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੈਵੀਰਿਕਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਜਲੌਕ ਆਦਿ, ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਮਕ੍ਸ਼ਿਕਾਣਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜਾਤ ਯੋऽਪਰੇ । ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤੁ ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਚ੍ਛਿष੍ਟੋਦਕਕਰ੍ਦ੍ਦਮੇ ॥ ੮.

ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਵੀ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮਸ਼ਕਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਿ ਭ੍ਰਮਰਾਣਾਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਤृਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਪੁਤ੍ਰਭਾਸਕਾਃ ॥ ੮.

ਮੱਛਰਾਂ ਤੇ ਭੁੰਭੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘਾਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਭਾਸਕਾ ਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਮਣਿਚ੍ਛੇਦਾਸ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਲਾਃ ਪੋਤਜਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ। ਸ਼ਤਵੇਰਿਵਿਕਾਰਾਣਿ ਕਰੀषੇਭ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿਹ ॥ ੮.

ਮੋਤੀ ਦੇ ਟੁਕੜੇ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਤਾਵੇਰੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਇੱਥੇ ਗੋ-ਮਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਮਾਦਿਰਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤੋ ਗਣਃ ਸਂਸ੍ਵੇਦਜੋ ਮਯਾ। ਸਮਾਸਾਭਿਹਿਤੋ ਹ੍ਯੇष ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਰ੍ਮਵਸ਼ਜਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ ੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਸਮੂਹ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥਾऽਨ੍ਯੇ ਨੈऋਤਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਉਪਸਰ੍ਗਜਾਃ। ਪੂਤਾਸ੍ਤੁ ਯੋਨਿਜਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਕੇਚਿਦੌਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥ ੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਨੈਰਿਤ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵ ਜੂਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪੇ-ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਦੇਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵੈ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਹ੍ਯੁਪਪਤ੍ਤਿਜਾਃ । ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਯੋਨਿਜਾ ਦੇਵਾਃ ਕੇਚਿਦੇਵਾਨਿਮਿਤ੍ਤਤਃ ॥ ੮.

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਦੇਵਤੇ ਜੂਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੂਲਾਲਾਘਸ਼੍ਚ ਕੋਲਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵਾ ਕਨ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਅਪਤ੍ਯਂ ਸਰਮਾਯਾਸ੍ਤੁ ਗਣਾ ਵੈ ਸਰਮਾਦਯਃ ॥ ੮.

ਤੂਲਾਲਾਘ, ਕੋਲ, ਸ਼ਿਵਾ, ਤੇ ਕਨਿਆ ਵੀ; ਤੇ ਸਰਮਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ — ਉਹ ਸਮੂਹ ਜੋ ਸਰਮਾਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।