ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਂਰੋਧਾਦਾਯੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਚ । ਵੇਦਵ੍ਯਾਸੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਤੁ ਵ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰਾਦਿषੁ ।। ੫੮.

ਆਯੁ ਦੀ ਘਟਾਈ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦ ਨੂੰ ਦਵਾਪਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ।

ऋषਿਪੁਤ੍ਰੈਃ ਪੁਨਰ੍ਵੇਦਾ ਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟਿਵਿਭ੍ਰਮੈਃ। ਮਨ੍ਤ੍ਰਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਵਿਨ੍ਯਾਸੈਃ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਵਿਪਰ੍ਯਯੈਃ ।। ੫੮.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਉਲਝਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਅਤੇ ਸੁਰ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਆ ਗਈ।

ਸਂਹਿਤਾ ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮ੍ਨਾਂ ਸਂਹਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਰ੍षਿਭਿਃ। ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਵੈਕृਤਾਚ੍ਚੈਵ ਦृष੍ਟਿਭਿਨ੍ਨੈਃ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ਵ੍ਕਚਿਤ੍ ।। ੫੮.

ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਮ ਅਤੇ ਖਾਸ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕਲ੍ਪਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵਚਨਾਨਿ ਚ। ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਹਿਤਾਸ੍ਤੀਰ੍ਥੈਃ ਕੇਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੫੮.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਲਪ-ਸੂਤਰ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ—ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਭਿਨ੍ਨਵृਤ੍ਤਾਸ਼੍ਰਮਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ। ਏਕਮਾਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸੀਦ੍ਦ੍ਵੈਧਂ ਪੁਨਸ੍ਤਤਃ ।। ੫੮.

ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੀਤਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਆਧਵਰਯੁ ਪਰੰਪਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ।

ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥੈਃ ਕृਤਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਲਨ੍ਤ੍ਵਿਦਮ੍। ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੈਰ੍ਬਹੁਧਾ ਵ੍ਯਾਕੁਲਂ ਕृਤਮ੍ ।। ੫੮.

ਆਮ ਅਤੇ ਉਲਟ ਅਰਥਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਬਣੀ ਹੈ; ਆਧਵਰਯੁਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਥੈਵਾਥਰ੍ਵऋਕ੍ਸਾਮ੍ਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸਂਕ੍ਸ਼ਯੈਃ। ਵ੍ਯਾਕੁਲਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਭਿਨ੍ਨੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ।। ੫੮.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਥਰਵ, ਰਿਗ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਹੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਅਤੇ ਵੰਡਾਂ ਕਰਕੇ, ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੈषਾਂ ਭੇਦਾਃ ਪ੍ਰਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਵਿਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਸਂਕ੍ਸ਼ਯਾਃ । ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਕਲੌ ।। ੫੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ, ਉਪਵੰਡਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪੁਨਃ। ਅਵृष੍ਟਿਰ੍ਮਰਣਞ੍ਚੈਵ ਤਥੈਵ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਦ੍ਵਵਾਃ ।। ੫੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਵੀ ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸੁਕਾ, ਮੌਤ, ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੇ ਆਫਤਾਂ ਵੀ।

ਵਾਙ੍ਮਨਃਕਰ੍ਮਜੈਰ੍ਦੁਃਖੈਰ੍ਨਿਰ੍ਵੇਦੋ ਜਾਯਤੇ ਪੁਨਃ । ਨਿਰ੍ਵੇਦਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਤੇषਾਂ ਦੁਃਖਮੋਕ੍ਸ਼ ਵਿਚਾਰਣਾ ।। ੫੮.

ਬੋਲ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਨਿਰਾਸਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਿਰਾਸਾ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਚਾਰਾਣਾਚ੍ਚ ਵੈਰਾਗ੍ਯਂ ਵੈਰਾਗ੍ਯਾਦ੍ਦੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਦੋषਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਜ੍ਞਾਨਸਮ੍ਭਵਃ ।। ੫੮.

ਖੋਜ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ, ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਞ੍ਚ ਮਾਨਿਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਦ੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ। ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਪਰਿਪਨ੍ਥਿਨਃ ।। ੫੮.

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਕਲ੍ਪਾਸ਼੍ਚ ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਜ੍ਯੌਤਿषਸ੍ਯ ਚ। ਅਰ੍ਥਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਕਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਹੇਤੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਕਲ੍ਪਨਮ੍ ।। ੫੮.

ਆਯੁਰਵੇਦ, ਜੋਤਿਸ਼ ਦੇ ਅੰਗਾਂ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਹਨ।

ਸ੍ਮृਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍। ਦ੍ਵਾਪਰੇष੍ਵਭਿਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਮਤਿਭੇਦਾਸ੍ਤਥਾ ਨृਣਾਮ੍ ।। ੫੮.

ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾਚਾ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾ ਦ੍ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ। ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਯਕ੍ਲੇਸ਼ਪੁਰਸ੍ਕृਤਾ ।। ੫੮.

ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਹੈ।

ਲੋਭੇऽਧृਤਿਰ੍ਵਣਿਗ੍ਯੁਦ੍ਧਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ। ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਣਯਨਂ ਧਰ੍ਮਾਣਾਂ ਸਙ੍ਕਰਸ੍ਤਥਾ ।। ੫੮.

