ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਉਵਾਚ॥ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਾਂ ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰਤੀਤਾਨਾਗਤਾਨਿ ਹ । ਸਮਾਸਾਦ੍ਵਿਸ੍ਤਰਾਚ੍ਚੈਵ ਬ੍ਰੁਵਤੋ ਵੈ ਨਿਬੋਦਤ

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਮਨੁਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਨੁਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਸ੍ਤਥਾ । ਔਤ੍ਤਮਸ੍ਤਾਮਸਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਰੈਵਤਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੌ । षਡੇਤੇ ਮਨਵੋऽਤੀਤਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯष੍ਟਾਵਨਾਗਤਾਨ੍

ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ, ਉਤਤਮ, ਤਾਮਸ, ਰੈਵਤ ਅਤੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਹਨ—ਇਹ ਛੇ ਮਨੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅੱਠ ਮਨੂਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗਾ।

ਸਾਵਰ੍ਣਾਃ ਪਞ੍ਚ ਰੌਚ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭੌਤ੍ਯੋ ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਤਥਾ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯੇਤਾਨ੍ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਮਨੋਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਯ ਹ

ਪੰਜ ਸਾਵਰਣ, ਰੌਚਯ, ਭੌਤਿਆ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੈਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ ਕਰਾਂਗਾ।

ਮਨਵਃ ਪਞ੍ਚ ਯੇऽਤੀਤਾ ਮਾਨਵਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਨਿਬੋਧਤ । ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਮਯਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵਸ੍ਯ ਹ

ਪੰਜ ਮਨੂ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੋ; ਸਵਾਯੰਭੂ ਮਨੂ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ।

ਅਤ ਊਰ੍ਦ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਸ੍ਯ ਹ । ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਂ ਸਮਾਸੇਨ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ

ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਮਹਾਨ ਮਨੂ, ਸਵਾਰੋਚਿਸ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਆਸਨ੍ ਵੈ ਤੁषਿਤਾ ਦੇਵਾ ਮਨੁਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ । ਪਾਰਾਵਤਾਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਤੁ ਗਣੌ ਸ੍ਮृਤੌ

ਸਵਾਰੋਚਿਸ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਸ਼ਿਤਾ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪਾਰਾਵਤ ਦੇਵਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਕੇਵਲ ਇਹ ਦੋ ਗਰੁੱਪ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੁषਿਤਾਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕ੍ਰਤੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਰੋਚਿषਃ । ਪਾਰਾਵਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੌਤੌ ਗਣੌ ਸ੍ਮृਤੌ । ਛਨ੍ਦਜਾਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਦ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤੇ ਵੈ ਤਦਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਤੁਸ਼ਿਤਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਤੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਾਰਾਵਤਾ, ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਕੀ, ਹਰ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ, ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਚੰਦਜ, ਚੌਵੀ ਦੇਵਤੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਨ।

ਧੈਵਸ੍ਯਸ਼ੋऽਥ ਵਾਮਾਨ੍ਯੋ ਗੋਪਾ ਦੇਵਾਯਤਸ੍ਤਥਾ । ਅਜਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵੋ ਦੁਰੋਣਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ

ਧੈਵਸਯ, ਵਾਮਾਨਯ, ਗੋਪਾ, ਅਜਾ ਦੇਵਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁਰੋਣ ਮਹਾਬਲੀ—ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਸਨ।

ਆਪਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਹਾਬਾਹੁਰ੍ਮਹੌਜਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ । ਚਿਕਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਭृਤੋ ਯਸ਼੍ਚ ਅਂਸ਼ੋਯਸ਼੍ਚੈਵ ਪਠ੍ਯਤੇ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕ੍ਰਤੁਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਤਦਾਸਨ੍ ਸੋਮਪਾਯਿਨਃ ॥੨.੧.

