ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਛੰਦ, ਸੁਪਰਨੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ—ਕੁਝ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਅਚਲ, ਬਹੁਤ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਨਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਸਾਪ ਹਨ: ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸਕਣੀਰ, ਜੰਭ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਵਾਮਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਏਰਾਵਤ, ਮਹਾਪਝ, ਕੰਬਲ, ਅਸ਼ਵਤਰ, ਐਲਪਤ੍ਰ, ਸ਼ੰਖ, ਕਰਕੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯਾ ਵੀ ਹਨ। ਮਹਾਕਰਨ, ਮਹਾਨੀਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਕੁਮਾਰ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਹਨ: ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ, ਦਧਿਮੁਖ, ਕਾਲੀਆ, ਸ਼ਾਲਿਪਿੰਡਕ, ਬਿੰਦੁਪਾਦ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਆਪੂਰਣ। ਕਪਿਲ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਧ੍ਰਿਤਪਾਦ, ਕਛਾਪ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਪਝਚਿਤ੍ਰ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਮਸਵਿਕਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਹੁਸ਼, ਖਰਰੋਮਾ ਅਤੇ ਮਣਿ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਦਰਵੇਯ ਹਨ। ਹੁਣ ਖਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਖਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਲੋਹਿਤ ਵਿਕਰਨ ਨਾਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਲੱਤਾਂ, ਦੋ ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਵਾਲ, ਭਾਰੀ ਹੱਡੀਆਂ, ਉੱਚੀ ਨੱਕ, ਵੱਡਾ ਪੇਟ, ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਮੁੰਜਾ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਵਾਲ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਭਰਿਆ ਮਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਹੋਠ, ਲੰਮੇ ਰਾਨ, ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਦੰਦ, ਵੱਡਾ ਜਬੜਾ, ਲਾਲ ਜੀਭ, ਲਾਲੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜਾ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਨੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕ ਸੀ, ਤੇਜ਼ ਕੰਨ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਮੂੰਹ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਸ਼ਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਡਰਾਉਣਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਪੀਲੀ ਦਾਡੀ, ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਜਬੜਾ, ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਫਾਟਿਆ, ਢਲਕੇ ਭੰਵਾਂ, ਚੌੜੀ ਨੱਕ, ਮੋਟੇ ਹੋਠ, ਅੱਠ ਦੰਦ, ਦੋ ਜੀਭਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਉਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜਟਾ ਜਟਾ ਵਾਲ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਚੌੜਾ ਛਾਤੀ, ਨਿੱਘੜੇ ਕਮਰ, ਪਤਲਾ ਪੇਟ, ਨਖੀਲੇ ਹੱਥ ਅਤੇ ਲਾਲ ਗਲ੍ਹ ਸੀ—ਇਹ ਸੀ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬੜਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਪਰ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਕਦਾ, ਕਹਿੰਦਾ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਖਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ," ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਐਸੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ।" ਪਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚਿਮਟ ਗਏ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ, ਇਹ ਦੋਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਮੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧੀ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਸੁਭਾਵ।" "ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੰਗ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਦਾ; ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਜਾਂ ਅਵਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਦਿਤੀ ਧਰਮ ਪਰਾਇਣ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਗੰਧਸ਼ੀਲਾ, ਦਿਤੀ, ਪ੍ਰਵਾਰਧਯਯਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੀਤਸ਼ੀਲਾ, ਅਰਿਸ਼ਟਾ, ਮਾਯਾਸ਼ੀਲਾ (ਜੋ ਦਾਨੁ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ), ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀ ਹੈ।" "ਸੁਰਭੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਦਰੂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੈਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਨ। ਤੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਭਾਵ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੇਖਣ, ਕਰਮ, ਯਤਨ, ਬੁੱਧੀ, ਰੂਪ, ਤਾਕਤ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ।" "ਰਜ, ਸਤ, ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਅਦੁਤੀਯ ਖਸ਼ਾਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਕਰਦੇ, ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸਿਆ; ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਕਰਮ, ਜੋ ਮਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੱਚ ਦੇ ਦਰਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੂਲ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਖਿਆ। "ਯਕ੍ਸ਼" ਮੂਲ 'ਖਾਣਾ' ਤੇ 'ਪਤਲਾ ਹੋਣਾ' ਹੈ; ਜਦ ਉਸ ਨੇ 'ਯਕ੍ਸ਼' ਕਿਹਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਕ੍ਸ਼ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। "ਰਕ੍ਸ਼" ਮੂਲ 'ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ' ਹੈ; ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਾਂ ਖਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ,' ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਹ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਖਾਣਾ ਛੂਹ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ ਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਰਹੋਗੇ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਵਧੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋਵੋਗੇ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੋਵੋਗੇ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ।" ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਉਥੋਂ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਆਪੋਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।