ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗਾਨਪ੍ਰਤਿਘਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨ੍ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ । ਘੋਰਾਨ੍ ਕ੍ਰੂਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮੇਧ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵਾਨ੍ ਪੁਣ੍ਯਾਨ੍ ਸਵਾਦਿਨਃ ॥ ੮.

ਹਰ ਥਾਂ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਪਰ, ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲੇ; ਡਰਾਉਣੇ, ਕਠੋਰ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸ਼ੁਭ, ਨੇਕ ਤੇ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।

ਕੁਸ਼ਹਸ੍ਤਾਨ੍ ਮਹਾਜਿਹ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਕਰ੍ਣਾਨ੍ਮਹਾਨਨਾਨ੍। ਹਸ੍ਤਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਮੁਖਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਦਾਂਸ਼੍ਚ ਕਪਾਲਿਨਃ ॥ ੮.

ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਜੀਭ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਵੱਡਾ ਜਬਾ; ਹੱਥ ਨਾਲ, ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ।

ਧਨ੍ਵਿਨੋ ਮੁਦ੍ਗਰਧਰਾਨਸਿਸ਼ੂਲਧਰਾਂਸ੍ਤਥਾ। ਦੀਪ੍ਤਾਸ੍ਯਾਨ੍ ਦੀਪ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਚਿਤ੍ਰ ਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇषਨਾਨ੍ ॥ ੮.

ਧਨੁਧਾਰੀ, ਗੜ੍ਹਾ, ਤਲਵਾਰ, ਭਾਲਾ ਫੜਨ ਵਾਲੇ; ਚਮਕਦੇ ਮੂੰਹ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾ ਤੇ ਲੇਪ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ।

ਅਨ੍ਨਾਦਾਨ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਂਸ਼੍ਚ ਬਹੁਰੂਪਾਨ੍ ਸੁਰੂਪਕਾਨ੍ । ਰਾਤ੍ਰਿਸਨ੍ਧ੍ਯਾਚਰਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ ਵ੍ਕਚਿਤ੍ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ ਦਿਵਾਚਰਾਨ੍। ਨਕ੍ਤਞ੍ਚਰਾਨ੍ ਸੁਦੁष੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਘੋਰਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਵੈ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ॥ ੮.

ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਕਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ; ਰਾਤ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਕੁਝ ਨਰਮ, ਦਿਨ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖੇ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਤ ਦੇ ਜੀਵ।

ਪਰਤ੍ਵੇ ਚ ਭਯਂ ਦੈਵ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਗਤਮਾਨਸਾਃ। ਨੈषਾਂ ਭਾਰ੍ਯਾऽਸ੍ਤਿ ਪੁਤ੍ਰੋ ਵਾ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਹ੍ਯੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਃ ॥ ੮.

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਡਰ ਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਡਰ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰੇਤਸ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸ਼ਤਨ੍ਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਭੂਤਾਨਾਮਾਤ੍ਮਯੋਗਿਨਾਮ੍। ਏਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਭੂਤ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਸੈਂਕੜੇ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ, ਆਪਣੇ ਜੋਗ ਨਾਲ ਸੰਯਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਭੂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਪਿਸ਼ਾ ਚੈਵ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡੀਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਞ੍ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਪੁਨਃ । ਮਿਥੁਨਾਨਿ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਵਰ੍ਣੇਨ ਕਪਿਸ਼ੇਨ ਚ। ਕਪਿਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਨਾਃ ॥ ੮.

ਕਪੀਲੇ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡ ਵੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਏ, ਤੇ ਕਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਵੀ; ਕਪੀਲੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਸਾਚ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਯੁਗ੍ਮਾਨਿ षੋਡਸ਼ਾਨ੍ਯਾਨਿ ਵਰ੍ਤ੍ਤਮਾਨਾਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਃ। ਨਾਮਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪੁਰੁषਾਦਾਂਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਨ੍ ॥ ੮.

ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਸਮੇਤ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ।

ਛਗਲਸ਼੍ਛਗਲੀ ਚੈਵ ਵਕ੍ਰੋ ਵਕ੍ਰਮੁਖੀ ਤਥਾ। षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਗਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸੂਚੀ ਸੂਚੀਮੁਖਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਚਗਲਾ ਤੇ ਚਗਲੀ, ਵਕਰਾ ਤੇ ਵਕਰਮੁਖੀ, ਸੂਚੀ ਤੇ ਸੂਚੀਮੁਖਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ।

ਸੁਮ੍ਭਪਾ ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਕੁਮਭੀ ਚ ਵਜ੍ਰਦਂष੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਚ ਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ। ਉਪਚਾਰੋਪਚਾਰਸ਼੍ਚ ਉਲੂਖਲ ਉਲੂਖਲੀ ॥ ੮.

ਸੁੰਭਪਾਤ੍ਰ, ਕੁਮਭੀ, ਵਜਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਉਪਚਾਰ ਤੇ ਉਪਚਾਰਾ, ਉਲੂਖਲ ਤੇ ਉਲੂਖਲੀ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਅਨਰ੍ਕਸ਼੍ਚ ਅਨਰ੍ਕਾ ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਿਕਾ। ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਃ ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰੀ ਪਾਂਸ਼ੁਃ ਪਾਂਸ਼ੁਮਤੀ ਤਥਾ ॥ ੮.

