ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਨਰ੍ਕਸ਼੍ਚ ਅਨਰ੍ਕਾ ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਿਕਾ। ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਃ ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰੀ ਪਾਂਸ਼ੁਃ ਪਾਂਸ਼ੁਮਤੀ ਤਥਾ ॥ ੮.

ਅਨਰਕ ਤੇ ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡ ਤੇ ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰ ਤੇ ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰੀ, ਪਾਂਸੂ ਤੇ ਪਾਂਸੂਮਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਨਿਤੁਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਨਿਤੁਣ੍ਡੀ ਚ ਨਿਪੁਣਾ ਨਿਪੁਣਸ੍ਤਥਾ। ਛਲਾਦੋਚ੍ਛੇषਣਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਕਾ ਤਥਾ। षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ ॥ ੮.

ਨਿਤੁੰਡ ਤੇ ਨਿਤੁੰਡੀ, ਨਿਪੁਣ ਤੇ ਨਿਪੁਣਾ, ਚਲਾਦੋਛੇਸ਼ਣਾ, ਪ੍ਰਸਕੰਦਾ ਤੇ ਸਕੰਦਿਕਾ — ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਅਜਾਮੁਖਾ ਵਕ੍ਰਮੁਖਾਃ ਪੂਰਿਣਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤਥਾ। ਵਿਪਾਦਾਙ੍ਗਾਰਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਮ੍ਭਪਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੁਨ੍ਦਕਾਃ ॥ ੮.

ਅਜਾਮੁਖਾ, ਵਕਰਮੁਖਾ, ਪੂਰੀਣ, ਸਕੰਦਿਨ, ਵਿਪਾਦਾਂਗਰੀਕਾ, ਕੁੰਭਪਾਤ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕੁੰਦਕਾ।

ਉਪਚਾਰੋਲੂਖਲਿਕਾ ਹ੍ਯਨਰ੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਿਕਾਃ। ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਨੈਤੁਣ੍ਡਾ ਊਰ੍ਣਾਸ਼ਾ ਨਿਪੁਣਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਉਪਚਾਰਉਲੂਖਲਿਕਾ, ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰਾ, ਨੈਤੁੰਡਾ, ਊਰਣਾਸ਼ਾ ਤੇ ਨਿਪੁਣਾ ਵੀ ਹਨ।

ਸੂਚੀਮੁਖੋਚ੍ਛੇषਣਾਦਾਃ ਕੁਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ षੋਡਸ਼। ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਹ੍ਯਭਿਜਾਤਾਸ੍ਤੁ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਸੂਚੀਮੁਖਾ, ਉਛੇਸ਼ਣਾਦਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ ਹਨ; ਇਹ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸੁਕਲ੍ਪਾ ਇਤਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਵਿਕृਤਾਚਾਰਂ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਮਨਨ੍ਤਕਮ੍। ਅਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਞ੍ਚ ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੮.

ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਸੁਧਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਉਲਟ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਬੇਅੰਤ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣੋ।

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਕੇਸ਼ਾ ਵृਤ੍ਤਾਖ੍ਯਾ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣੋ ਨਖਿਨਸ੍ਤਥਾ। ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਗਾਃ ਪੁਰੁषਾਦਾਸ਼੍ਚ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਧੋਮੁਖਾਃ ॥ ੮.

ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵਾਲ, ਵ੍ਰਿਤਾਖਿਆ ਨਾਮ, ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ ਵਾਲੇ, ਟੇੜੇ-ਮੇੜੇ ਸਰੀਰ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਕੇਸ਼ਕਾ ਹ੍ਯਰੋਮਾਣਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਸਾਸ਼੍ਚਰ੍ਮਵਾਸਸਃ। ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਿਕਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤਿਲਭਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਦਾਮਿषਾਃ ॥ ੮.

ਕੁਝ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਬਿਨਾ ਵਾਲਾਂ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੋਮਾਂ ਦੇ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਨਸਾਂ ਦੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਿਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਲ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਕ੍ਰਾਙ੍ਗਹਸ੍ਤਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਰਸ਼ੀਲਾਗਤਾਸ੍ਤਥਾ। ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਕ੍ਰਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਵਕ੍ਰਗਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ ॥ ੮.

ਟੇੜੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਅੰਗ, ਟੇੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਵਕਰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਟੇੜੀ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲਮ੍ਬੋਦਰਾਸ੍ਤੁਣ੍ਡਨਾਸ਼ਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਯਸ਼ਿਰੋਭੁਜਾਃ। ਨਿਤੁਨ੍ਦਕਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤਿਲਤਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਰਵਾਃ ॥ ੮.

