ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯੈषਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਕਾਲੋऽਯਂ ਯੁਗੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੫੭.

ਇਹੀ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾ ਜਣੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਤੁਃ ਸਹਸ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤਤ੍ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍। ਤ੍ਰੇਤਾਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਕਲਿਮੇਵ ਚ ।। ੫੭.

ਪਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯੁਗਪਤ੍ਸਮਵੇਤਾਰ੍ਥੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਰਮਾਗਤਂ ਮਯਾ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੁਗਦ੍ਵਯਮ੍। ऋषਿਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਵ੍ਯਾਕੁਲਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫੭.

ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਇਹ ਦੋ ਯੁਗ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯਾਦੌ ਮਨੁਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਤੇ। ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਞ੍ਚ ਧਰ੍ਮਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਮ੍ ।। ੫੭.

ਉਥੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਦਾਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸਂਯੋਗਮृਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੫੭.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਜੋੜ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਪਰਸ੍ਪਰਾਗਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਞ੍ਚਾਚਾਰਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਯੁਤਂ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੫੭.

ਮਨੂ ਸਵਾਇੰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸਤ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਤਪਸਾ ਚ ਵੈ। ਤੇषਾਂ ਸੁਤਪ੍ਤਤਪਸਾਮਾਰ੍षੇਯੇਣ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ।। ੫੭.

ਸੱਚਾਈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲੇ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਮਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਆਦ੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ । ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਤੇषਾਮਕ੍ਰਿਯਾਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਚ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੂ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਰਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ। ਆਦਿਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੫੭.

ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤਾਰੇ ਆਦਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਉੱਭਰੇ।

ਪ੍ਰਣਾਸ਼ੇ ਤ੍ਵਥ ਸਿਦ੍ਧੀਨਾਮਪ੍ਯਾਸਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਆਸਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਯੇ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਤੇਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੫੭.

ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਤਦ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਿਰ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉੱਭਰੇ।

ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਣਾਨਿ ਚ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਮਨੁਰ੍ਜਗੌ ।। ੫੭.

ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਚਾਰੇ; ਮਨੂ ਨੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ।

ਤ੍ਰੇਤਾਦੌ ਸਂਹਿਤਾ ਵੇਦਾਃ ਕੇਵਲਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ੇषਤਃ। ਸਂਰੋਧਾਦਾਯੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਤੇ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਇਕੱਠੇ ਸੰਹਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਸਿਰਫ ਬਾਕੀ ਧਰਮ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਮਰ ਅਤੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।

ऋषਯਸ੍ਤਪਸਾ ਦੇਵਾਃ ਕਲੌ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਵੈ। ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।। ੫੭.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਲਿਯੁਗ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਚੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਦਿਵਯ ਸਨ।

ਸਧਰ੍ਮਾਃ ਸਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਙ੍ਗਾ ਯਥਾਧਰ੍ਮਂ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ। ਵਿਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੇ ਸਮਾਨਾਰ੍ਥਾ ਵੇਦਵਾਦਾ ਯਥਾਯੁਗਮ੍ ।। ੫੭.

ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਮੁਤਾਬਕ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਰਮ੍ਭਯਜ੍ਞਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਵਿਰ੍ਯਜ੍ਞਾ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇਃ। ਪਰਿਚਾਰ ਯਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਜਪਯਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੫੭.

ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਹਵਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਯਜਨ, ਤੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਪ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਹਨ।

ਤਥਾ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾ ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮਪਾਲਿਤਾਃ। ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਨ੍ਤਃ ਸਮृਦ੍ਧਾਃ ਸੁਖਿਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੫੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਨ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਖੁਸ਼, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਸੁਖੀ ਸਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਵਿਸ਼ਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੫੭.

ਕਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ, ਲੋਕ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ।

ਸ਼ੁਭਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਧਰ੍ਮਾ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚੋਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਸਰ੍ਮਣਾ। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤ੍ਵਵਿਕਲਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਰਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।। ੫੭.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ, ਧਰਮ, ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਿਰਵਿਘਨ ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।

ਆਯੁਰ੍ਮੇਧਾ ਬਲਂ ਰੂਪਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ। ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵੈ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੫੭.

ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਅਕਲ, ਤਾਕਤ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਨੇਕ ਚਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਤੇषਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਤਥਾਕਰੋਤ੍ । ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤੁ ਤਾ ਮੋਹਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ਨ ਹ੍ਯਪਾਲਯਨ੍ ।। ੫੭.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਵੱਧ-ਵਿਧੀ ਬਣਾਈ; ਪਰ ਫਿਰ, ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਹ ਧਰਮ ਨਿਭਾ ਨਾ ਸਕੇ।

ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੋਧੇਨ ਮਨੁਨ੍ਤਾਃ ਪੁਨਰਨ੍ਵਯੁਃ। ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯਾਥਾਤਥ੍ਯਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ।। ੫੭.

ਆਪਸੀ ਵਿਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਮਨੂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚਲੇ; ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨੂ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਹਕੀਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਧਾਤਾ ਤੁ ਸ਼ਤਰੂਪਾਯਾਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ ਉਦਪਾਦਯਤ੍। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤੋਤ੍ਤਾਨਪਾਦੌ ਪ੍ਰਧਮਨ੍ਤੌ ਮਹੀਪਤੀ ।। ੫੭.

ਧਾਤਾ ਨੇ ਸ਼ਤਰੂਪਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਬਣੇ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਾਜਾਨ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦਣ੍ਡਧਾਰਿਣਃ। ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਰਞ੍ਜਨਾਚ੍ਚੈਵ ਰਾਜਾਨਸ੍ਤ੍ਵਭਵਨ੍ਨृषਾਃ ।। ੫੭.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੋ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਜੇ 'ਨ੍ਰਿਸ਼' ਕਹਾਏ।

ਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਪਾਪਾ ਯੇ ਜੇਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਾ ਮਨੁਜਾ ਭੁਵਿ। ਧਰ੍ਮਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਰ੍ਥਾਯ ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਤਪੋ ਮਯਾ ।। ੫੭.

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਪਾਪ ਜਿੱਤਣ ਔਖੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਸਂਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ। ਸਂਹਿਤਾਸ਼੍ਚ ਤਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ऋषਭਿਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੈਸ੍ਤੁ ਤੇ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵਰਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।

ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਵਨ੍ਤੁ ਦੈਵਤੈਃ। ਯਾਮੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੈਰ੍ਜਪੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਭਾਰਸਂਵृਤੈਃ ।। ੫੭.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਸਾਫ਼ ਰੀਤਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਪ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਨਾਲ।

ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੁਜਾ ਚੈਵ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਮਹੌਜਸਾ। ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇऽਨ੍ਤਰੇ ਦੇਵੈਰ੍ਯਜ੍ਞਾਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫੭.

ਵਿਸ਼ਵਭੁਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯਜਨ ਚਲਾਇਆ।

ਸਤ੍ਯਂ ਜਪਸ੍ਤਪੋ ਦਾਨਂ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਰਿਯਾ ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸਤੇ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸਚ, ਜਪ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਚ ਦਾ ਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸ਼ੂਰਾ ਆਯੁष੍ਮਨ੍ਤੋ ਮਹਾਬਲਾਃ। ਨ੍ਯਸ੍ਤਦਣ੍ਡਮਹਾਭਾਗਾ ਯਜ੍ਵਾਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ ।। ੫੭.

ਫਿਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ, ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਾਦੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।