ਅਨਰਕ ਤੇ ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡ ਤੇ ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰ ਤੇ ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰੀ, ਪਾਂਸੂ ਤੇ ਪਾਂਸੂਮਤੀ ਵੀ ਹਨ।

ਨਿਤੁਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਨਿਤੁਣ੍ਡੀ ਚ ਨਿਪੁਣਾ ਨਿਪੁਣਸ੍ਤਥਾ। ਛਲਾਦੋਚ੍ਛੇषਣਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਕਾ ਤਥਾ। षੋਡਸ਼ਾਨਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ षੋਡਸ਼ ॥ ੮.

ਨਿਤੁੰਡ ਤੇ ਨਿਤੁੰਡੀ, ਨਿਪੁਣ ਤੇ ਨਿਪੁਣਾ, ਚਲਾਦੋਛੇਸ਼ਣਾ, ਪ੍ਰਸਕੰਦਾ ਤੇ ਸਕੰਦਿਕਾ — ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਅਜਾਮੁਖਾ ਵਕ੍ਰਮੁਖਾਃ ਪੂਰਿਣਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤਥਾ। ਵਿਪਾਦਾਙ੍ਗਾਰਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕੁਮ੍ਭਪਾਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਕੁਨ੍ਦਕਾਃ ॥ ੮.

ਅਜਾਮੁਖਾ, ਵਕਰਮੁਖਾ, ਪੂਰੀਣ, ਸਕੰਦਿਨ, ਵਿਪਾਦਾਂਗਰੀਕਾ, ਕੁੰਭਪਾਤ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕੁੰਦਕਾ।

ਉਪਚਾਰੋਲੂਖਲਿਕਾ ਹ੍ਯਨਰ੍ਕਾਸ਼੍ਚ ਕੁਖਣ੍ਡਿਕਾਃ। ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਨੈਤੁਣ੍ਡਾ ਊਰ੍ਣਾਸ਼ਾ ਨਿਪੁਣਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਉਪਚਾਰਉਲੂਖਲਿਕਾ, ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣੀਪਾਤ੍ਰਾ, ਨੈਤੁੰਡਾ, ਊਰਣਾਸ਼ਾ ਤੇ ਨਿਪੁਣਾ ਵੀ ਹਨ।

ਸੂਚੀਮੁਖੋਚ੍ਛੇषਣਾਦਾਃ ਕੁਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ षੋਡਸ਼। ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਹ੍ਯਭਿਜਾਤਾਸ੍ਤੁ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਸੂਚੀਮੁਖਾ, ਉਛੇਸ਼ਣਾਦਾ — ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ ਹਨ; ਇਹ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ।

ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸੁਕਲ੍ਪਾ ਇਤਿ ਜਜ੍ਞਿਰੇ। ਬੀਭਤ੍ਸਂ ਵਿਕृਤਾਚਾਰਂ ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰਮਨਨ੍ਤਕਮ੍। ਅਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਞ੍ਚ ਨਿਬੋਧਤ ॥ ੮.

ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਸੁਧਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਉਲਟ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਬੇਅੰਤ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣੋ।

ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਕੇਸ਼ਾ ਵृਤ੍ਤਾਖ੍ਯਾ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣੋ ਨਖਿਨਸ੍ਤਥਾ। ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਗਾਃ ਪੁਰੁषਾਦਾਸ਼੍ਚ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਧੋਮੁਖਾਃ ॥ ੮.

ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਵਾਲ, ਵ੍ਰਿਤਾਖਿਆ ਨਾਮ, ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ ਵਾਲੇ, ਟੇੜੇ-ਮੇੜੇ ਸਰੀਰ, ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਕੇਸ਼ਕਾ ਹ੍ਯਰੋਮਾਣਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਸਾਸ਼੍ਚਰ੍ਮਵਾਸਸਃ। ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਿਕਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤਿਲਭਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸਦਾਮਿषਾਃ ॥ ੮.

ਕੁਝ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਬਿਨਾ ਵਾਲਾਂ ਦੇ, ਬਿਨਾ ਰੋਮਾਂ ਦੇ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਨਸਾਂ ਦੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਿਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਲ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਕ੍ਰਾਙ੍ਗਹਸ੍ਤਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਰਸ਼ੀਲਾਗਤਾਸ੍ਤਥਾ। ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਕ੍ਰਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਵਕ੍ਰਗਾਃ ਕਾਮਰੂਪਿਣਃ ॥ ੮.

ਟੇੜੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਅੰਗ, ਟੇੜੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਵਕਰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਟੇੜੀ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਲਮ੍ਬੋਦਰਾਸ੍ਤੁਣ੍ਡਨਾਸ਼ਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਯਸ਼ਿਰੋਭੁਜਾਃ। ਨਿਤੁਨ੍ਦਕਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਤਿਲਤਕ੍ਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਰਵਾਃ ॥ ੮.

ਲਟਕਦੇ ਪੇਟ, ਚੁੰਚ-ਵਾਂਗ ਨੱਕ, ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ — ਇਹ ਨਿਤੁੰਡਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤਿਲ ਖਾਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ।

ਵਾਮਨਾਕृਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਚਾਲਾਃ ਪ੍ਲੁਤਗਾਮਿਨਃ। ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਰ੍ਕਮਰ੍ਕਾਸ੍ਤੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਵਾਸਾਦਨਪ੍ਰਿਯਾਃ ॥ ੮.

ਛੋਟੇ-ਕਦ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਉੱਡ-ਉੱਡ ਕੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਅਨਰਕ ਤੇ ਮਰਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਬਾਹੂਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਣ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਵृਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤਥਾਲਯਾਃ। ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਪਾਂਸ਼ੂਨਙ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪਾਂਸ਼ਵਸ਼੍ਚ ਤੇ ॥ ੮.

ਉਪਰ ਵੱਲ ਹੱਥ, ਵਾਲ ਤੇ ਰੁੱਖ, ਉਪਰ ਵੱਲ ਵੱਸਦੇ, ਇਹ ਪਾਂਸਵਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਧੂੜ ਛੱਡਦੇ ਹਨ।

ਧਮਨੀਮਤਕਾਃ ਸ਼ੁष੍ਕਾਃ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਲਾਸ਼੍ਚੀਰਵਾਸਸਃ। ਉਪਵੀਰਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਯਤਨਾਸ੍ਤਥਾ ॥ ੮.

ਨਸਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ, ਸੁੱਕੇ, ਦਾਡੀ ਵਾਲੇ, ਛਾਲਾਂ ਦੀ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਉਪਵੀਰਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਸਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਵਿष੍ਟਬ੍ਧਾਕ੍ਸ਼ਾ ਮਹਾਜਿਹ੍ਵਾ ਲੇਲਿਹਾਨਾ ਹ੍ਯੁਦੂਖਲਾਃ। ਹਸ੍ਤ੍ਯੁष੍ਟ੍ਰਸ੍ਥੂਲਸ਼ਿਰਸੋ ਵਿਰਤਾ ਬਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਕਾਃ ॥ ੮.

ਅੱਖਾਂ ਜਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਵੱਡੀ ਜੀਭ, ਚੱਟਦੇ ਹੋਏ, ਉਲੂਖਲ-ਵਾਂਗ ਸਰੀਰ, ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਉੱਠ-ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਅਲੱਗ ਰਹਿੰਦੇ, ਗੁੱਝੇ ਹੋਏ ਗੋਲੇ।

ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸੁਮ੍ਭਪਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਅਦृष੍ਟਾਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਤੇ। ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਸ੍ਤੁ ਰੋਮਸ਼ਾਃ ਪਿਙ੍ਗਾ ਦृष੍ਟਾਦृष੍ਟਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਵੈ ॥ ੮.

ਸੁੰਭਪਾਤ੍ਰ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਅਦਿੱਖ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਕਸ਼ਮ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਿੰਗੀ, ਦਿੱਖ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਦੋਵੇਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਅਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਹ ਨਿਪੁਣਾਸ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਕਾਃ. ਆਕਰ੍ਣ ਦਾਰਿਤਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬਸ਼੍ਰੂਸ੍ਥੂਲਨਾਸਿਕਾਃ ॥ ੮.

ਇਥੇ ਉਹ ਚਤੁਰ ਪਿਸਾਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੇਕਾਬੂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੰਨ ਤੱਕ ਫਟੇ ਹੋਏ, ਹੋਠ ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟੀਆਂ ਹਨ।

ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਗਣਾ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਦृष੍ਟਯਃ। ਬਾਲਾਦਾਸ੍ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਵੈ ਸੂਤਿਕਾਗृਹਸੇਵਿਨਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਪਿਸਾਚ ਹੱਥ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਹੋਏ, ਨਿਕਲੇ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਨਮ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਪृष੍ਠਤਃ ਪਾਣਿਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਹ੍ਰਸ੍ਵਕਾ ਵਾਤਰਂਹਸਃ। ਪਿਸ਼ਿਤਾਦਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ੍ਤੇ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇ ਰੁਧਿਰਾਸ਼ਿਨਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ; ਇਹ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੰਗ 'ਚ ਖੂਨ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

ਨਗ੍ਨਕਾ ਹ੍ਯਨਿਕੇਤਾਸ਼੍ਚ ਲਮ੍ਬਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪਿਣ੍ਡਕਾਃ। ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤੇ ਵੈ ਅਨ੍ਯਾ ਉਚ੍ਛੁਸਨਾਸ਼ਿਨਃ । षੋਡਸ਼ ਜਾਤਯਸ੍ਤੇषਾਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ॥ ੮.

ਕਈ ਪਿਸਾਚ ਨੰਗੇ, ਘਰ ਰਹਿਤ, ਲੰਬੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਗੋਲ-ਗੋਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਕੰਦਿਨ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਪਿਸਾਚ ਭੋਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।