ਲਟਕਦੇ ਪੇਟ, ਚੁੰਚ-ਵਾਂਗ ਨੱਕ, ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ — ਇਹ ਨਿਤੁੰਡਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤਿਲ ਖਾਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਵਾਮਨਾਕृਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਚਾਲਾਃ ਪ੍ਲੁਤਗਾਮਿਨਃ। ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਰ੍ਕਮਰ੍ਕਾਸ੍ਤੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਵਾਸਾਦਨਪ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੮.

ਛੋਟੇ-ਕਦ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਡ-ਉੱਡ ਕੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਅਨਰਕ ਤੇ ਮਰਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਬਾਹੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਣ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾਲਯਾਃ। ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਾਂਸ਼ੂਨਙ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪਾਂਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਤੇ ॥ ੮.

ਉਪਰ ਵੱਲ ਹੱਥ, ਵਾਲ ਤੇ ਰੁੱਖ, ਉਪਰ ਵੱਲ ਵੱਸਦੇ, ਇਹ ਪਾਂਸਵਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਧੂੜ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।

ਧਮਨੀਮਤਕਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲਾਸ਼੍ਚੀਰਵਾਸਸਃ। ਉਪਵੀਰਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਯਤਨਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਨਸਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਸੁੱਕੇ, ਦਾਡੀ ਵਾਲੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਉਪਵੀਰਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਸਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਵਿष੍ਟਬ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਜਿਹ੍ਵਾ ਲੇਲਿਹਾਨਾ ਹ੍ਯੁਦੂਖਲਾਃ। ਹਸ੍ਤ੍ਯੁष੍ਟ੍ਰਸ੍ਥੂਲਸ਼ਿਰਸੋ ਵਿਰਤਾ ਬਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਕਾਃ ॥ ੮.

ਅੱਖਾਂ ਜਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵੱਡੀ ਜੀਭ, ਚੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਉਲੂਖਲ-ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ, ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਉੱਠ-ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦੇ, ਗੁੱਝੇ ਹੋਏ ਗੋਲੇ।

ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸੁਮ੍ਭਪਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਅਦृष੍ਟਾਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਤੇ। ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ੍ਤੁ ਰੋਮਸ਼ਾਃ ਪਿਙ੍ਗਾ ਦृष੍ਟਾਦृष੍ਟਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਵੈ ॥ ੮.

ਸੁੰਭਪਾਤ੍ਰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਅਦਿੱਖ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਕਸ਼ਮ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਿੰਗੀ, ਦਿੱਖ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਦੋਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਅਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਹ ਨਿਪੁਣਾਸ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਕਾਃ. ਆਕਰ੍ਣ ਦਾਰਿਤਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬਸ਼੍ਰੂਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਾਃ ॥ ੮.

ਇਥੇ ਉਹ ਚਤੁਰ ਪਿਸਾਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੇਕਾਬੂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੰਨ ਤੱਕ ਫਟੇ ਹੋਏ, ਹੋਠ ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟੀਆਂ ਹਨ।

ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਗਣਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਦृष੍ਟਯਃ। ਬਾਲਾਦਾਸ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਵੈ ਸੂਤਿਕਾਗृਹਸੇਵਿਨਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਪਿਸਾਚ ਹੱਥ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਨਿਕਲੇ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਨਮ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪृष੍ਠਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾ ਵਾਤਰਂਹਸਃ। ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਿਨਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ; ਇਹ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੰਗ 'ਚ ਖੂਨ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਨਗ੍ਨਕਾ ਹ੍ਯਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਕਾਃ। ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੇ ਵੈ ਅਨ੍ਯਾ ਉਚ੍ਛੁਸਨਾਸ਼ਿਨਃ । षੋਡਸ਼ ਜਾਤਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਪਿਸਾਚ ਨੰਗੇ, ਘਰ ਰਹਿਤ, ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਕੰਦਿਨ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਪਿਸਾਚ ਭੋਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਏਵਂਵਿਧਾਨ੍ਪਿਸ਼ਾਚਾਂਸ੍ਤੁ ਦੀਨਾਨ੍ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨੁਕਮ੍ਪਯਾ। ਤੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵਰਂ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦਲ੍ਪਚੇਤਸਃ। ਅਨ੍ਤਰ੍ਦ੍ਧਾਨਂ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਕਾਮਰੂਪਤ੍ਵਮੇਵ ਚ ॥ ੮.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘੱਟ ਸਮਝ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।

ਉਭਯੋਃ ਸਨ੍ਦ੍ਯਯੋਸ਼੍ਚਾਰਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਜੀਵਮੇਵ ਚ। ਗृਹਾਣਿ ਯਾਨਿ ਭਗ੍ਨਾਨਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਨ੍ਯਲ੍ਪਜਨਾਨਿ ਚ ॥ ੮.

ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਉਹ ਘਰ ਹਨ ਜੋ ਟੁੱਟੇ, ਸੁੰਨੇ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਵਿਧ੍ਵਸ੍ਤਾਨਿ ਚ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰਨਾਚਾਰੋषਿਤਾਨਿ ਚ। ਅਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋਪ ਲਿਪ੍ਤਾਨਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰੈਰ੍ਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਚ ॥ ੮.

ਉਹ ਘਰ ਜੋ ਉਜੜੇ ਹੋਏ, ਗਲਤ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਸੇ ਹੋਏ, ਗੰਦ ਨਾਲ ਲਪੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।

ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੋਪਰਥ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਕੁਣ੍ਠਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਰਾਣਿ ਚ। ਦ੍ਵਾਰਾਣ੍ਯष੍ਟਾਲਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਮਮਾਨ੍ਸਂਕ੍ਰਮਾਂਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਰਾਜ ਮਾਰਗ, ਗਲੀ-ਮੋਹੱਲੇ, ਗੰਦੇ ਚੌਕ, ਦਰਵਾਜੇ, ਥਰ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਥੋ ਨਦ੍ਯੋऽਥ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਚੈਤ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮਹਾਪਥਾਨ੍ । ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਵਿਨਿਵਿष੍ਟਾ ਵੈ ਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵੇਤੇषੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ॥ ੮.

ਰਾਹਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ, ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਰਸਤੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਚ ਪਿਸਾਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਅਧਾਰ੍ਮਿਕਾ ਜਨਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਆਜੀਵਾ ਵਿਹਿਤਾਃ ਸੁਰੈਃ। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਃ ਸਙ੍ਕਰਿਕਾਃ ਕਾਰੁਸ਼ਿਲ੍ਪਿਜਨਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਅਧਰਮੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ—ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀਆਂ, ਕਾਰੀਗਰ ਤੇ ਹੂੰਰ।

ਅਮृਤੋਪਮਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਚੌਰਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤਿਨਾਮ੍। ਏਤੈਰਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਬਿਰਨ੍ਯਾਯੋਪਾਰ੍ਜ੍ਜਿਤੈਰ੍ਧਨੈਃ । ਆਰਭਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਤਾਃ ॥ ੮.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਚੋਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਾਤੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਅਨਿਆਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪਿਸਾਚ ਤੇ ਭੂਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਮਧੁਮਾਂਸੌਦਨੈਰ੍ਦਧ੍ਨਾ ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਸੁਰਾਸਵੈਃ। ਧੂਪੈਰ੍ਹਾਰਿਦ੍ਰਕृਸ਼ਰੈਸ੍ਤੈਲਭਦ੍ਰਗੁਡੌਦਨੈਃ ॥ ੮.

ਸ਼ਹਦ, ਮਾਸ, ਚੌਲ, ਦਹੀਂ, ਤਿਲ ਦਾ ਆਟਾ, ਸ਼ਰਾਬ, ਧੂਪ, ਹਲਦੀ ਵਾਲਾ ਚੌਲ, ਤੇਲ, ਗੁੜ ਤੇ ਗੁੜ ਵਾਲਾ ਚੌਲ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ।

ਕृष੍ਣਾਨਿ ਚੈਵ ਵਾਸਾਂਸਿ ਧੂਪਾਃ ਸੁਮਨਸਸ੍ਤਥਾ। ਏਵਂ ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸੁਬਲਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਵੈ ਪਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿषੁ। ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਮਨੁਜ੍ਞਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸੋऽਧਿਪਤਿਰ੍ਦਦੌ ॥ ੮.

ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ, ਧੂਪ ਤੇ ਫੁੱਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਿਆ।

ਸਰ੍ਵਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਗਿਰਿਸ਼ਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣਿਨਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਜਨਯਨ੍ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਨ੍ਸਿਂਹਾਂਸ਼੍ਚ ਭਾਮਿਨੀ ॥ ੮.

ਸਭ ਜੀਵ ਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਲਈ, ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਬਾਘ ਤੇ ਸਿੰਘ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ।