ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਦ੍ਵੇ ਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਯੁਗਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ । ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸਨ੍ਧਯਾਂਸ਼ਃ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯਾ ਸਮਃ ।। ੫੭.

ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਉਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੰਧਿਆ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਲਿਂ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਯੁਗਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ। ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇਕਸ਼ਤੀ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯਾ ਸਮਃ ।। ੫੭.

ਜਾਣੂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਿ ਯੁਗ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕ ਸੌ ਸਾਲ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਉਨੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੰਧਿਆ ਅੰਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਏषਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ। ਕृਤਂ ਤ੍ਰੇਤਾ ਦ੍ਵਾਪਰਞ੍ਚ ਕਲਿਸ਼੍ਚੈਵ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ ।। ੫੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ — ਇਹ ਚਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ।

ਅਤ੍ਰ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਃ ਸृष੍ਟਾ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ। ਕृਤਸ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ ।। ੫੭.

ਇੱਥੇ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਤੁ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ। ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਲਿਕਾਲਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ ।। ੫੭.

ਇੱਥੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਦਾਂ ਲੱਖ ਸਾਲ ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਦੇ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸਙ੍‌ਖ੍ਯਾਤਕਾਲਸ਼੍ਚ ਕਾਲੇष੍ਵਿਹ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ। ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਃ ਕਾਲੋ ਵਿਨਾ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂਸ਼ਕੈਃ ਸ੍ਮृਤਃ ।। ੫੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਸੰਧਿਆ ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਰ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਚੈਵ ਨਿਯੁਤਾਨਿ ਚ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾ । ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸਸਨ੍ਧ੍ਯਾਂਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਃ ।। ੫੭.

ਇੱਥੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿੰਤਾਲੀ ਨਿਯੁਤ ਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ, ਸੰਧਿਆ ਅੰਸ਼ ਸਮੇਤ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਾਖ੍ਯਾ ਤੁ ਸਾਧਿਕਾ ਹ੍ਯੇਕਸਪ੍ਤਤਿਃ। ਕृਤਤ੍ਰੇਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਮਨੋਰਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੫੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ, ਵਾਧੂ ਸਮੇਤ, ਇਕਹੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿਕ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਤੁ ਵਰ੍षਾਗ੍ਰੇਣ ਨਿਬੋਧਤ। ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵਰ੍षਾਣਾਂ ਮਾਨੁषੇਣ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੫੭.

ਹੁਣ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਸੁਣੋ: ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤषष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਿਯੁਤਾਨ੍ਯਧਿਕਾਨਿ ਤੁ। ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼੍ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਕਾਲੋऽਯਂ ਸਾਧਿਕਾਂ ਵਿਨਾ ।। ੫੭.

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਤਾਹਠ ਨਿਯੁਤ ਤੇ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ਵੱਧਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਵਾਧੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੈ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਸਙ੍ਖ੍ਯੈषਾ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਦ੍ਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਜੈਃ ਸ੍ਮृਤਾ। ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯ ਕਾਲੋऽਯਂ ਯੁਗੈਃ ਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।। ੫੭.

ਇਹੀ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਦੁਜਾ ਜਣੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨੁਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਤੁਃ ਸਹਸ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵੈ ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤਤ੍ ਕृਤਂ ਯੁਗਮ੍। ਤ੍ਰੇਤਾਵਸ਼ਿष੍ਟਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਾਪਰਂ ਕਲਿਮੇਵ ਚ ।। ੫੭.

ਪਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਯੁਗਪਤ੍ਸਮਵੇਤਾਰ੍ਥੋ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ। ਕ੍ਰਮਾਗਤਂ ਮਯਾ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯੁਗਦ੍ਵਯਮ੍। ऋषਿਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਵ੍ਯਾਕੁਲਤ੍ਵਾਤ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੫੭.

ਸਾਰੇ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਇਹ ਦੋ ਯੁਗ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯਾਦੌ ਮਨੁਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਤੇ। ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਞ੍ਚ ਧਰ੍ਮਞ੍ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਚ ਪ੍ਰਚੋਦਿਤਮ੍ ।। ੫੭.

ਉਥੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਦਾਰਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਸਂਯੋਗਮृਗ੍ਯਜੁਃ ਸਾਮਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍। ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸ਼੍ਰੌਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋऽਬ੍ਰੁਵਨ੍ ।। ੫੭.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਜੋੜ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਪਰਸ੍ਪਰਾਗਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤ੍ਤਞ੍ਚਾਚਾਰਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍। ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਚਾਰਯੁਤਂ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।। ੫੭.

ਮਨੂ ਸਵਾਇੰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸਤ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਤਪਸਾ ਚ ਵੈ। ਤੇषਾਂ ਸੁਤਪ੍ਤਤਪਸਾਮਾਰ੍षੇਯੇਣ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ।। ੫੭.

ਸੱਚਾਈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਪਾਠ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲੇ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षੀਣਾਂ ਮਨੋਸ਼੍ਚੈਵ ਆਦ੍ਯੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗਸ੍ਯ ਤੁ । ਅਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਤੇषਾਮਕ੍ਰਿਯਾਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਚ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੂ ਲਈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਰਕਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ। ਆਦਿਕਲ੍ਪੇ ਤੁ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।। ੫੭.

ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਤਾਰੇ ਆਦਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਉੱਭਰੇ।

ਪ੍ਰਣਾਸ਼ੇ ਤ੍ਵਥ ਸਿਦ੍ਧੀਨਾਮਪ੍ਯਾਸਾਞ੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਮ੍। ਆਸਨ੍ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵ੍ਯਤੀਤੇषੁ ਯੇ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ। ਤੇਮਨ੍ਤ੍ਰਾ ਵੈ ਪੁਨਸ੍ਤੇषਾਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸਮੁਤ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੫੭.

ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ, ਤਦ ਪਿਛਲੇ ਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਿਰ ਅੰਦਰਲੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉੱਭਰੇ।

ऋਚੋ ਯਜੂਂषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਣਾਨਿ ਚ। ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਮਨੁਰ੍ਜਗੌ ।। ੫੭.

ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਅਥਰਵਣ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਚਾਰੇ; ਮਨੂ ਨੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਦੱਸਿਆ।

ਤ੍ਰੇਤਾਦੌ ਸਂਹਿਤਾ ਵੇਦਾਃ ਕੇਵਲਾ ਧਰ੍ਮਸ਼ੇषਤਃ। ਸਂਰੋਧਾਦਾਯੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਤੇ ।। ੫੭.

ਤ੍ਰੇਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਵੇਦ ਇਕੱਠੇ ਸੰਹਿਤਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਸਿਰਫ ਬਾਕੀ ਧਰਮ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਮਰ ਅਤੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।

ऋषਯਸ੍ਤਪਸਾ ਦੇਵਾਃ ਕਲੌ ਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇषੁ ਵੈ। ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਾ ਦਿਵ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸृष੍ਟਾਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਾ ।। ੫੭.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਲਿਯੁਗ ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਚੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਦਿਵਯ ਸਨ।

ਸਧਰ੍ਮਾਃ ਸਪ੍ਰਜਾਃ ਸਾਙ੍ਗਾ ਯਥਾਧਰ੍ਮਂ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ। ਵਿਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੇ ਸਮਾਨਾਰ੍ਥਾ ਵੇਦਵਾਦਾ ਯਥਾਯੁਗਮ੍ ।। ੫੭.

ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਸੰਤਾਨ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਮੁਤਾਬਕ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਰਮ੍ਭਯਜ੍ਞਾ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਵਿਰ੍ਯਜ੍ਞਾ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇਃ। ਪਰਿਚਾਰ ਯਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਜਪਯਜ੍ਞਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।। ੫੭.

ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯਜਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਲਈ ਹਵਨ ਵਾਲੇ ਯਜਨ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਯਜਨ, ਤੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜਪ ਵਾਲੇ ਯਜਨ ਹਨ।

ਤਥਾ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾ ਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਧਰ੍ਮਪਾਲਿਤਾਃ। ਕ੍ਰਿਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਜਾਵਨ੍ਤਃ ਸਮृਦ੍ਧਾਃ ਸੁਖਿਨਸ੍ਤਥਾ ।। ੫੭.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਨ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਖੁਸ਼, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਧੀਆ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੇ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਸੁਖੀ ਸਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਨੁਵਰ੍ਤ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ ਵਿਸ਼ਃ। ਵੈਸ਼੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਃ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਵ੍ਰਤਾਃ ।। ੫੭.

ਕਸ਼ਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ, ਲੋਕ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ।

ਸ਼ੁਭਾਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਧਰ੍ਮਾ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚੋਕ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵਸਰ੍ਮਣਾ। ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਤ੍ਵਵਿਕਲਃ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਰਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।। ੫੭.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ, ਧਰਮ, ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਮਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ, ਬੋਲੇ ਹੋਏ ਬਚਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਨਾਲ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਿਰਵਿਘਨ ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ।

ਆਯੁਰ੍ਮੇਧਾ ਬਲਂ ਰੂਪਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਤਾ। ਸਰ੍ਵਸਾਧਾਰਣਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਂ ਵੈ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ।। ੫੭.

ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਅਕਲ, ਤਾਕਤ, ਸੋਹਣਾਪਣ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਤੇ ਨੇਕ ਚਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।