ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲੰਖੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਲੰਖੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਹੇਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਲ੍ਯਵਨ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਹੋਏ। ਹੁਣ ਪ੍ਰਹੇਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਲੋਮਾ, ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਵਧਾਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼ਸ ਸੀ। ਵਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਾਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਬੁਕਾ। ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਰਾਨੰਦਾ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਾਘ-ਸਮਾਨ ਰੋਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬੜੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਦਾਧੀ ਹਨ। ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਚੁਕਾ, ਹੁਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਯਜ੍ਯਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਧੁਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਯਹਾ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਵਾਕੋਟਕ, ਕਲੀ, ਸਰਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਧਾਨ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼ਸੀ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਬੜੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਰਕਤਕਰਨਾ, ਮਹਾਜਿਹਵਾ, ਅਕਸ਼ਯਾ ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਿਨੀ—ਇਹ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਇਕ ਯਕਸ਼ ਨੇ ਅਪਸਰਾ ਕਰਤੁਸਥਲੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਜੋ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨੰਦਨਵਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਨੰਦਨਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੈਭਰਾਜਾ, ਸੁਰਭੀ ਅਤੇ ਚਿਤਰਰਥ ਨੂੰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਰਤੁਸਥਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਅਤਿਸ਼ਯ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, "ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ, ਇੱਕ ਰਾਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਮਾਣਯੋਗ ਗੰਧਰਵ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਗੁਹ੍ਯਕ ਨੇ ਕਰਤੁਸਥਲੀ ਨੂੰ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਰਤੁਸਥਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਰੁਚਿ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ।" ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਡਰਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ; ਜਦ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੌਤ, ਨੀਂਦ, ਗੁੱਸੇ, ਡਰ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗੁਹ੍ਯਕ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਓ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਡਰ ਗਈਆਂ, ਗੁੱਸੇ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਰਤੁਸਥਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ।" ਫਿਰ ਯਕਸ਼, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ 'ਨਯਗ੍ਰੋਧਰੋਹਿਣਾ' ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵਟ (ਬਨਯਨ) ਰੁੱਖ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਯਕਸ਼ ਰਾਜਤਨਾਭਾ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦਾ ਮੁਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵ ਅਨੁਹ੍ਰਾਦਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਧੀ ਭਦਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਭਦਰਾ ਤੋਂ ਮਣਿਵਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ। ਮਣਿਵਰਾ ਤੋਂ ਮਣਿਭਦ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਕਰਤੁਸਥਲੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸਤਿ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਣ੍ਯਜਨੀ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਦੇਵਜਨੀ। ਮਣਿਭਦ੍ਰਾ ਤੋਂ ਪੁਣ੍ਯਜਨੀ ਨੇ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ: ਸਿੱਧਾਰਥ, ਸੂਰ੍ਯਤੇਜਸ, ਸੁਮੰਤ, ਨੰਦਨ, ਕਨ੍ਯਕ, ਯਵਿਕ, ਮਣਿਦੱਤਾ ਅਤੇ ਵਸੁ। ਸਰ੍ਵਾਨੁਭੂਤ, ਸ਼ੰਖ, ਪਿੰਗਾਕਸ਼, ਭੀਰੁ, ਮੰਦਰਸ਼ੋਭਿਨ, ਪਝਾ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ। ਮਘਪੂਰਨ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੋਤਾ (ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ), ਦ੍ਯੁਤਿਮਤ, ਕੇਤੁਮੰਤ, ਮਿਤ੍ਰ, ਮੌਲੀ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ। ਮਣਿਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਚੋਵੀ (24) ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ, ਯਕਸ਼, ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਏ। ਦੇਵਜਨੀ ਨੇ ਮਣਿਵਰਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ: ਪੂਰਨਭਦ੍ਰਾ, ਹੇਮਰਥ, ਮਣਿਮਾਨ ਅਤੇ ਨੰਦਿਵਰਧਨ। ਕੁਸਤੁੰਬੁਰੂ, ਪਿਸ਼ੰਗਾਭਾ, ਸਥੂਲਕਰਨ, ਮਹਾਜਯ, ਸ਼੍ਵੇਤ, ਵਿਪੁਲਾ, ਪੁਸ਼੍ਪਵੰਤ ਅਤੇ ਭਯਾਵਹ। ਪਦ੍ਮਵਰਨ, ਸੁਨੇਤ੍ਰ, ਯਕਸ਼ ਬਾਲਾ, ਬਕਾ, ਕੁਮੁਦਾ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾ, ਵਰਧਮਾਨਾ ਅਤੇ ਦਮਾ। ਪਦ੍ਮਨਾਭਾ, ਵਰਾੰਗਾ, ਸੁਵੀਰਾ, ਵਿਜਯਾ, ਕ੍ਰਿਤੀ, ਪੂਰਨਮਾਸਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਸੁਰੂਪ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਮਣਿਵਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ, ਕੁਝ ਅਜੀਬ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ। ਖਸ਼ਾਇਆ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ: ਲਾਲਾਵੀ, ਕੁਥਨਾ, ਭੀਮਾ, ਸੁਮਾਲੀ, ਮਧੁਰਾ, ਵਿਸਫੂਰਜਿਤ, ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਝਿਵਾ, ਮਾਤੰਗਾ ਅਤੇ ਧੂਮ੍ਰਿਤਾ। ਚੰਦ੍ਰਾਰਕ, ਸੁਕਰਾ, ਬੁਧਨਾ, ਕਪਿਲੋਮਾ, ਪ੍ਰਹਾਸਕਾ, ਕ੍ਰੀਡਾ, ਪਰਸ਼ੁਨਾਭਾ, ਚਕਰਾਕਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਚਰ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਸ਼ਤਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾ, ਤੁੰਡਕੇਸ਼ (ਰਾਖਸ਼ਸ), ਯਕਸ਼ ਆਕੰਪਨਾ, ਦੁਰਮੁਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਵੱਡੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਧੀਆਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ।