ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਦੌ ਵਿਹਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬੁਧਃ । ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਪਦਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ।। ੫੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਲਕੜਣ ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਲ੍ਪਨਂ ਚੈਵ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ। ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤੇਰ੍ਧਾਤੋਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵਨਾਤ੍ ।। ੫੯.

ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; 'ਮੰਤ੍ਰ' ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣ' ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ।

ਅਲ੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਰਮਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਸਾਰਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍। ਅਸ੍ਤੋਭਮਨਵਦ੍ਯਞ੍ਚ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸੂਤ੍ਰਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ ।। ੫੯.

ਸੂਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ, ਸਪਸ਼ਟ, ਮੂਲ ਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਗੂ, ਫ਼ਜੂਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ऋषਯਸ੍ਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਮਾਹੁਃ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍। ਕਥਂ ਵੇਦਾ ਪੁਰਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਤਨ੍ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਮਤੇ ।। ੬੦.

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਦਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੇ ਗਏ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।'

ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਤੁ ਪਰਾਵृਤ੍ਤੇ ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਨੁਮੁਵਾਚੇਦਂ ਤਦ੍ਵਦਿष੍ਯੇ ਮਹਾਮਤੇ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਮਨੁ ਸਵਾਇੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ; ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।

ਪਰਿਵृਤ੍ਤੇ ਯੁਗੇ ਤਾਤ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਸਂਵृਤ੍ਤਾਂ ਯੁਗ ਦੋषੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਚੈਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਪਿਆਰੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ, ਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਹੀ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।

ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਮਾਨਂ ਯੁਗਵਸ਼ਾਦਲ੍ਪਸ਼ਿष੍ਟਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਭਾਗੇਨ ਹ੍ਯਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਕृਤਾਦਿਦਮ੍ ।। ੬੦.

ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵੀਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋ ਬਲਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਞ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ। ਵੇਦਵੇਦਾ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਾਭੂਦ੍ਵੇਦਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਤਾਕਤ, ਜੋਸ਼, ਬਲ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਵੇਦੇ ਨਾਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯਜ੍ਞੋ ਨਾਸ਼ਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ। ਯਤ੍ਰੇ ਨष੍ਟੇ ਦੇਵਨਾਸ਼ਸ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦ੍ਯੋ ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਃ ਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰਸਂਜ੍ਞਿਤਃ। ਪੁਨਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਯਜ੍ਞੋ ਵੈ ਸਰ੍ਵਕਾਮਧੁਕ੍ ।। ੬੦.

ਪਹਿਲਾ ਵੇਦ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਪੂਰਾ ਯਜਨ ਦਸ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਨੁਰ੍ਲੋਕਹਿਤੇ ਰਤਃ। ਵੇਦਮੇਕਂ ਚਤੁष੍ਪਾਦਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਭਜਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੦.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ, ਮਨੁ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਇੱਕ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਦ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਰਵਣੀਕ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਵਚਨਾਤ੍ਤਾਤ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ। ਤਦਿਦਂ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨੇਨ ਯੁष੍ਮਾਕਂ ਵੇਦਕਲ੍ਪਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਵੇਦ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇਣ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵ੍ਯਤੀਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਨਮ੍। ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਣ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵੈ ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਸਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੬੦.

ਮੈਂ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਜਾਣੋ, ਵਧੀਆ ਲੋਕੋ।

ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਗੇ ਕृਤੋ ਵ੍ਯਾਸਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਃ ਪਰਨ੍ਤਪਃ। ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਇਤਿ ਖ੍ਯਾਤੋ ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੬੦.

ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ ਵਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਦਵੈਪਾਯਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚੋਦਿਤਃ ਸੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੇਦਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਮੇ। ਅਥ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨ੍ ਸ ਜਗ੍ਰਾਹ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਕਾਰਣਾਤ੍ ।। ੬੦.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਵੇਦ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਸ਼ਿਸ਼ ਲਏ।

ਜੈਮਿਨਿਞ੍ਚ ਸੁਮਨ੍ਤੁਞ੍ਚ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਮੇਵ ਚ। ਪੈਲਨ੍ਤੇषਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਂ ਲੋਮਹਰ੍षਣਮ੍ ।। ੬੦.

ਜੈਮੀਨੀ, ਸੁਮੰਤੁ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ, ਚੌਥਾ ਪੈਲ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ — ਇਹ ਪੰਜ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।

ऋਗ੍ਵੇਦਸ਼੍ਰਾਵਕਂ ਪੈਲਞ੍ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿਧਿਵਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ । ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਪ੍ਰਵਕ੍ਤਾਰਂ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਮੇਵ ਚ ।। ੬੦.

ਪੈਲ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਪਾਠਕ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ।

ਜੈਮਿਨਿਂ ਸਾਮਵੇਦਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰਾਵਕਂ ਸੋऽਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ। ਤਥੈਵਾਥਰ੍ਵਵੇਦਸ੍ਯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਮृषਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।। ੬੦.