ਲੋਭ, ਅਸਥਿਰਤਾ, ਵਪਾਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਣਸੁਝੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਵੇਂ ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਰੋਗੋ ਲੋਭੋ ਵਧਸ੍ਤਥਾ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਪਰਿਧ੍ਵਂਸਾਃ ਕਾਮਦ੍ਵੇषੌ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫੮.

ਦਵਾਪਰ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਗ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਹੱਤਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਪਰਮਾਯੁਸ੍ਤੁਥਾ ਨृਣਾਮ੍। ਨਿਃਸ਼ੇਪੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਪਾਦਤਃ ।। ੫੮.

ਜਦੋਂ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਇਕ ਪੈਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਤੇ ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨੋ ਧਰ੍ਮੋऽਸੌ ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਤਥੈਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਪਾਦੇਨ ਅਂਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਵਤਿष੍ਠਤੇ ।। ੫੮.

ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਇਕ ਪੈਰ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯ ਚ ਵਰ੍षੇ ਯਾ ਤਿष੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਨਿਬੋਧਤ। ਦ੍ਵਾਪਰਸ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼ੇषੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ ਕਲੇਰਤਃ ।। ੫੮.

ਹੁਣ ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਤਿਸ਼ਯ ਸਾਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ; ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਲਿਜੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਿਂਸਾਸੂਯਾਨृਤਂ ਮਾਯਾ ਵਧਸ਼੍ਚੈਵ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍। ਏਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵਾਸ੍ਤਿष੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਧਯਨ੍ਤਿ ਚ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੫੮.

ਹਿੰਸਾ, ਈਰਖਾ, ਝੂਠ, ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ—ਇਹ ਤਿਸ਼ਯ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਏष ਧਰ੍ਮਃ ਕृਤਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਰਿਹੀਯਤੇ। ਮਨਸਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ ।। ੫੮.

ਇਹ ਪੂਰਾ ਧਰਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

ਕਲੌ ਪ੍ਰਮਾਰਕੋ ਰੋਗਃ ਸਤਤਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਭਯਾਨਿ ਵੈ। ਅਨਾਵृष੍ਟਿਭਯਂ ਘੋਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਞ੍ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍ ।। ੫੮.

ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭੁੱਖ ਦਾ ਡਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਸੁੱਕਾ ਪੈਣ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਉਲਟਵਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਨ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਮृਤੇਰਸ੍ਤਿ ਤਿष੍ਯੇ ਲੋਕੇ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ। ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯੌਵਨਸ੍ਥਸ੍ਤਥਾਪਰਃ । ਸ੍ਥਾਵਿਰੇ ਮਧ੍ਯਕੌਮਾਰੇ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਵੈ ਕਲੌ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੫੮.

ਤਿਸ਼ਯ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਕੋਈ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਵਧਾਪਣ, ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਧਾਰ੍ਮਿਕਾਸ੍ਤ੍ਵਨਾਚਾਰਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣ ਕੋਪਾਲ੍ਪਤੇਜਸਃ। ਅਨृਤਬ੍ਰੁਵਸ਼੍ਚ ਸਤਤਂ ਤਿष੍ਯੇ ਜਾਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਃ ।। ੫੮.

ਅਧਰਮੀ, ਗਲਤ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਜ਼ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਲੋਕ ਤਿਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਦੁਰਿष੍ਟੈਰ੍ਦੁਰਧੀਤੈਸ਼੍ਚ ਦੁਰਾਚਾਰੈਰ੍ਦੁਰਾਗਮੈਃ। ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮਦੋषੈਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਜਾਯਤੇ ਭਯਮ੍ ।। ੫੮.

ਮੰਦੇ, ਠੀਕ ਨਾ ਪੜ੍ਹੇ, ਗਲਤ ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਦীক্ষਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਕਰਮ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਿਂਸਾ ਮਾਯਾ ਤਥੇਰ੍ष੍ਯਾ ਚ ਕ੍ਰੋਧੋऽਸੂਯਾਕ੍ਸ਼ਮਾਨृਤਮ੍। ਤਿष੍ਯੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਰਾਗੋ ਲੋਭਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ।। ੫੮.

ਹਿੰਸਾ, ਧੋਖਾ, ਈਰਖਾ, ਗੁੱਸਾ, ਨਫ਼ਰਤ, ਅਣਮਨਤਾ ਤੇ ਝੂਠ—ਇਹ ਤਿਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਗ ਤੇ ਲੋਭ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਂਕ੍ਸ਼ੋਭੋ ਜਾਯਤੇऽਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਲਿਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵੈ ਯੁਗਮ੍। ਨਾਧੀਯਨ੍ਤੇ ਤਦਾ ਵੇਦਾ ਨ ਯਜਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ। ਉਤ੍ਸੀਦਨ੍ਤਿ ਨਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸਵਿਸ਼ਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੫੮.

ਕਲਿਜੁਗ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਦੂਜੀ ਜਾਤੀਆਂ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾਣਾਮਨ੍ਤ੍ਯਯੋਨੇਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਹ। ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਕਲੌ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਯਨਾਸਨਭੋਜਨੈਃ ।। ੫੮.

ਉਸ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸੁੱਤਿਆਂ, ਬੈਠਿਆਂ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਰਾਹੀਂ।