ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਜਸ, ਸਤ੍ਵ ਅਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਤੇ, ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਧੰਨ੍ਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਖਸ਼ਾਮਾ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸਮਝਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ਤਾ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੂਲ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਖਿਆ। ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ 'ਖਾਣ' ਜਾਂ 'ਪਤਲਾ ਹੋਣ' ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ; ਜਦ ਉਸ ਨੇ 'ਯਕ੍ਸ਼ਾ' ਆਖਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ 'ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ' ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਖਸ਼ਾ," ਤਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਵਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੋਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਜਾਓਗੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰੋਗੇ। "ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਥ ਤੇ ਚਲੋ," ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਉੱਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਜੋ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਤਮ ਤੇ ਉੱਤਜੀਤ ਸਨ, ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਰੋਧੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ, ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰਦਾਰ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਾਦੂ ਦੀ ਕਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਜਦ ਚਾਹੁਣ ਤਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਰ, ਪਿਸਾਚ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਭੋਜਨ ਵਾਸਤੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਰੋਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਿਆ; ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਘੁੰਮਦਾ। ਉੱਥੇ ਉਸਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੋ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ, ਪੀਲੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਹੂ, ਮਾਸ ਅਤੇ ਚਰਬੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ ਭੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੀਆਂ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫੜਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਲਦੀ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ!" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਫੜ ਲਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਕੋਲ ਲਿਆ ਆਈਆਂ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ-ਪਿਸਾਚ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਪੁਛਦੀਆਂ ਹਨ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿਸ ਦਾ ਹੈਂ?" ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਕਰਤੱਬ ਜਾਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਡਾ, ਦੇ ਦਿੱਤੇ; ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਸਾਚ ਵਿਵਾਹ ਰਾਹੀਂ, ਬੁੱਧਵਾਹਨ ਨੇ ਸੁਦਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਜਾ ਤੇ ਖੰਡਾ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। "ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਅਲੋਮਿਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਧਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਧਨ ਤੇ ਹੈ," ਖੰਡਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। "ਇਹ ਮੇਰੀ ਧੀ ਜੰਤੁਧਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਧਨ ਤੇ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ। ਜੰਤੁਧਨਾ, ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਧਨਾ, ਜੋ ਕੰਨ-ਵਿਗੜੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਧਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਧਨਨਾ ਨੇ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਪਿਸਾਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਜੋੜੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਹੇਤੀ, ਪ੍ਰਹੇਤੀ, ਉਗ੍ਰ, ਪੌਰੁਸ਼ੇਯ, ਵਧ, ਵਿਸ੍ਫੁਰਜੀ, ਵਾਤ, ਆਪੋ, ਅਤੇ ਵਯਾਘ੍ਰ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਅਤੇ ਸਰਪਾ; ਇਹ ਦਸੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਹੇਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਲੰਖੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਖੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ, ਪ੍ਰਹੇਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਪ੍ਰਹੇਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਲੋਮਾ, ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਵਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਕੁੰਭਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਹੈ; ਵਾਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਾਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪੋ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜੰਬੁਕਾ। ਵਿਆਘ੍ਰ (ਬਾਘ) ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਰਾਨੰਦ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਾਘਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਹਨ। ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਬ੍ਰਹਮਧਾਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯਜ੍ਞ ਹਨ, ਧੁਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਹਾ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਸਵਾਕੋਟਕਾ, ਕਲੀ, ਸਰਪਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਧਨਾ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਹਨ—ਇਹ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਹਨ। ਰਕ੍ਤਕਰਨਾ, ਮਹਾਜਿਹਵਾ, ਅਕ੍ਸ਼ਯਾ, ਅਤੇ ਉਪਹਾਰਿਨੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਦਾ ਵੀ ਸੁਣੋ। ਇੱਕ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਨੇ ਅਪਸਰਾ ਕ੍ਰਤੁਸਥਲੀ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਜੋ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਸੋਚ ਵਿਚ, ਉਹ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ ਨੰਦਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵੈਭ੍ਰਾਜਾ, ਸੁਰਭਿ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੂੰ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਨਾ ਲੱਭਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਮਲਿਨ ਹੋ ਗਿਆ।