ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੀਮਾ, ਅਤੇ ਆਵੇਦਿਸ ਤੋਂ, ਪੰਜਵੀਂ ਸੀਮਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜੰਗਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੌਨੇ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਵਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਸੇ, ਲੌਹਿਤਯਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਯਮ ਦਾ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵੇਰਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਭੂਤੀ ਨੇ ਇਥੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਕੋਈ ਵੱਡੇ, ਕੋਈ ਪਤਲੇ, ਕੋਈ ਲੰਬੇ, ਕੋਈ ਬੌਨੇ, ਕੋਈ ਛੋਟੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਕੱਦ ਵਾਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦੇ ਕੰਨ ਲਟਕੇ ਹੋਏ, ਹੋਠ ਥੱਲੇ ਵਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ, ਜੀਭਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਝੁੱਕੀਆਂ, ਛਾਤੀਆਂ ਤੇ ਪੇਟ ਢਿਲੇ-ਢਾਲੇ। ਕੁਝ ਇਕ-ਅਕਾਰ, ਕੁਝ ਦੋਹਰੇ-ਅਕਾਰ, ਕੁਝ ਦੇ ਭਾਰੀ ਪਿੱਛਲੇ ਤੇ ਮੋਟੀਆਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਾਲੇ, ਕੁਝ ਗੋਰੇ, ਕੁਝ ਨੀਲੇ, ਕੁਝ ਚਿੱਟੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਕੁਝ ਭੂਰੇ, ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ, ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ, ਪੀਲੇ, ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਖੋਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਾਲ ਮੂੰਜ ਘਾਸ ਵਾਂਗ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਵਜੋਂ ਪਾਏ ਹੋਏ। ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਗੜੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ। ਕੁਝ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਿਰ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਸਿਰ, ਤੇ ਕੁਝ ਇਕ ਸਿਰ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੇ, ਬਹੁਤ ਵਾਲਦਾਰ, ਕੁਝ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਬੌਨੇ, ਜਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਿਨਕਾਰਦੇ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੀਲਾਂ, ਤਲਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਵੱਸਦੇ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਇਕ ਕੰਨ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਸ਼ੰਖ-ਵਾਂਗ ਕੰਨ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਰਬਥਾ ਕੰਨ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੰਦ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਖ, ਕਿਸੇ ਦੇ ਦੰਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਜੀਭ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਇਕ ਹੱਥ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੱਥ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਇਕ ਪੈਰ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਪੈਰ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਾਨ ਬਲ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਇਹ ਹਰ ਥਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਣ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ, ਨਿਰਦਈ, ਪਵਿੱਤਰ, ਮੰਗਲਮਈ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਵਾਚਾਲ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ 'ਚ ਕੁਸ਼ ਘਾਹ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੀਭਾਂ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਵੱਡੇ ਜਬੜੇ; ਕੁਝ ਹੱਥ, ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਸਿਰ ਨਾਲ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਖੋਪੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਗਦਾ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਭਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ; ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਲੇਪ ਲਗਾਏ ਹੋਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ-ਭੋਜੀ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਾਤ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ, ਕੁਝ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਦੇ, ਕੁਝ ਦਿਨ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਤ-ਵਿਚਰਨਹਾਰ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਮਨ ਲਗਾ ਰਹਿਤ, ਨ ਤਾ ਪਤਨੀ, ਨ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਉਰਧਵ ਰੇਤਾ ਹਨ। ਇਹ ਸੌਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੀਵ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ, ਸਭ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਭੂਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪੀਲੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਜਨਮੇ; ਆਪਣੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਮਾਸ-ਭੋਜੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਜੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਸ-ਭੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ: ਚਗਲਾ ਤੇ ਚਗਲੀ, ਵਕ੍ਰ ਤੇ ਵਕ੍ਰਮੁਖੀ, ਸੂਚੀ ਤੇ ਸੂਚੀਮੁਖਾ, ਸੁੰਭਪਾਤ੍ਰ, ਕੁਮਭੀ, ਵਜ੍ਰਦੰਸ਼ਟਰ, ਦੁੰਦੁਭੀ, ਉਪਚਾਰ, ਉਪਚਾਰਾ, ਉਲੂਖਲਾ, ਉਲੂਖਲੀ, ਅਨਰਕ, ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡ, ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰ, ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰੀ, ਪਾਂਸ਼ੁ, ਪਾਂਸ਼ੁਮਤੀ, ਨਿਤੁੰਡ, ਨਿਤੁੰਡੀ, ਨਿਪੁਣ, ਨਿਪੁਣਾ, ਚਲਾਦੋਛੇਸ਼ਣਾ, ਪ੍ਰਸਕੰਦ, ਸਕੰਦਿਕਾ—ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਜੋੜੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਜਾਮੁਖਾ, ਵਕ੍ਰਮੁਖਾ, ਪੂਰੀਣ, ਸਕੰਦਿਨ, ਵਿਪਾਦਾਂਗਰਿਕਾ, ਕੁੰਭਪਾਤ੍ਰਾ, ਪ੍ਰਕੁੰਡਕਾ, ਉਪਚਾਰਉਲੂਖਲਿਕਾ, ਅਨਰਕਾ, ਕੁਖੰਡਿਕਾ, ਪਾਣਿਪਾਤ੍ਰਾ, ਨਿਤੁੰਡਾ, ਊਰਣਾਸ਼ਾ, ਨਿਪੁਣਾ, ਸੂਚੀਮੁਖਾ, ਉਛੇਸ਼ਣਾਦਾ—ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ ਵੰਸ਼ਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਸ਼ਾਚ 'ਸੁੰਦਰ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ' ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੰਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸੁਣੋ: ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਵ੍ਰਿਤਤਾਖਿਆ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਦੰਦ ਤੇ ਨਖ ਵਾਲੇ, ਸਰੀਰ ਵੰਕਰੇ, ਮਾਸ-ਭੋਜੀ ਤੇ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਵਲ ਮੋੜੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਨਿਰਵਾਲ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਸਦਾ ਤਿਲ ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਿਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚ। ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਤੇ ਅੰਗ ਵੰਕਰੇ, ਆਚਰਨ ਵੀ ਵੰਕਰਾ, ਉਹ ਵੰਕਰੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਜੋ ਮੋੜਦਾਰ ਚਾਲ ਚਲਦੇ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਚਾਹੁਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਢਿਲੇ ਪੇਟ, ਚਿੜੀ ਵਾਂਗ ਨੱਕ, ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ—ਇਹ ਨਿਤੁੰਡਕ ਪਿਸ਼ਾਚ ਤਿਲ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਬੌਨੇ, ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉੱਡ-ਉੱਡ ਕੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਅਨਰਕ ਤੇ ਮਰਕਾ ਪਿਸ਼ਾਚ ਦਰੱਖਤਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਭੋਜਨ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥ, ਵਾਲ, ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਾਂਸ਼ਵਾ ਪਿਸ਼ਾਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਛੱਡਦੇ। ਕੁਝ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਸੁੱਕੇ, ਦੱਡੀ ਵਾਲੇ, ਛਾਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ, ਇਹ ਉਪਵੀਰ ਪਿਸ਼ਾਚ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ। ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟਿਕੀਆਂ, ਵੱਡੀਆਂ ਜੀਭਾਂ, ਚਟਣ ਵਾਲੇ, ਔਖੇ-ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਸਿਰ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਊਠ ਵਰਗੇ, ਵੱਖਰੇ ਤੇ ਗੁੱਝੇ ਹੋਏ। ਸੁੰਭਪਾਤ੍ਰ ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਣਦੇਖਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ; ਸੁੱਖਮ, ਵਾਲਦਾਰ ਤੇ ਪੀਲੇ, ਦਿਸਦੇ ਤੇ ਅਦਿਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚੱਲਦੇ। ਇਥੇ ਕੁਝ ਨਿਪੁਣ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹਨ ਜੋ ਬੇਅੰਤ, ਕੰਨ ਤੱਕ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ, ਝੁਕਦੇ ਹੋਠ, ਮੋਟੇ ਨੱਕ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਗਰੋਹ ਹੱਥ-ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ, ਬੌਨੇ, ਧਰਤੀ ਵਲ ਤੱਕਦੇ; ਇਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜਦੇ ਤੇ ਜੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ। ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਉਲਟ, ਬੌਨੇ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼; ਇਹ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਲਹੂ ਪੀਂਦੇ। ਕੁਝ ਨੰਗੇ, ਘਰ ਰਹਿਤ, ਲਟਕਦੇ ਵਾਲ, ਗੁੱਝੇ ਸਰੀਰ; ਇਹ ਸਕੰਦਿਨ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹਨ, ਹੋਰ ਯਜਨਾ ਦੀ ਉਚਿਟ ਰਹਿਤੀ ਖਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਲਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵੇਰਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।