ਆਪਾ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮਹੌਜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਚਿਕਿਤਵਾਨ, ਨਿਭ੍ਰਿਤ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਸ਼—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ; ਇਹ ਕ੍ਰਤੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਸਨ।

੬੨.੧੦ ਪ੍ਰਚੇਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋ ਦੇਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਸਮਞ੍ਜੋ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤੋ ਯਸ਼੍ਚ ਅਜਿਹ੍ਮਸ਼੍ਚਾਰਿਮਰ੍ਦ੍ਦਨਃ

ਪ੍ਰਚੇਤਾ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਸਮੰਜ, ਵਿਸ਼੍ਰੁਤ, ਯਸ਼, ਅਜਿਹਮਾ ਅਤੇ ਅਰਿਮਰਦਨ।

ਅਜੋषੌ ਚ ਮਹਾਭਾਗੌ ਯਵੀਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਬਲਃ

ਅਜੋਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਯਵੀਯਾ ਮਹਾਬਲੀ।

ਹੋਤਾ ਯਜ੍ਵਾਚ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਪਰਾਵਤਾਃ । ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਦੇਵਤਾ ਹ੍ਯਾਸਨ੍ਮਨੁਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇਨ੍ਤਰੇ

ਹੋਤਾ ਅਤੇ ਯਜਵਾ—ਇਹ ਸ਼ੂਰ ਪਾਰਾਵਤਾ ਹਨ; ਇਹੀ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਸਵਾਰੋਚਿਸ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਨ।

ਸੋਮਪਾਸ੍ਤੁ ਤਦਾ ਹ੍ਯੇਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਦੇਵਤਾਃ । ਤੇषਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਦਾ ਹ੍ਯਾਸੀਦ੍ਵੈਧਸ਼੍ਚ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ

ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਚੌਵੀ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੈਧਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

ਊਰ੍ਜੌ ਵਸਿष੍ਠਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪ ਏਵ ਚ । ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਦ੍ਰੋਣੋ ऋषਭੋऽਙ੍ਗਿਰਸਸ੍ਤਥਾ

ਉਰਜਾ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸਤੰਭ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਭਾਰਗਵ, ਦ੍ਰੋਣ, ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ।

ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚੈਵ ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੇਯੋ ਨਿਸ਼੍ਚਲਸ੍ਤਥਾ । ਪੌਲਹਸ੍ਯ ਚ ਧਾਵਾਂਸ੍ਤੁ ਏਤੇ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਪੌਲਸਤਿਆ, ਦੱਤਾਤ੍ਰੇ, ਆਤ੍ਰੇਯ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਅਤੇ ਪੌਲਸਤਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਾਵਾਨ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬृਹਦ੍ਗੁਹੋ ਨਵਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਤਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਨਵ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਬ੍ਰਿਹਦਗੁਹਾ ਅਤੇ ਨਵਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਨੌ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨੋਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਸ੍ਯੈਤੇ ਪੁਤ੍ਰਾ ਵਂਸ਼ਕਰਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਪੁਰਾਣੇ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਚੈਤਦਨ੍ਤਰਮ੍

ਇਹ ਸਵਾਰੋਚਿਸ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤਰਾ ਦੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਮਨੁਰ੍ਦੇਵਾਃ ਪਿਤਰਸ਼੍ਚ ਚਤੁष੍ਟਯਮ੍ । ਮੂਲਂ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਸ੍ਯੈਤੇ ਤੇषਾਂ ਚੈਵਾਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਜਾਃ

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ — ਇਹ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ऋषੀਣਾਂ ਦੇਵਤਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪਿਤਰੋ ਦੇਵਸੂਨਵਃ । ऋषਯੋ ਦੇਵਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਇਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ॥੨.੧.

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਪੁੱਤਰਾਂ — ਇਹ ਹੀ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸਚਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

                 ੬੨.੨੧ ਮਨੋਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਸਪ੍ਤਰ੍षਿਭ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ । ਏਤਨ੍ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸਮਾਸਾਨ੍ਨ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍

ਮਨੂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ; ਇਹ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ।

ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇਨ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषਸ੍ਯ ਤੁ । ਨ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਵਿਸ੍ਤਰਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤੁਂ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰਪਿ । ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਵੈਕੁਲੇ ਕੁਲੇ

ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਾਰੋਚਿਸ਼ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਵੀ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਤृਤੀਯਸ੍ਤ੍ਵਥ ਪਰ੍ਯਾਯ ਔਤ੍ਤਮਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇ ਮਨੋਃ । ਪਞ੍ਚ ਚੈਵ ਗਣਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਬੋਧਤ

ਹੁਣ ਤੀਜੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਉੱਤਮ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਪੰਜ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

ਸੁਧਾਮਾਨਸ਼੍ਚ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਵਸ਼ਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਃ । ਪ੍ਰਤਰ੍ਦ੍ਦਨਾਃ ਸ਼ਿਵਾਃ ਸਤ੍ਯਾ ਗਣਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਾਃ

ਸੁਧਾਮਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪ੍ਰਤਰਦਨ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸਤਿਆ — ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਵੰਸ਼ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਯੋ ਧृਤਿਰ੍ਦਮੋ ਦਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸ਼ਮਃ ਕ੍ਸ਼ਾਮੋ ਧृਤਿਃ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਈषੋਰ੍ਜਾਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਵਪੁष੍ਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਨਾਮਭਿਃ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸੁਧਾਮਾਨਸ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼

ਸਤਿਆ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਦਮ, ਦਾਂਤ, ਕਸ਼ਮਾ, ਕਸ਼ਾਮਾ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼ੁਚੀ, ਈਸ਼ੋਰਜਾ, ਜੇਠਾ, ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ — ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸੁਧਾਮਾਨ ਹਨ।

ਸਹਸ੍ਰਧਾਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਮਿਤਾਰੋ ਬृਹਦ੍ਵਸੁਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਧਾਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਚ ਮਨਸ੍ਵਨ੍ਤੋ ਵਿਰਾਡ੍ਯਸ਼ਾਃ

ਸਹਸ੍ਰਧਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਸ਼ਮਿਤਾਰ, ਬ੍ਰਹਦਵਸੁ, ਵਿਸ਼ਵਧਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਮਨਸਵੰਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟਯਸ਼।

ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਭਾਵ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਵਂਸ਼ਕਾਰਿਣਃ । ਅਨ੍ਯਾਨਾਰਾਧਿਤੋ ਦੇਵੋ ਵਸੁਧਿष੍ਣੋ ਵਿਵਸ੍ਵਸੁਃ

ਜੋਤੀ, ਵਿਭਾਵਿਆ, ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਵੰਸ਼ਕਾਰੀ; ਵਸੁਧਿਸ਼ਣ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਵਸਵਸੁ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦਿਨਕ੍ਰਤੁਃ ਸੁਧਰ੍ਮਾ ਚ ਧृਤਵਰ੍ਮਾ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਃ । ਕੇਤੁਮਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਮਰ੍ਦ੍ਦਨਾਃ

ਦਿਨਕ੍ਰਤੁ, ਸੁਧਰਮਾ, ਧ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਯਸ਼ਸਵੀ, ਕੇਤੁਮਾਨ — ਇਹ ਪ੍ਰਮਰਦਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਹਂਸਸ੍ਵਰੋऽਹਿਹਾ ਚੈਵ ਪ੍ਰਤਰ੍ਦ੍ਦਨਯਸ਼ਸ੍ਕਰੌ । ਸੁਦਾਨੋ ਵਸੁਦਾਨਸ਼੍ਚ ਸੁਮਞ੍ਜਸਵਿषਾਵੁਭੌ

ਹੰਸਸਵਰਾ, ਅਹਿਹਾ, ਪ੍ਰਤਰਦਨ, ਯਸ਼ਸਕਰ, ਸੁਦਾਨਾ, ਵਸੁਦਾਨਾ, ਸੁਮੰਜਸਾ ਅਤੇ ਵਿ਷ਾਵਾ — ਇਹ ਦੋ ਵੀ।

ਜਨ੍ਤੁਵਾਹਯਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸੁਵਿਤ੍ਤਸੁਨਯਸ੍ਤਥਾ । ਸ਼ਿਵਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਯਜ੍ਞਿਯਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਪਰਾਃ ॥੨.੧.

ਜੰਤੁਵਾਹਾ, ਯਤੀ, ਸੁਵਿੱਤਾ, ਸੁਨਯਾ — ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹੋਰ ਯਜਨਯੋਗ ਹਨ।