ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਯਜੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਹੋਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਸਾਮਭਿਸ਼੍ਵਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਞ੍ਚਾਪ੍ਯਥਰ੍ਵਭਿਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮਕਰੋਦ੍ਯਜ੍ਞੇ ਵੇਦੇਨਾਥਰ੍ਵਣੇਨ ਤੁ ।। ੬੦.

ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਧਵਰਯੁ, ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ, ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਗਾਤ੍ਰ, ਤੇ ਅਥਰਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ।

ਤਤਃ ਸऋਚਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਸਮਕਲ੍ਪ ਯਤ੍। ਹੋਤृਕਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਵਾਹਂ ਜਗਦ੍ਧਿਤਮ੍ ।। ੬੦.

ਫਿਰ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਕੰਮ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਮਭਿਃ ਸਾਮਵੇਦਞ੍ਚ ਤੇਨੋਦ੍ਗਾਤ੍ਰਮਰੋਚਯਤ੍ । ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਵੇਦੇਨ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਕਾਰਯਤ੍ ।। ੬੦.

ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਮਵੇਦ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।

ਆਖ੍ਯਾਨੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਗਾਥਾਭਿਃ ਕੁਲਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਪੁਰਾਣਾਰ੍ਥਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।। ੬੦.

ਕਥਾਵਾਂ, ਉਪਕਥਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਕੁਲ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

ਯਚ੍ਛਿष੍ਟਨ੍ਤੁ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੇ ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਮਥਾਯੁਜਤ੍। ਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੇ ਇਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੬੦.

ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਯਜਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜੋੜਿਆ; ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਦਾਨਾਮੁਦ੍ਧृਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਜੂਂषਿ ਵਿषਮਾਣਿ ਵੈ । ਸ ਤੇਨੋਦ੍ਧृਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗੈਃ। ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਤੇਨ ਵਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤੁ ਸਃ ।। ੬੦.

ਕਿਉਂਕਿ ਪਦ ਉਠਾ ਕੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਠਾਈ ਗਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਵਿਦਵਾਨ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ऋਚੋ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪੈਲਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਭਜਤ੍ਤਦ੍ ਵਿਧਾ ਪੁਨਃ । ਦ੍ਵਿष੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਯੁਗੇ ਚੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਾਭ੍ਯਾਮਦਦਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੦.

ਪੈਲ ਨੇ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਵੰਡੇ; ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤਯੇ ਚੈਕਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਬਾष੍ਕਲਾਯ ਚ। ਚਤਸ੍ਰਃ ਸਂਹਿਤਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਬਾष੍ਕਲਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ। ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਭਿਰਤਾਨ੍ ਹਿਤਾਨ੍ ।। ੬੦.

ਇੱਕ ਭਾਗ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੂੰ, ਦੂਜਾ ਬਾਸਕਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਬਾਸਕਲ ਨੇ ਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹਰੇ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਬੋਧਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਮਗ੍ਨਿਮਾਠਰਮ੍। ਪਾਰਾਸ਼ਰਂ ਤृਤੀਯਾਨ੍ਤੁ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਮਥਾਪਰਾਮ੍ ।। ੬੦.

ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਬੋਧ, ਦੂਜੀ ਅਗਨਿਮਾਠਰ, ਤੀਜੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯਾ ਸੀ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤਿਰੇਕਾਨ੍ਤੁ ਸਂਹਿਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ। ਅਧ੍ਯਾਪਯਨ੍ਮਹਾਭਾਗਂ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ।

ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਵਸਮਗ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ ਤੁ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ। ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਵਾਃ ਸਤ੍ਯਹਿਤਂ ਪੁਨਰਧ੍ਯਾਪਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੬੦.

ਸਤਯਸ਼੍ਰਵਸ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸਤਯਹਿਤਾ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਸੋऽਪਿ ਸਤ੍ਯਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪੁਨਰਧ੍ਯਾਪਯਦ੍ਵਿਭੁਃ। ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਮ੍ ।। ੬੦.

ਉਹ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਤਰਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਸਤਯਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਤਯ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।

ਅਭਵਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਵੈ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਸੁਮਹੌਜਸਃ । ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਵਾਸਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਤਤ੍ਪਰਾਃ ।। ੬੦.

ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ; ਸਤਯਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯੋ ਰਥ(ਾ)ਨ੍ਤਰਃ । ਬਾष੍ਕਲਿਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਇਤਿ ਸ਼ਾਖਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਾਃ ।। ੬੦.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਰਥਾਂਤਰ, ਬਾਸਕਲੀ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ।

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਨਾਹਙ੍ਕਾਰਗਰ੍ਵਿਤਃ। ਜਨਕਸ੍ਯਸ ਯਜ੍ਞੇ ਵੈ ਵਿਨਾਸ਼ਮਗਮਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੬੦.

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ 'ਤੇ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਕਥਂ ਵਿਨਾਸ਼ਮਗਮਤ੍ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਗਰ੍ਵਿਤਃ। ਜਨਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਕਥਂ ਵਾਦੋ ਬਭੂਵ ਹ ।। ੬੦.

ਉਹ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ? ਜਨਕ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਦ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ?

