ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧੇਨ ਮਨੁਨ੍ਤਾਃ ਪੁਨਰਨ੍ਵਯੁਃ। ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੫੭.

ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਮਨੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲੇ; ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੂ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਹਕੀਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਧਾਤਾ ਤੁ ਸ਼ਤਰੂਪਾਯਾਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ ਉਦਪਾਦਯਤ੍। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪ੍ਰਧਮਨ੍ਤੌ ਮਹੀਪਤੀ ।। ੫੭.

ਧਾਤਾ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਜਾਨ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦਣ੍ਡਧਾਰਿਣਃ। ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਰਞ੍ਜਨਾਚ੍ਚੈਵ ਰਾਜਾਨਸ੍ਤ੍ਵਭਵਨ੍ਨृषਾਃ ।। ੫੭.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ 'ਨ੍ਰਿਸ਼' ਕਹਾਏ।

ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਪਾਪਾ ਯੇ ਜੇਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਾ ਮਨੁਜਾ ਭੁਵਿ। ਧਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਾਯ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਤਪੋ ਮਯਾ ।। ੫੭.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਪ ਜਿੱਤਣ ਔਖੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ऋषਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੈਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਵਨ੍ਤੁ ਦੈਵਤੈਃ। ਯਾਮੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਰ੍ਜਪੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਭਾਰਸਂਵृਤੈਃ ।। ੫੭.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਸਾਫ਼ ਰੀਤਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਪ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ।

ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਜਾ ਚੈਵ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮਹੌਜਸਾ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵੈਰ੍ਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫੭.

ਵਿਸ਼ਵਭੁਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯਜਨ ਚਲਾਇਆ।

ਸਤ੍ਯਂ ਜਪਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਰਿਯਾ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸਤੇ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸਚ, ਜਪ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਚ ਦਾ ਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸ਼ੂਰਾ ਆਯੁष੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਨ੍ਯਸ੍ਤਦਣ੍ਡਮਹਾਭਾਗਾ ਯਜ੍ਵਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ ।। ੫੭.

ਫਿਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪਦ੍ਮ ਪਤ੍ਰਾਯਤਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪृਥੂਰਸ੍ਕਾਃ ਸੁਸਂਹਿਤਾਃ। ਸਿਂਹਾਨ੍ਤਕਾ ਮਹਾਸਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਤ੍ਤਮਾਤਙ੍ਗਗਾਮਿਨਃ ।। ੫੭.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਪਕ, ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ, ਸਰੀਰ ਸੁਡੋਲ, ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਅਤੇ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ।

ਮਹਾਧਨੁਰ੍ਦ੍ਧਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨਃ। ਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਃ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਵੱਡੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਬੜੇ ਵਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ।

ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੌ ਤੌ ਸ੍ਮृਤੌ ਬਾਹੂ ਵ੍ਯਾਮੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਵਾਮੇਨੈਵੋਚ੍ਛ੍ਰਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਮ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਨ੍ਤੁ ਦੇਹਿਨਃ। ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਃ ਪਰੀਣਾਹੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਮਣ੍ਡਲਃ ।। ੫੭.

ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਿਅਮੋ ਨੂੰ ਵਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖੱਬੇ ਨਾਲ ਮਾਪਣ 'ਤੇ ਉਚਾਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਚੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਟ ਦਾ ਮਾਪ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਕ੍ਰਂ ਰਥੋ ਮਣਿਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਨਿਧਿਰਸ਼੍ਚਾਗਜਾਸ੍ਤਥਾ। ਸਪ੍ਤਾਤਿਸ਼ਯਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਞ੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਮ੍ ।। ੫੭.

ਚਕ੍ਰ, ਰਥ, ਮਣੀ, ਪਤਨੀ, ਨਿਧੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਤਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

thumb|400px|ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ thumb|400px|ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਚਕ੍ਰਂ ਰਥੋ ਮਣਿਃ ਖਡ੍ਗਂ ਧਨੂਰਤ੍ਨਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਮ੍। ਕੇਤੁਰ੍ਨਿਧਿਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤੈਤੇ ਪ੍ਰਾਣਹੀਨਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫੭.

ਚਕ੍ਰ, ਰਥ, ਮਣੀ, ਖੜਗ, ਧਨੁਸ਼ ਪੰਜਵਾਂ, ਕੇਤੁ ਅਤੇ ਨਿਧੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਨਿਰਜੀਵ ਰਤਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਾਰ੍ਯਾ ਪੁਰੋਹਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਸੇਨਾਨੀ ਰਥਕृਚ੍ਚ ਯਃ। ਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਵਃ ਕਲਭਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫੭.

ਪਤਨੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਸੈਨਾਪਤੀ, ਰਥਚਾਲਕ, ਮੰਤਰੀ, ਘੋੜਾ ਅਤੇ ਹਾਥੀ—ਇਹ ਜੀਵ ਰਤਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਤ੍ਨਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍। ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਵਿਧੇਯਾਨਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਚਕ੍ਰਵਾਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ ।। ੫੭.

ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਦਿਵਯ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਰਤਨ, ਸਭ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿष੍ਣੋਰਂਸ਼ੇਨ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤੇषੁ ਵੈ ।। ੫੭.

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ।

ਭੂਤਭਵ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨੀਹ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਾਦਿਕੇष੍ਵਤ੍ਰ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ ।। ੫੭.

ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਹੁਣ ਹੈ ਜਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਭਦ੍ਰਾਣੀਮਾਨਿ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍। ਅਦ੍ਭੁਤਾਨਿ ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਬਲਂ ਧਰ੍ਮਃ ਸੁਖਂ ਧਨਮ੍ ।। ੫੭.

ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਚਾਰ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣ—ਤਾਕਤ, ਧਰਮ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਧਨ।

ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ੍ਯਾਵਿਰੋਧੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵੈ ਨृਪੈਃ ਸਮਮ੍। ਅਰ੍ਥੋ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਕਾਮਸ਼੍ਚ ਯਸ਼ੋ ਵਿਜਯ ਏਵ ਚ ।। ੫੭.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਇਕਸਾਰ ਧਨ, ਧਰਮ, ਇੱਛਾ, ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯੇਣਾਣਿਮਾਦ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਭੁਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਥੈਵ ਚ। ਅਨ੍ਯੇਨ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ऋषੀਨਭਿਭਵਨ੍ਤਿ ਚ। ਬਲੇਨ ਤਪਸਾ ਚੈਵ ਦੇਵਦਾਨਵਾਮਾਨੁषਾਨ੍ ।। ੫੭.

ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਹੋਰ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਲਕ੍ਸ਼ਣੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥੈਰਮਾਨੁषੈਃ। ਕੇਸ਼ਸ੍ਥਿਤਾ ਲਲਾਟੋਰ੍ਣਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਚਾਸ੍ਯਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੀ। ਤਾਮ੍ਰਪ੍ਰਭੋष੍ਠਦਨ੍ਤੋष੍ਠਾਃ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਾਸ਼੍ਚੋਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਸ਼ਾਃ ।। ੫੭.

ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਸਰੀਰਕ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ: ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਚੋਟੀ, ਜੀਭ, ਮੂੰਹ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਗ, ਤਾਮਬੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕ, ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਦੰਦ ਤੇ ਹੋਠ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਉਪਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਵਾਲ।

ਆਜਾਨੁਬਾਹਨਸ਼੍ਚੈਵ ਜਾਲਹਸ੍ਤਾ ਵृषਾਙ੍ਕਿਤਾਃ। ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਰਿਣਾਹਾਸ਼੍ਚ ਸਿਂਹਸ੍ਕਨ੍ਧਾਃ ਸੁਮੇਹਨਾਃ । ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਗਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਾਹਨਵ ਏਵ ਚ ।। ੫੭.

ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਥਾਂ ਜਾਲੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਂਡ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡਾ ਪੱਟਾ ਬਨਿਆਨ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿੰਘ ਵਰਗਾ ਮੋਢਾ, ਚੰਗੇ ਪੱਟ, ਹਾਥੀ ਵਰਗੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਜਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਚਕ੍ਰਮਤ੍ਸ੍ਯੌ ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਪਦ੍ਮੌ ਤੁ ਹਸ੍ਤਯੋਃ। ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੇ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਜਰਾ ਨृਪਾਃ ।। ੫੭.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਹਥਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਪਚੀਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜੇ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਅਸਙ੍ਗਾ ਗਤਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਮ੍। ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਚ ਪਾਤਾਲੇ ਪਰ੍ਵਤੇषੁ ਚ ।। ੫੭.

ਚਕਵਰਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਚਾਰ ਥਾਂ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਅਕਾਸ਼, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ।

ਇਜ੍ਯਾ ਦਾਨਂ ਤਪਃ ਸਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਤਦਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵਿਭਾਗਸ਼ਃ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਯਜਨਾ, ਦਾਨ, ਤਪ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ।

ਮਰ੍ਯਾਦਾਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ । ਹृष੍ਟਪੁष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਹ੍ਯਰੋਗਾਃ ਪੂਰ੍ਣਮਾਨਸਾਃ ।। ੫੭.

ਕਾਇਦੇ-ਕਨੂਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਲੋਕ ਖੁਸ਼, ਤੰਦਰੁਸਤ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏਕੋ ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਵਿਧੌ ਸ੍ਮृਤਃ। ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਦਾ ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੇਦ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਸਮਾਕੀਰ੍ਣਾ ਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ । ਏष ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਧਰ੍ਮਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਸਨ੍ਧੌ ਨਿਬੋਧਤ ।। ੫੭.

ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ—ਹੁਣ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੀ ਸੰਧੀ ਸੁਣੋ।