ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਸ ਸੋਹਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਉਪਾਏ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੰਧਰਵ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਸ ਗੁਹ੍ਯਕ ਨੇ ਕ੍ਰਤੁਸਤਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਤੁਸਤਲੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਰੁਚਿ ਸਮਝਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਲੱਛਣ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਹਾਂ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜੰਮਿਆ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਡਰਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਲ ਵਿਚ ਪਿਓ ਵਾਂਗ। ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ, ਪਿਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਹਾਨ ਯਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਮੌਤ, ਨੀਂਦ, ਗੁੱਸੇ, ਡਰ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ, ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀਏ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ।" ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਆਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਡਰੀ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਂਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ; ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਤੁਸਤਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈਂ।" ਫਿਰ ਉਹ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਨਿਆਗ੍ਰੋਧਰੋਹਿਣਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਬੋਹੜ ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਰਾਜਤਨਾਭਾ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ, ਨੇ ਦਾਨਵ ਅਨੁਹ੍ਰਾਦਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਧੀ ਭਦ੍ਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਭਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਮਣਿਵਰ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਣਿਭਦ੍ਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਰਤਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੋਵਾਂ ਕ੍ਰਤੁਸਤਲੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਪੁਣ੍ਯਜਨੀ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਦੇਵਜਨੀ। ਮਣਿਭਦ੍ਰਾ ਤੋਂ, ਪੁਣ੍ਯਜਨੀ ਨੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਣੇ: ਸਿੱਧਾਰਥ, ਸੂਰ੍ਯਤੇਜਸ, ਸੁਮੰਤ, ਨੰਦਨ, ਕਨ੍ਯਕ, ਯਵਿਕ, ਮਣਿਦੱਤ, ਵਸੁ, ਸਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤ, ਸ਼ੰਖ, ਪਿੰਗਾਕ੍ਸ਼, ਭੀਰੁ, ਮੰਦਰਸ਼ੋਭਿਨ, ਪਝਾ, ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ, ਮਘਪੂਰਨ, ਸੁਭਦ੍ਰ, ਪ੍ਰਦਯੋਤ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ, ਕੇਤੁਮੰਤ, ਮਿਤ੍ਰ, ਮੌਲੀ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਣਿਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਚੋਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਸਭ ਨੇਕ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਵੀ ਯਕ੍ਸ਼ ਸਨ, ਸਭ ਨੇਕ ਤੇ ਸ਼ੁਭ। ਦੇਵਜਨੀ ਤੋਂ ਮਣਿਵਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਪੂਰਨਭਦ੍ਰ, ਹੇਮਰਥ, ਮਣਿਮਾਨ, ਨੰਦਿਵਰਧਨ, ਕੁਸਤੁੰਬਰੁ, ਪਿਸ਼ੰਗਾਭ, ਸਥੂਲਕਰਨ, ਮਹਾਜਯ, ਸ਼੍ਵੇਤ, ਵਿਪੁਲ, ਪੁਸ਼ਪਵੰਤ, ਭਯਾਵਹ, ਪਦ੍ਮਵਰਨ, ਸੁਨੇਤ੍ਰ, ਯਕ੍ਸ਼ ਬਾਲ, ਬਕ, ਕੁਮੁਦ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕ, ਵਰਧਮਾਨ, ਦਮ, ਪਦ੍ਮਨਾਭ, ਵਰਾਂਗ, ਸੁਵੀਰ, ਵਿਜਯ, ਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੂਰਨਮਾਸ, ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼, ਤੇ ਸੁਰੂਪ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਮਣਿਵਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਯਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਸੋਹਣੇ, ਕੁਝ ਵਿਲੱਖਣ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਮਨਮੋਹਣੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਨ। ਖਸ਼ਾਇਆ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਸਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ: ਲਾਲਾਵੀ, ਕੁਥਨਾ, ਭੀਮ, ਸੁਮਾਲੀ, ਮਧੁਰ, ਵਿਸ੍ਫੂਰਜਿਤ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਮਾਤੰਗ, ਧੂਮ੍ਰਿਤ, ਚੰਦਰਾਰਕ, ਸੁਕਰ, ਬੁਧ੍ਨ, ਕਪਿਲੋਮਾ, ਪ੍ਰਹਾਸਕ, ਕ੍ਰੀਡਾ, ਪਰਸ਼ੁਨਾਭ, ਚਕ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਨਿਸ਼ਾਚਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਸ਼ਤਦੰਸ਼ਟਰ, ਤੁੰਡਕੇਸ਼, ਯਕ੍ਸ਼ ਆਕੰਪਨ, ਦੁਰਮੁਖ, ਤੇ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ। ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਸੱਤ ਧੀਆਂ ਸਨ—ਆਲੰਬਾ, ਉਤਕਚਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਨਿਰ੍ਰਿਤਾ, ਕਪਿਲਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੈਣਾਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਸਮੂਹ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਖਪਤ ਲਈ ਬਣੇ ਸਨ। ਆਲੰਬੇਯਾ ਤੇ ਉਤਕਚੇਯਾ ਸਮੂਹ ਨਿਰਦਈ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਰਸ਼ਣੇਯਾ ਤੇ ਸ਼ੈਵੇਯਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਨੈਰਿਤ ਸਮੂਹ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਦੇ ਭਗਤ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੱਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਯਕ੍ਸ਼-ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਇਹ ਨੈਰਿਤ ਦੇਵ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਵਿਰੂਪਾਕਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੂਹ, ਬਣ ਕੇ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੈਤ੍ਯ ਰਾਜਾ ਕੁੰਭ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦੇਹ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕਪਿਲਾ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਦੈਤ੍ਯ-ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ, ਕੰਪਨ ਯਕ੍ਸ਼ ਤੋਂ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਮਹਾਵਾਤ ਨਾਂ ਦੇ ਯਕ੍ਸ਼-ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਦੀ ਧੀ ਨੀਲਾ ਤੋਂ, ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ। ਆਲੰਬੇਯਾ ਤੋਂ, ਸੁਰਸਿਕਾ ਰਾਹੀਂ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਨੈਲਾ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਜੇਤ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵਿਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।