ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਈਸ਼੍ਵਰਾ ऋषਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵੈ ਤਥਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ। ਏਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸ਼ਕृਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫੯.

ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਜਾਣ ਲੈ।

ਭृਗੁਃ ਕਾਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ੍ਤੁ ਦਧੀਚੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਵਾਨਪਿ । ਔਰ੍ਵੋऽਥ ਜਮਦਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਦਿਵਃ ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਸ੍ਤਥਾ ।। ੫੯.

ਭਰਗੁ, ਕਾਵ੍ਯ, ਪ੍ਰਚੇਤਾ, ਦਧੀਚ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਔਰਵ, ਜਮਦਗਨੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਰਸ੍ਵਤ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਅਦ੍ਵਿषੇਣ ਹ੍ਯਰੂਪਸ਼੍ਚ ਵੀਤਹਵ੍ਯ ਸੁਮੇਧਸਃ। ਵੈਨ੍ਯਃ ਪृਥੁਰ੍ਦਿਵੋਦਾਸਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਰੋ ਗृਤ੍ਸਮਾਨ੍ਨਭਃ। ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਦਿਤ੍ਯੇਤੇ ऋषਯੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਾਦਿਨਃ ।। ੫੯.

ਅਦਵਿਸ਼ੇਣ, ਅਰੂਪ, ਵੀਤਹਵ੍ਯ, ਸੁਮੇਧਸ, ਵੈਨ੍ਯ, ਪ੍ਰਿਥੁ, ਦਿਵੋਦਾਸ, ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਾਰ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਾਨ ਅਤੇ ਨਭ—ਇਹ ਉੱਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਙ੍ਗਿਰਾ ਵੇਧਸਸ਼੍ਚੈਵ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋऽਥ ਬਾष੍ਕਲਿਃ। ਤਥਾਮृਤਸ੍ਤਥਾ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਃ ਸ਼ੇਨੀ ਸਂਹृਤਿਰੇਵ ਚ ।। ੫੯.

ਅੰਗਿਰਾ, ਵੇਧਸ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਬਾਸਕਲੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ, ਗਾਰਗ੍ਯ, ਸ਼ੇਨੀ ਅਤੇ ਸੰਹ੍ਰਿਤਿ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸੋऽਥ ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਅਮ੍ਬਰੀषਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਆਹਾਰ੍ਯੋਥਾਜਮੀਢਸ਼੍ਚ ऋषਭੋ ਵਲਿਰੇਵ ਚ ।। ੫੯.

ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸ, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਆਹਾਰ੍ਯ, ਅਜਮੀਢ, ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਵਲੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪृषਦਸ਼੍ਵੋ ਵਿਰੂਪਸ਼੍ਚ ਕਣ੍ਵਸ਼੍ਚੈਵਾਥ ਮੁਦ੍ਗਲਃ। ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਃ ਪੌਰੁਕੁਤ੍ਸਸ੍ਤ੍ਰਸਦ੍ਦਸ੍ਯੁਃ ਸਦਸ੍ਯੁਮਾਨ੍ ।। ੫੯.

ਪ੍ਰਿਸ਼ਦਸ਼੍ਵ, ਵਿਰੂਪ, ਕਣ੍ਵ, ਮੁਦਗਲ, ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ, ਪੌਰੁਕੁਤ੍ਸ, ਤ੍ਰਸਦ੍ਦਸ੍ਯੁ ਅਤੇ ਸਦਸ੍ਯੁਮਾਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਉਤਥ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਰਦ੍ਵਾਜਸ੍ਤਥਾ ਵਾਜਸ਼੍ਰਵਾ ਅਪਿ । ਆਯਾਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸੁਵਿਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਵਾਮਦੇਵਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫੯.

ਉਤਥ੍ਯ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ, ਵਾਜਸ਼੍ਰਵਾ, ਆਯਾਪ੍ਯ, ਸੁਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਔਗਜੋ ਬृਹਦੁਕ੍ਥਸ਼੍ਚ ऋषਿਰ੍ਦੀਰ੍ਘਤਪਾਸ੍ਤਥਾ। ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਾਂਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸ੍ਮृਤਾ ਅਙ੍ਗਿਰਸੋ ਵਰਾਃ। ਏਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕृਤਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਾਸ਼੍ਯਪਾਂਸ੍ਤੁ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫੯.

ਔਗਜ, ਬ੍ਰਿਹਦੁਕਥ, ਦੀਰਘਤਪਾਸ, ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ—ਇਹ ਤੈਂਤੀਸ ਅੰਗਿਰਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕਾਸ਼੍ਯਪਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ।

ਕਾਸ਼੍ਯਪਸ਼੍ਚੈਵ ਵਤ੍ਸਾਰੋ ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਰੈਭ੍ਯ ਏਵ ਚ। ਅਸਿਤੋ ਦੇਵਲਸ਼੍ਚੈਵ षਡੇਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ ।। ੫੯.

ਕਾਸ਼੍ਯਪ, ਵਤ੍ਸਾਰ, ਵਿਭ੍ਰਮ, ਰੈਭ੍ਯ, ਅਸੀਤ ਅਤੇ ਦੇਵਲ—ਇਹ ਛੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਅਤ੍ਰਿਰਰ੍ਚ੍ਚਿਸਨਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼੍ਯਾਮਾਵਾਂਸ਼੍ਚਾਥ ਨਿष੍ਠੁਰਃ। ਵਲ੍ਗੂਤਕੋ ਮੁਨਿਰ੍ਦ੍ਧੀਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵਾਤਿਥਿਸ਼੍ਚ ਯਃ। ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਚਾਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਾ ਮਹਰ੍षਯਃ ।। ੫੯.

ਅਤ੍ਰਿ, ਅਰਚਿਸਨ, ਸ਼੍ਯਾਮਾਵਾਨ, ਨਿਸ਼੍ਠੁਰ, ਵਲਗੂਤਕ ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਮੁਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਵਾਤਿਥਿ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ ਜੋ ਮੰਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਚ ਪਰਾਸ਼ਰਃ। ਚਤੁਰ੍ਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਮਤਿਃ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤੁ ਭਰਦ੍ਵਸੁਃ ।। ੫੯.

ਵਸੀਸ਼ਠ, ਸ਼ਕ੍ਤਿ, ਫਿਰ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਚੌਥਾ ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਤਿ ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਭਰਦ੍ਵਸੁ ਹਨ।

षष੍ਠਸ੍ਤੁ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣਾਃ ਕੁਣ੍ਡਿਨਃ ਸਪ੍ਤਮਸ੍ਤਥਾ। ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ਼੍ਚਾष੍ਟਮਸ਼੍ਚੈਵ ਨਵਮੋऽਥ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ। ਦਸ਼ਮਸ੍ਤੁ ਭਰਦ੍ਵਾਜੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਾਰਕਾਃ ।। ੫੯.

ਛੇਵਾਂ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ, ਸੱਤਵਾਂ ਕੁੰਡਿਨ, ਅੱਠਵਾਂ ਸੁਦ੍ਯੁਮਨ, ਨੌਵਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਦੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਤਰ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਏਤੇ ਚੈਵ ਹਿ ਕਰ੍ਤਾਰੋ ਵਿਧਰ੍ਮਧ੍ਵਂਸਕਾਰਿਣਃ। ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚੈਤਦ੍ਵਿਹਿਤਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਖਿਨਾਮ੍ ।। ੫੯.

ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸਭ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।

ਹੇਤੁਰ੍ਹਿਤੇਃ ਸ੍ਮृਤੋ ਧਾਤੋਰ੍ਯਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੁਦਿਤਮ੍ਪਰੈਃ। ਅਥ ਵਾਰ੍ਥਪਰਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰ੍ਹਿਨੋਤੇਰ੍ਗਤਿਕਰ੍ਮਣਃ ।। ੫੯.

ਭਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਿਹੜਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕਹੇ ਗਏ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਅਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ 'ਹਿਨੁ' ਦਾ ਕੰਮ ਛੱਡਣਾ ਹੈ।

ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਵਚਨਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯਾਵਧਾਰਣਮ੍ । ਨਿਨ੍ਦਾਂ ਤਾਮਾਹੁਰਾਚਾਰ੍ਯਾ ਯਦ੍ਦੋषਨ੍ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤੇ ਵਚਃ ।। ੫੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਹੜੀ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਖਾਮੀ ਕਰਕੇ ਨਿੰਦਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਨਿੰਦਾ ਆਖਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰषੂਰ੍ਵਾਚ੍ਛਂਸਤੇਰ੍ਧਾਤੋਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸਾਂ ਗੁਣਵਤ੍ਤਯਾ। ਇਦਨ੍ਤ੍ਵਿਦਮਿਦਂ ਨੇਦਮਿਤ੍ਯਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਸਂਸ਼ਯਃ ।। ੫੯.