ਕਿਮਰ੍ਥਞ੍ਚਾਭਵਦ੍ਵਾਦਃ ਕੇਨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਥਾਪਿ ਵਾ। ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਵਿਦਿਤਨ੍ਤਵ। ऋषੀਣਾਨ੍ਤੁ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦੁਤ੍ਤਰਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੬੦.

ਇਹ ਵਾਦ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜਨਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇ ਤੁ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਸਮਾਗਮਃ। ऋषੀਣਾਨ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰਾਜਗ੍ਮੁਰਨੇਕਸ਼ਃ। ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਜਨਕਸ੍ਯਾਥ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਹਿ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਵਃ ।। ੬੦.

ਜਨਕ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਏ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

ਆਗਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾਸ੍ਯਾਭਵਤ੍ਤਤਃ। ਕੋਨ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕਥਂ ਮੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਭਵੇਤ੍। ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਜਨਾਧਿਪਃ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ: 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਗਵਾਂ ਸਹਸ੍ਰਮਾਦਾਯ ਸੁਵਰ੍ਣਮਧਿਕਂ ਤਤਃ। ਗ੍ਰਾਮਾਨ੍ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਦਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਮੁਨੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਹ ਨਰਾਧਿਪਃ। ਸਰ੍ਵਾਨਹਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਨੋऽਸ੍ਮਿ ਸ਼ਿਰਸਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਭਾਗਿਨਃ ।। ੬੦.

ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ, ਬਹੁਤ ਸੌਨਾ, ਪਿੰਡ, ਰਤਨ ਤੇ ਨੌਕਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੱਕਦਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।"

ਯਦੇਤਦਾਹृਤਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਯੇ ਵਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਤਮੋ ਭਵੇਤ੍। ਤਸ੍ਮੈ ਤਦੁਪਨੀਤਂ ਹਿ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੬੦.

ਇਹ ਜੋ ਦੌਲਤ ਲਿਆਈ ਗਈ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਦੌਲਤ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਕ੍ਸ਼ਮਾਃ। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨਂ ਮਹਾਸਾਰਂ ਧਨਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਜਿਘृਕ੍ਸ਼ਵਃ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾਞ੍ਚਕ੍ਰੁਰਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਵੇਦਜ੍ਞਾਨਮਦੋਲ੍ਬਣਾਃ ।। ੬੦.

ਜਨਕ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਧੀਰਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵੱਡਾ ਤੇ ਕੀਮਤੀ ਧਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਮਨਸਾ ਗਤਵਿਤ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਮਮੇਦਂ ਧਨਮਿਤ੍ਯੁਤ। ਮਮੈਵੈਤਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਯਨ੍ਯੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਿਂ ਵਾ ਵਿਕਲ੍ष੍ਯਤੇ। ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਧਨਦੋषੇਣ ਵਾਦਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰਨੇਕਸ਼ਃ ।। ੬੦.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਧਨ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਏ, ਹਰ ਕੋਈ ਸੋਚਦਾ, "ਇਹ ਧਨ ਮੇਰਾ ਹੈ।" ਦੂਜਾ ਆਖਦਾ, "ਇਹ ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਹੈ—ਦੱਸ, ਕੀ ਫੈਸਲਾ ਹੋਵੇ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਕੀਤੇ।

ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵੈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਹਸੁਤਃ ਕਵਿਃ। ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤਮਃ ।। ੬੦.

ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਵੀ ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਵਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਵੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਤਪੱਸਵੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸੁਸ੍ਵਰਮ੍। ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਧਨਮੇਤਦ੍ ਗृਹਾਣ ਭੋ ।। ੬੦.

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, 'ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਇਹ ਧਨ ਲੈ ਲੈ।'

ਨਯਸ੍ਵ ਚ ਗृਹਂ ਵਤ੍ਸ ਮਮੈਤਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ। ਸਰ੍ਵਵੇਦੇष੍ਵਹਂ ਵਕ੍ਤਾ ਨਾਨ੍ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੁ ਮਤ੍ਸਮਃ। ਯੋਵਾ ਨ ਪ੍ਰੀਯਤੇ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ ਮੇ ਹ੍ਯਵਤੁ ਮਾऽਚਿਰਮ੍ ।। ੬੦.

'ਇਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ, ਪੁੱਤ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।'

ਤਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਣਵਃ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਃ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਲਵੇ । ਤਾਨੁਵਾਚ ਤਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਹਸਨ੍ਨਿਵ ।। ੬੦.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂਫਾਨ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥਲਿਆ। ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕ੍ਯ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਕ੍ਰੋਧ ਮਾਕਾਰ੍षੁਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਭਵਨ੍ਤਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ। ਵਦਾਮਹੇ ਯਥਾਯੁਕ੍ਤਂ ਜਿਜ੍ਞਾਸਨ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੬੦.

ਪਿਆਰੇ ਗਿਆਨੀਆਂ, ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋ। ਆਓ, ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੀਏ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।

ਤਤੋऽਭ੍ਯੁਪਾਗਮਂਸ੍ਤੇषਾਂ ਵਾਦਾ ਜਗ੍ਮੁਰਨੇਕਸ਼ਃ। ਸਹਸ੍ਰਧਾ ਸ਼ੁਭੈਰਰ੍ਥੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਭਵੈਃ ।। ੬੦.

ਜਦ ਉਹ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਬਰੀਕ ਸੋਚ ਨਾਲ।