ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ—ਸ਼ੰਕਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਗੂਪਣ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਿਆਂ, ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ—ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਨੱਚਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੰਸਾ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦੂਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਹਾ ਤੇ ਹੁਹੁ ਸਨ। ਚੌਥਾ ਧਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਸਿਰੁਚਿ ਸੀ। ਛੇਵਾਂ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵਾਵਸੁ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਆਠ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਜਨਮੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਅਨਵਦਯਾ, ਅਨਵਸ਼ਾ, ਅਨਵਤੀ, ਮਦਨਪ੍ਰਿਆ, ਅਰੂਸ਼ਾ, ਸੁਭਗਾ, ਭਾਸੀ ਅਤੇ ਮਰਿਸ਼ਟਾ—ਇਹ ਆਠ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ। ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਮਨੋਵਤੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਸ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜੋ ਪੰਜ ਮੁਕੁਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮੈਨਕਾ, ਸਹਜਨਿਆ, ਪਰਨਿਨੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਪੂਰਵਚੀ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਲੋਚੰਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਰਵਸ਼ੀ, ਗਿਆਰਵੀਂ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਰਾਨ੍ਹ੍ਹ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਮੈਨਕਾ, ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਗਣ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਸਮੂਹ ਬੁਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚਮਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨੋਜਾਤ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਮਨੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਤਵਰਿਤਾ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਧੀਆਂ, ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਾਲੀਆਂ; ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਭਵਾ; ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਰੁਚਾ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਰਵਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗਣ, ਜੋ ਕਾਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਇੰਦਰ, ਉਪੇਂਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਦ্বਿਤੀਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿਲੋਤਮਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਯੁਵਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਚਾਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਵਿਦਿਕ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਹੋਈ ਮਹਾਂਤੇਜਸਵੀ ਅਪਸਰਾ ਵੇਦਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇਮਾ, ਯਮ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਯੁਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੰਗੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜਿਹੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਡਿੱਗਿਆ; ਉਥੋਂ ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਰੁੰਧਤੀ ਹੈ। ਯਵੀਯਸੀ ਦੀਆਂ ਛੱਤੀ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵਜੋਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਗਰੁੜ। ਇਹ ਭੈਣਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਇਆਤਰੀ ਆਦਿ ਛੰਦ, ਸੁਪਰਣੇ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੱਪ ਜਣੇ, ਜੋ ਹਿਲਦੇ-ਡੁਲਦੇ ਤੇ ਅਨੇਕ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਸੱਪ ਹਨ: ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸਕਣੀਰ, ਜੰਭ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਵਾਮਨ। ਇਰਾਵਤ, ਮਹਾਪਝ, ਕੰਬਲ, ਅਸ਼ਵਤਾਰ, ਐਲਪਤ੍ਰ, ਸ਼ੰਖ, ਕਰਕੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਮਹਾਕਰਨ, ਮਹਾਨੀਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਕੁਮਾਰ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ, ਦਧਿਮੁਖ, ਕਾਲੀਆ, ਸ਼ਾਲਿਪਿੰਡਕ, ਬਿੰਦੁਪਾਦ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਆਪੂਰਨਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਕਪਿਲ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਧ੍ਰਿਤਪਾਦ, ਕੱਛਪ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਪਝਚਿੱਤਰ (ਗੰਧਰਵ), ਅਤੇ ਨਾਮਸਵਿਕਾ ਵੀ ਹਨ। ਨਹੁਸ਼, ਖਰਰੋਮਾ ਅਤੇ ਮਣਿ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਦਰਵੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਖਸ਼ਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਖਸ਼ਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ; ਵੱਡਾ ਪੱਛਮੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਛੋਟਾ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵਿਲੋਹਿਤ ਵਿਕਰਨ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਪੈਰ, ਦੋ ਸਿਰ, ਅਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਆਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਗ, ਉਭਰੀ ਨੱਕ, ਵੱਡਾ ਪੇਟ, ਵੱਡਾ ਸਿਰ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਮੂੰਝਾ ਘਾਹ ਵਰਗੇ ਵਾਲ, ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਰਗੇ ਹੋਠ, ਲੰਬੀਆਂ ਰਾਨਾਂ, ਘੋੜੇ ਵਰਗੇ ਦੰਦ, ਵੱਡਾ ਜਬਾ, ਲਾਲ ਜੀਭ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਚੌੜਾ ਮੂੰਹ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਨੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਹ੍ਯਕ ਸੀ, ਤੇਜ਼ ਕੰਨ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼, ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਖਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਖਸ਼ਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਿਰ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ, ਤਿੰਨ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਪੀਲੀ ਦਾਢੀ, ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਜਬਾ, ਛੋਟਾ ਸਰੀਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਕਲ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਫਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਢਲਕਦੀ ਭੌਂਹਾਂ, ਚੌੜੀ ਨੱਕ, ਮੋਟੇ ਹੋਠ, ਅੱਠ ਦੰਦ, ਦੋ ਜੀਭਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੇ ਕੰਨ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਉਭਰੀਆਂ, ਵਾਲ ਮਟਿਆਲੇ ਤੇ ਪੀਲੇ, ਵੱਡੇ ਕੰਨ, ਚੌੜਾ ਛਾਤੀ, ਕਮਰ ਨਹੀਂ, ਪਤਲਾ ਪੇਟ, ਨਖੀਲੇ ਹੱਥ, ਤੇ ਲਾਲ ਗਰਦਨ ਸੀ—ਇਹ ਸੀ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ। ਜਦ ਜਨਮੇ, ਦੋਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਭੋਗ-ਯੋਗ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਬਣ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੁਰੰਤ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਵੱਡਾ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਆ ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਪਰ ਛੋਟੇ ਨੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਿਆ, ਕਹਿੰਦਾ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਖਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਏ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤਾ।