ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੁਰ੍ਲੋਕਹਿਤੇ ਰਤਃ। ਵੇਦਮੇਕਂ ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਭਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ, ਮਨੁ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੱਕ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਰਵਣੀਕ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਚਨਾਤ੍ਤਾਤ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ। ਤਦਿਦਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਵੇਦਕਲ੍ਪਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਵੇਦ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਯਤੀਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਮ੍। ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵੈ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਸਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੬੦.

ਮੈਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਜਾਣੋ, ਵਧੀਆ ਲੋਕੋ।

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਗੇ ਕृਤੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਃ ਪਰਨ੍ਤਪਃ। ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੬੦.

ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਦਵੈਪਾਯਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚੋਦਿਤਃ ਸੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੇਦਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ। ਅਥ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨ੍ ਸ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੬੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਵੇਦ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਸ਼ਿਸ਼ ਲਏ।

ਜੈਮਿਨਿਞ੍ਚ ਸੁਮਨ੍ਤੁਞ੍ਚ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਮੇਵ ਚ। ਪੈਲਨ੍ਤੇषਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਂ ਲੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।। ੬੦.

ਜੈਮੀਨੀ, ਸੁਮੰਤੁ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ, ਚੌਥਾ ਪੈਲ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ — ਇਹ ਪੰਜ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।

ऋਗ੍ਵੇਦਸ਼੍ਰਾਵਕਂ ਪੈਲਞ੍ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ । ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਂ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਮੇਵ ਚ ।। ੬੦.

ਪੈਲ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ।

ਜੈਮਿਨਿਂ ਸਾਮਵੇਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰਾਵਕਂ ਸੋऽਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ। ਤਥੈਵਾਥਰ੍ਵਵੇਦਸ੍ਯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮृषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੬੦.

ਜੈਮੀਨੀ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਪਾਠਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੁ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠਕ ਬਣਿਆ।

ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾਰਂ ਸਮ੍ਯਗੇਵ ਹਿ। ਮਾਞ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਭਗਵਾਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੦.

ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ।

ਏਕ ਆਸੀਦ੍ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤਞ੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਤ੍। ਚਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੬੦.

ਇੱਕ ਯਜੁਰਵੇਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹੋਤ੍ਰ ਪੂਜਾਰੀ ਬਣੇ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ।

ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਯਜੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਹੋਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਸਾਮਭਿਸ਼੍ਵਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਞ੍ਚਾਪ੍ਯਥਰ੍ਵਭਿਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮਕਰੋਦ੍ਯਜ੍ਞੇ ਵੇਦੇਨਾਥਰ੍ਵਣੇਨ ਤੁ ।। ੬੦.

ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਧਵਰਯੁ, ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ, ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਗਾਤ੍ਰ, ਤੇ ਅਥਰਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ।

ਤਤਃ ਸऋਚਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਸਮਕਲ੍ਪ ਯਤ੍। ਹੋਤृਕਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਵਾਹਂ ਜਗਦ੍ਧਿਤਮ੍ ।। ੬੦.

ਫਿਰ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਕੰਮ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਮਭਿਃ ਸਾਮਵੇਦਞ੍ਚ ਤੇਨੋਦ੍ਗਾਤ੍ਰਮਰੋਚਯਤ੍ । ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਵੇਦੇਨ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਕਾਰਯਤ੍ ।। ੬੦.

ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਮਵੇਦ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।

ਆਖ੍ਯਾਨੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਗਾਥਾਭਿਃ ਕੁਲਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਪੁਰਾਣਾਰ੍ਥਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।। ੬੦.

ਕਥਾਵਾਂ, ਉਪਕਥਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਕੁਲ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

ਯਚ੍ਛਿष੍ਟਨ੍ਤੁ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੇ ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਮਥਾਯੁਜਤ੍। ਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੇ ਇਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੬੦.

ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਯਜਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜੋੜਿਆ; ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਦਾਨਾਮੁਦ੍ਧृਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਜੂਂषਿ ਵਿषਮਾਣਿ ਵੈ । ਸ ਤੇਨੋਦ੍ਧृਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗੈਃ। ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਤੇਨ ਵਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤੁ ਸਃ ।। ੬੦.

ਕਿਉਂਕਿ ਪਦ ਉਠਾ ਕੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਠਾਈ ਗਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਵਿਦਵਾਨ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ऋਚੋ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪੈਲਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਭਜਤ੍ਤਦ੍ ਵਿਧਾ ਪੁਨਃ । ਦ੍ਵਿष੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਯੁਗੇ ਚੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਾਭ੍ਯਾਮਦਦਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੦.

ਪੈਲ ਨੇ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਵੰਡੇ; ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤਯੇ ਚੈਕਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਬਾष੍ਕਲਾਯ ਚ। ਚਤਸ੍ਰਃ ਸਂਹਿਤਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਬਾष੍ਕਲਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ। ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਭਿਰਤਾਨ੍ ਹਿਤਾਨ੍ ।। ੬੦.

ਇੱਕ ਭਾਗ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੂੰ, ਦੂਜਾ ਬਾਸਕਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਬਾਸਕਲ ਨੇ ਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹਰੇ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਬੋਧਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਮਗ੍ਨਿਮਾਠਰਮ੍। ਪਾਰਾਸ਼ਰਂ ਤृਤੀਯਾਨ੍ਤੁ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਮਥਾਪਰਾਮ੍ ।। ੬੦.

ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਬੋਧ, ਦੂਜੀ ਅਗਨਿਮਾਠਰ, ਤੀਜੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯਾ ਸੀ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤਿਰੇਕਾਨ੍ਤੁ ਸਂਹਿਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ। ਅਧ੍ਯਾਪਯਨ੍ਮਹਾਭਾਗਂ ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਂ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ।

ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਵਸਮਗ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਂ ਸ ਤੁ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ। ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਵਾਃ ਸਤ੍ਯਹਿਤਂ ਪੁਨਰਧ੍ਯਾਪਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੬੦.

ਸਤਯਸ਼੍ਰਵਸ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਸ਼੍ਰਵਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਸਤਯਹਿਤਾ, ਜੋ ਦੁਜਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਸੋऽਪਿ ਸਤ੍ਯਤਰਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਪੁਨਰਧ੍ਯਾਪਯਦ੍ਵਿਭੁਃ। ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਪਰਾਯਣਮ੍ ।। ੬੦.

ਉਹ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤਯਤਰਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ; ਸਤਯਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਤਯ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।

ਅਭਵਂਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿष੍ਯਾ ਵੈ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਸੁਮਹੌਜਸਃ । ਸਤ੍ਯਸ਼੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਵਾਸਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਤਤ੍ਪਰਾਃ ।। ੬੦.

ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ; ਸਤਯਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਸ਼ਾਕਲ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਤੇषਾਂ ਤਸ੍ਮਾਦਨ੍ਯੋ ਰਥ(ਾ)ਨ੍ਤਰਃ । ਬਾष੍ਕਲਿਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਇਤਿ ਸ਼ਾਖਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਾਃ ।। ੬੦.

ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਰਥਾਂਤਰ, ਬਾਸਕਲੀ ਅਤੇ ਭਰਦਵਾਜ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਨ।

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯੋ ਜ੍ਞਾਨਾਹਙ੍ਕਾਰਗਰ੍ਵਿਤਃ। ਜਨਕਸ੍ਯਸ ਯਜ੍ਞੇ ਵੈ ਵਿਨਾਸ਼ਮਗਮਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਃ ।। ੬੦.

ਦੇਵਮਿਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਲਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ 'ਤੇ ਗਰੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ।

ਕਥਂ ਵਿਨਾਸ਼ਮਗਮਤ੍ਸ ਮੁਨਿਰ੍ਜ੍ਞਾਨਗਰ੍ਵਿਤਃ। ਜਨਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇਨ ਕਥਂ ਵਾਦੋ ਬਭੂਵ ਹ ।। ੬੦.

ਉਹ ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ? ਜਨਕ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਦ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ?

ਕਿਮਰ੍ਥਞ੍ਚਾਭਵਦ੍ਵਾਦਃ ਕੇਨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਮਥਾਪਿ ਵਾ। ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਵਿਦਿਤਨ੍ਤਵ। ऋषੀਣਾਨ੍ਤੁ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦੁਤ੍ਤਰਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੬੦.

ਇਹ ਵਾਦ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜਨਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧੇ ਤੁ ਮਹਾਨਾਸੀਤ੍ਸਮਾਗਮਃ। ऋषੀਣਾਨ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਤ੍ਰਾਜਗ੍ਮੁਰਨੇਕਸ਼ਃ। ਰਾਜਰ੍षੇਰ੍ਜਨਕਸ੍ਯਾਥ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਹਿ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਵਃ ।। ੬੦.

ਜਨਕ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਆਏ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।

ਆਗਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਿਜ੍ਞਾਸਾਸ੍ਯਾਭਵਤ੍ਤਤਃ। ਕੋਨ੍ਵੇषਾਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕਥਂ ਮੇ ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਭਵੇਤ੍। ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਮਨਸਾ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚਕ੍ਰੇ ਜਨਾਧਿਪਃ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ: 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ।