ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਦੀਚ੍ਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਵਤੀਯਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ। ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪृष੍ਠਾਪਰਾਨ੍ਤਿਕਾਨ੍ ।। ੫੮.

ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ, ਮੱਧ, ਪਹਾੜੀ, ਪੂਰਬੀ, ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਥੈਵ ਦਾਕ੍ਸ਼ਿਣਾਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵਿਡਾਨ੍ ਸਿਂਹਲੈਃ ਸਹ। ਗਾਨ੍ਦਾਰਾਨ੍ ਪਾਰਦਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਪਹ੍ਨਵਾਨ੍ ਯਵਨਾਂਸ੍ਤਥਾ ।। ੫੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ, ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਸਿੰਹਲ, ਗਾਂਧਾਰ, ਪਾਰਦ, ਪਹਨਵ ਤੇ ਯਵਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤੁषਾਰਾਨ੍ ਵਰ੍ਵਰਾਂਸ਼੍ਚੀਨਾਨ੍ ਸ਼ੂਲਿਕਾਨ੍ ਦਰਦਾਨ੍ ਖਸਾਨ੍। ਲਮ੍ਪਾਕਾਨ੍ਥ ਕੇਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਿਰਾਤਾਨਾਞ੍ਚ ਜਾਤਯਃ ।। ੫੮.

ਉਸ ਨੇ ਤੁਸ਼ਾਰ, ਬਰਬਰ, ਚੀਨ, ਸ਼ੂਲਿਕ, ਦਰਦ, ਖਸ, ਲੰਪਾਕ, ਕੇਤ ਤੇ ਕਿਰਾਤ ਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਚਕ੍ਰੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਨਾਮਨ੍ਤਕृਦ੍ਵਿਭੁਃ। ਅਧृष੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਚਚਾਰਾਥ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।। ੫੮.

ਜਦ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅਜੇਹਾ ਅਜੈਯ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਮਾਧਵਸ੍ਯ ਤੁ ਸੋਂਸ਼ੇਨ ਦੇਵਸ੍ਯ ਹਿ ਵਿਜਜ੍ਞਿਵਾਨ੍ । ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਵਿਧਿਜ੍ਞੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਿਤਿਰ੍ਨਾਮ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।। ੫੮.

ਮਾਧਵ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ, ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਪ੍ਰਮਿਤੀ ਸੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।

ਗੋਤ੍ਰੇਣ ਵੈ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਕਲਿਯੁਗੇ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੇऽਭ੍ਯੁਦਿਤੇ ਵਰ੍षੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ ਸਮਾਃ ।। ੫੮.

ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬਤੀਵਾਂ ਸਾਲ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।

ਵਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਮਾਨਵਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਕृਤ੍ਵਾ ਵੀਰ੍ਯਾਵਸ਼ੇषਾਨ੍ਤੁ ਪृਥ੍ਵੀਂ ਰ਼ੂਢੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਪਰਸ੍ਪਰਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਕੋਪੇਨਾਕਸ੍ਮਿਕੇਨ ਤੁ ।। ੫੮.

ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹਾਦਰੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਸ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਵृषਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਸ੍ਤਾਨਧਾਰ੍ਮਿਕਾਨ੍ । ਗਙ੍ਗਾਯਮੁਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਨਿष੍ਠਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸਹਾਨੁਗਃ ।। ੫੮.

ਉਸ ਨੇ ਵੱਧਤਰ ਅਧਰਮੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਤਤੋ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਅਮਾਤ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਸੈਨਿਕੇ। ਉਤ੍ਸਾਦ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ।। ੫੮.

ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਸੱਚੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤ੍ਰ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕੇ ਕਾਲੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਯੁਗਾਨ੍ਤਿਕੇ। ਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਵਲ੍ਪਾਵਸ਼ਿष੍ਟਾਸੁ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਵਿਹ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ ।। ੫੮.

ਜਦ ਯੁਗ ਦਾ ਸੰਧਿਆ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤੇ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕ ਹੀ ਬਚੇ ਰਹਿ ਗਏ।

ਅਪ੍ਰਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤਾ ਵੈ ਲੋਕਚੇष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਵृਨ੍ਦਸ਼ਃ। ਉਪਹਿਂਸਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ ।। ੫੮.

ਫਿਰ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹੇ।

ਅਰਾਜਕੇ ਯੁਗਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਂਸ਼ਯੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ। ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤਾ ਵੈ ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਭਯਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ।। ੫੮.

ਜਦ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਪਸੀ ਡਰ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ।

ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਾਰਾਨ੍ ਗृਹਾਣਿ ਚ। ਸ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਸਮਵੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੋ ਨਿष੍ਠਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ ।। ੫੮.

ਉਹ ਲੋਕ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਸੋਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਨष੍ਟੇ ਸ਼੍ਰੌਤੇ ਸ੍ਮृਤੇ ਧਰ੍ਮੇ ਪਰਸ੍ਪਰਹਤਾਸ੍ਤਦਾ। ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਯਾਦਾ ਨਿਰਾਕ੍ਰਨ੍ਦਾ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾ ਨਿਰਪਤ੍ਰਪਾਃ ।। ੫੮.

ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੀਤ, ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਣਾ-ਪੀਣਾ, ਨਾ ਮੋਹ-ਪਿਆਰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਲਾਜ-ਸ਼ਰਮ।

ਨष੍ਟੇ ਵਰ੍ਪੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਃ ਪਞ੍ਜਵਿਂਸ਼ਕਾਃ। ਹਿਤ੍ਵਾ ਦਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿषਾਦਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ।। ੫੮.