'ਪ੍ਰਸ਼ੂ' ਧਾਤੂ ਤੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਿਫ਼ਤ ਨੂੰ ਗੁਣ ਵਾਲੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ 'ਇਹੀ ਹੈ' ਜਾਂ 'ਇਹ ਨਹੀਂ', ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਆਖਦੇ ਹਨ।

ਇਦਮੇਵ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍‌ਬੁਧੈਃ ਪਰਕृਤਿਃ ਸ੍ਮृਤਾ ।। ੫੯.

'ਇਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ'—ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਕ੍ਰਿਤੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

ਯੋ ਹ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਤਰੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪੁਰਾਕਲ੍ਪਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਪੁਰਾਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਚਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੁਰਾਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾ ।। ੫੯.

ਜੋ ਵੱਡੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਲਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਲਪ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣੀ ਹੈ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਲ੍ਪੈਸ੍ਤੁ ਨਿਗਮੈਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਸ੍ਤਰੈਃ । ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਕृਤਾਮਾਹੁਰ੍ਵ੍ਯਵਧਾਰਣਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ ।। ੫੯.

ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਲਪਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਪਸ਼ਟ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਯਥਾ ਹੀਦਂ ਤਥਾ ਤਦ੍ਵੈ ਇਦਂ ਵਾਪਿ ਤਥੈਵ ਤਤ੍। ਇਤ੍ਯੇष ਹ੍ਯੁਪਦੇਸ਼ੋऽਯਂ ਦਸ਼ਮੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੫੯.

ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਦਸਵਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।

ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਦੌ ਵਿਹਿਤਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਬੁਧਃ । ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵृਤ੍ਤਿਰੁਦ੍ਦਿष੍ਟਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਪਦਂ ਦ੍ਵਿਜੈਃ ।। ੫੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਲਕੜਣ ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਲ੍ਪਨਂ ਚੈਵ ਵਿਧਿਦृष੍ਟੇषੁ ਕਰ੍ਮਸੁ। ਮਨ੍ਤ੍ਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਤੇਰ੍ਧਾਤੋਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵਨਾਤ੍ ।। ੫੯.

ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; 'ਮੰਤ੍ਰ' ਮਨਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇ 'ਬ੍ਰਾਹਮਣ' ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ।

ਅਲ੍ਪਾਕ੍ਸ਼ਰਮਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਂ ਸਾਰਵਦ੍ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖਮ੍। ਅਸ੍ਤੋਭਮਨਵਦ੍ਯਞ੍ਚ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸੂਤ੍ਰਵਿਦੋ ਵਿਦੁਃ ।। ੫੯.

ਸੂਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਖੇਪ, ਸਪਸ਼ਟ, ਮੂਲ ਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਲਾਗੂ, ਫ਼ਜੂਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ऋषਯਸ੍ਤਦ੍ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੂਤਮਾਹੁਃ ਸੁਦੁਸ੍ਤਰਮ੍। ਕਥਂ ਵੇਦਾ ਪੁਰਾ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਤਨ੍ਨੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਮਤੇ ।। ੬੦.

ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਦਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੇ ਗਏ? ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।'

ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਤੁ ਪਰਾਵृਤ੍ਤੇ ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਮਨੁਮੁਵਾਚੇਦਂ ਤਦ੍ਵਦਿष੍ਯੇ ਮਹਾਮਤੇ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਮਨੁ ਸਵਾਇੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਨੁ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ; ਮੈਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਵਾਲੇ।

ਪਰਿਵृਤ੍ਤੇ ਯੁਗੇ ਤਾਤ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਸਂਵृਤ੍ਤਾਂ ਯੁਗ ਦੋषੇਣ ਸਰ੍ਵੇ ਚੈਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਯੁਗ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਪਿਆਰੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ, ਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਹੀ, ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।

ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਮਾਨਂ ਯੁਗਵਸ਼ਾਦਲ੍ਪਸ਼ਿष੍ਟਂ ਹਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ। ਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਭਾਗੇਨ ਹ੍ਯਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਕृਤਾਦਿਦਮ੍ ।। ੬੦.

ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵੀਰ੍ਯਂ ਤੇਜੋ ਬਲਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਞ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ। ਵੇਦਵੇਦਾ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਾਭੂਦ੍ਵੇਦਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍ ।। ੬੦.

ਤਾਕਤ, ਜੋਸ਼, ਬਲ, ਬਚਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਵੇਦੇ ਨਾਸ਼ਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯਜ੍ਞੋ ਨਾਸ਼ਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ। ਯਤ੍ਰੇ ਨष੍ਟੇ ਦੇਵਨਾਸ਼ਸ੍ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੬੦.

ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।