ਜੈਮੀਨੀ ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਪਾਠਕ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਸੁਮੰਤੁ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਪਾਠਕ ਬਣਿਆ।

ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤਾਰਂ ਸਮ੍ਯਗੇਵ ਹਿ। ਮਾਞ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਭਗਵਾਨੀਸ਼੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੦.

ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣਿਆ।

ਏਕ ਆਸੀਦ੍ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤਞ੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਤ੍। ਚਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰਮਭੂਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਮਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।। ੬੦.

ਇੱਕ ਯਜੁਰਵੇਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹੋਤ੍ਰ ਪੂਜਾਰੀ ਬਣੇ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਜਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ।

ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਯਜੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਹੋਤ੍ਰਂ ਤਥੈਵ ਚ। ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਸਾਮਭਿਸ਼੍ਵਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਞ੍ਚਾਪ੍ਯਥਰ੍ਵਭਿਃ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਮਕਰੋਦ੍ਯਜ੍ਞੇ ਵੇਦੇਨਾਥਰ੍ਵਣੇਨ ਤੁ ।। ੬੦.

ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਧਵਰਯੁ, ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ, ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਗਾਤ੍ਰ, ਤੇ ਅਥਰਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ।

ਤਤਃ ਸऋਚਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ऋਗ੍ਵੇਦਂ ਸਮਕਲ੍ਪ ਯਤ੍। ਹੋਤृਕਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਵਾਹਂ ਜਗਦ੍ਧਿਤਮ੍ ।। ੬੦.

ਫਿਰ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਕੰਮ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਮਭਿਃ ਸਾਮਵੇਦਞ੍ਚ ਤੇਨੋਦ੍ਗਾਤ੍ਰਮਰੋਚਯਤ੍ । ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਤ੍ਵਥਰ੍ਵਵੇਦੇਨ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਕਾਰਯਤ੍ ।। ੬੦.

ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਮਵੇਦ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ; ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ।

ਆਖ੍ਯਾਨੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਾਖ੍ਯਾਨੈਰ੍ਗਾਥਾਭਿਃ ਕੁਲਕਰ੍ਮਭਿਃ। ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਪੁਰਾਣਾਰ੍ਥਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।। ੬੦.

ਕਥਾਵਾਂ, ਉਪਕਥਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਕੁਲ-ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

ਯਚ੍ਛਿष੍ਟਨ੍ਤੁ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੇ ਤੇਨ ਯਜ੍ਞਮਥਾਯੁਜਤ੍। ਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦੇ ਇਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੬੦.

ਯਜੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਯਜਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜੋੜਿਆ; ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਦਾਨਾਮੁਦ੍ਧृਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯਜੂਂषਿ ਵਿषਮਾਣਿ ਵੈ । ਸ ਤੇਨੋਦ੍ਧृਤਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ऋਤ੍ਵਿਗ੍ਭਿਰ੍ਵੇਦਪਾਰਗੈਃ। ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਤੇਨ ਵਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤੁ ਸਃ ।। ੬੦.

ਕਿਉਂਕਿ ਪਦ ਉਠਾ ਕੇ ਯਜੁਰ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਠਾਈ ਗਈ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਵਿਦਵਾਨ ਪੂਜਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ऋਚੋ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪੈਲਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਭਜਤ੍ਤਦ੍ ਵਿਧਾ ਪੁਨਃ । ਦ੍ਵਿष੍ਕृਤ੍ਵਾ ਸਂਯੁਗੇ ਚੈਵ ਸ਼ਿष੍ਯਾਭ੍ਯਾਮਦਦਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੬੦.

ਪੈਲ ਨੇ ਰਿਗ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਵੰਡੇ; ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਾਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤਯੇ ਚੈਕਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਂ ਬਾष੍ਕਲਾਯ ਚ। ਚਤਸ੍ਰਃ ਸਂਹਿਤਾਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਬਾष੍ਕਲਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਃ। ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਭਿਰਤਾਨ੍ ਹਿਤਾਨ੍ ।। ੬੦.

ਇੱਕ ਭਾਗ ਇੰਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤੀ ਨੂੰ, ਦੂਜਾ ਬਾਸਕਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਬਾਸਕਲ ਨੇ ਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਨੇਹਰੇ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।

ਬੋਧਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਮਗ੍ਨਿਮਾਠਰਮ੍। ਪਾਰਾਸ਼ਰਂ ਤृਤੀਯਾਨ੍ਤੁ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਮਥਾਪਰਾਮ੍ ।। ੬੦.

ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਬੋਧ, ਦੂਜੀ ਅਗਨਿਮਾਠਰ, ਤੀਜੀ ਪਾਰਾਸ਼ਰ, ਤੇ ਚੌਥੀ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯਾ ਸੀ।