ਜਦੋਂ ਸੋਹਣਾਪਣ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਵੀ ਸਿਰਫ ਪੱਚੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਨਾਵृष੍ਟਿਹਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਦੁਃਖਿਤਾਃ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਨ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਪੇਵਨ੍ਤੇ ਹਿਤ੍ਵਾ ਜਨਪਦਾਨ੍ ਸ੍ਵਕਾਨ੍ ।। ੫੮.

ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਤੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ-ਕਸਬੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰਿਤਃ ਸਾਗਰਾਨ੍ ਕੂਪਾਨ੍ ਸੇਵਨ੍ਤੇ ਪਰ੍ਵਤਾਂਸ੍ਤਦਾ। ਮਧੁਮਾਂਸੈਰ੍ਮੂਲਫਲੈਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਸੁਦੁਃਖਿਤਾਃ ।। ੫੮.

ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਖੂਆਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਧੂ, ਮਾਸ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਚੀਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾਜਿਨਧਰਾ ਨਿष੍ਪਤ੍ਰਾ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਃ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟਾਃ ਸਙ੍ਕਰਂ ਘੋਰਮਾਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੫੮.

ਉਹ ਛਾਲਾਂ, ਚਿੱਥੜੇ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਪੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਨ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਮਿਲਾਵਟ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਏਤਾਃ ਕਾष੍ਠਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਅਲ੍ਪਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਾ ਦੁਃਖਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵੇਦਮਾਗਮਨ੍ ।। ੫੮.

ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਖਰੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬੁਢਾਪੇ, ਬੀਮਾਰੀ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਉਚਾਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਚਾਰਣਨ੍ਤੁ ਨਿਰ੍ਵੇਦਾਤ੍ ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾ ਵਿਚਾਰਣਾਤ੍। ਸਾਮ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸਮ੍ਬੋਧਃ ਸਮ੍ਬੋਧਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ ।। ੫੮.

ਉਚਾਟ ਤੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਸਮਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਮਤਾ ਵਿਚੋਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੋਂ ਫਿਰ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਤੇ ਨੇਕ-ਰਾਹ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਾਸੁਪਗਮਯੁਕ੍ਤਾਸੁ ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸੁ ਵੈ ਸ੍ਵਯਮ੍। ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਤਾਸਾਂ ਯੁਗਨ੍ਤੁ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੫੮.

ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਹੀ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਫੇਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਚਿਤ੍ਤਸਮ੍ਮੋਹਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਸਾਨ੍ਤੈਃ ਸਪ੍ਤਮਨ੍ਤੁ ਤਤ੍। ਭਾਵਿਨੋऽਰ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਬਲਾਤ੍ਤਤਃ ਕृਤਮਵਰ੍ਤਤ ।। ੫੮.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਟਕਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ, ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਤਃ ਕृਤਯੁਗੇ ਤੁ ਵੈ। ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕਲਿਸ਼ਿष੍ਟਾਸ੍ਤੁ ਕਾਰ੍ਤਯੁਗ੍ਯਃ ਪ੍ਰਜਾਮ੍ਤਦਾ ।। ੫੮.

ਫਿਰ ਜਦ ਨਵਾਂ ਯੁਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਨਵੇਂ ਯੁਗ ਦੇ ਲੋਕ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਚੇਹ ਯੇ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸੁਦृष੍ਟਾ ਵਿਚਰਨ੍ਤਿ ਚ। ਸਦਾ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚੈਵ ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੫੮.

ਜੋ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਬੀਜਾਰ੍ਥਂ ਯੇ ਸ੍ਮृਤਾ ਇਹ। ਕਲਿਜੈਃ ਸਹ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇषਾਸ੍ਤਦਾਭਵਨ੍ ।। ੫੮.

ਜੋ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਛੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਬੀਜ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਜਨਮੇ ਹੋਏਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੇषਾਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਧਰ੍ਮ ਕਥਯਨ੍ਤੀਤਰੇषੁ ਚ । ਵਰ੍ਣਾ ਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੌਤਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਤੁ ਸਃ ।। ੫੮.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਧਰਮ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਤਾਂ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਰੀਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਤਤਸ੍ਤੇषੁ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤ੍ਸੁ ਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ਕृਤੇ । ਸ਼੍ਰੌਤਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਃ ਕृਤਾਨਾਨ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ ।। ੫੮.

ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਲੋਕ ਉਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਰੀਤਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਾਸੁ ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਤਾਰ੍ਥਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤੀਹਾਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯਸ੍ਤੁ ਵੈ ।। ੫੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਪਣਾ ਵਾਸਤੇ, ਮੁਨੀ ਇਕ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਯੁਗ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯਥਾ ਦਾਵਪ੍ਰਦਗ੍ਧੇषੁ ਤृਣੇष੍ਵਿਹ ਤਪੇ ऋਤੌ । ਨਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦृष੍ਟਸ੍ਤੇषਾਂ ਮੂਲੇ ਤੁ ਸਮ੍ਭਵਃ ।। ੫੮.

ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਾਹ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਪਹਲੇ ਅੰਕੁਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਤੋਂ ਉੱਗਦੇ ਹਨ,