ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਖਸ਼ਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਪਹਿਲਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਾਲ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਅੰਗ, ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਨੱਕ, ਭਾਰੀ ਪੇਟ, ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਨ, ਮੂੰਜਾ ਘਾਸ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਹਿਸ਼ਾਂ। ਉਸਦੇ ਹਥੀ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਹੋਠ, ਲੰਬੀਆਂ ਰਾਨਾਂ, ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਦੰਦ, ਵੱਡਾ ਜਬਾ, ਲਾਲ ਜੀਭ, ਮਟਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜਾ ਮੂੰਹ, ਲੰਬੀ ਨੱਕ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਗੁਹ੍ਯਕਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਤੇਜ਼, ਉਹ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਇਕ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਬਾਂਹਾਂ, ਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਪੀਲੀਆਂ ਦਾਡ਼, ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਜਬਾ, ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਢਾਂਚਾ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਕਾਨਾਂ ਤੱਕ ਫਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਾਰੀ ਭੰਨ, ਚੌੜੀ ਨੱਕ, ਮੋਟੇ ਹੋਠ, ਅੱਠ ਦੰਦ, ਦੋ ਜੀਭਾਂ, ਤੇ ਸਾਂਪ ਦੇ ਸੰਗ ਵਰਗੇ ਕੰਨ। ਉਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਉਭਰੀ ਹੋਈਆਂ, ਮਟਿਆ ਤੇ ਪੀਲੀਆਂ ਵਾਲ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ, ਕਮਰ ਨਹੀਂ, ਪਤਲਾ ਪੇਟ, ਨਖੀਲੇ ਹੱਥ, ਤੇ ਲਾਲ ਗਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਦੋਨੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੁਰੰਤ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਨੋ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਮੈਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਪਰ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਖਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਦੇਖੇ, ਆਖਿਆ, "ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ।" ਪਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੋਨੋ ਪੁੱਤਰ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਤੇ ਤੇਜ਼, ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਉਲੰਘਣਾ ਬਾਰੇ।" ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਮਾ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਧੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਤਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਤਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਮਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਨ-ਪਤ ਵੀ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਦਿਤੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੀ, ਤਾਕਤ, ਸੁਭਾਵ, ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਧਰਮ, ਸੁਭਾਵ, ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਗੰਧਸ਼ੀਲਾ, ਦਿਤੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਰਧਯਯਨਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਗੀਤਸ਼ੀਲਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਮਾਯਾਸ਼ੀਲਾ (ਜੋ ਦਾਨੁ ਹੈ), ਤੇ ਵਿਨਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੁਭਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।" "ਸੁਰਭੀ ਤਪ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਕਦਰੂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਵੈਰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਹੋ।" "ਇਹ ਸੁਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣ, ਨਿਰੀਖਣ, ਕਰਤੂਤ, ਯਤਨ, ਬੁੱਧੀ, ਰੂਪ, ਤਾਕਤ, ਧੀਰਜ, ਤੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਉਭਰਦੇ ਹਨ। ਰਜਸ, ਸਤਵ, ਤੇ ਤਮਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ ਦੀ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਗੁਣ ਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਨੇ ਖਸ਼ਾਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਦੋਨੋ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਕਰਤੂਤ, ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। "ਯਕ੍ਸ਼ਾ" ਮੂਲ 'ਖਾਣਾ ਤੇ ਪਤਲਾ ਹੋਣਾ' ਲਈ ਹੈ; ਜਦ ਉਸ ਨੇ 'ਯਕ੍ਸ਼ਾ' ਆਖਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। "ਰਕ੍ਸ਼ਾ" ਮੂਲ 'ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ' ਲਈ ਹੈ; ਤੇ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ ਖਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ," ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੋਜ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਨੋ ਖਾਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।" "ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਤੇ ਘੁੰਮਣਾ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ, ਦੋਨੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੋਗੇ ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਵੋਗੇ।" "ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ;" ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਦੋਨੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਤਿੱਖਾ ਸੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਕਰਤੂਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਮਾਸ ਖਾਣਾ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ। ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ, ਵੱਡਾ ਮਨ, ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ, ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖਾ, ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੇ ਜਦ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਬ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੋਨੋ ਲੁਕ ਗਏ। ਦੋਨੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਵਿਅਕ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜੇਹੀ ਰੂਪ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਖਾਣਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ। ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਮਨੁੱਖ, ਸੱਪ, ਪੰਛੀ, ਤੇ ਪਸ਼ੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ, ਦੋਨੋ ਰਾਤ-ਵਿੱਚ-ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ, ਖਾਣਾ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ; ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਿਆ; ਖਾਣਾ ਲੱਭਣ ਲਈ, ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਪਿਸ਼ਾਚ ਮਿਲੇ—ਦੋਨੋ ਤਿੱਖਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਖੜੇ ਵਾਲ, ਗੋਲ ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣੇ। ਉਹ ਲਹੂ, ਮਾਸ, ਤੇ ਚਰਬੀ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਨੁੱਖ-ਭਖਸ਼ੀ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ, ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ। ਉਹ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਸਕਦੀਆਂ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਲੱਭਣ ਲਈ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਅਚਾਨਕ, ਜਦ ਉਹ ਮਿਲੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਫੜਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੋ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਲਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ!