ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਧ੍ਰੂਵ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਯਗਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਤਤਾ ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧ੍ਰੂਵ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਕਰਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਧ੍ਰੂਵ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਧ੍ਰੂਵ ਤੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਭਵਯਾ ਜੰਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਛਾਂ ਬਣ," ਅਤੇ ਭਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਭਵ ਨੇ ਸੱਚ ਬੋਲਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਰੂਪ ਅਤੇ ਛਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਕਾਸ਼ਿਕ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ। ਛਾਂ 'ਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਪੰਜ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ: ਪ੍ਰਾਚੀਨਗਰਭ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਕ, ਵ੍ਰਿਕ, ਵ੍ਰਿਕਲ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਗਰਭ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭੂਵਰਚਾ ਨੇ ਉਦਾਰਧੀਆ ਨਾਂਕ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਸੀ। ਉਦਾਰਧੀਆ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਦਾਰਧੀਆ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਦਰਾ ਨੇ ਦਿਵਾਂਜਯ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਦਿਵਾਂਜਯ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਾਰਾਂਗੀ ਨੇ ਰਿਪੁ ਅਤੇ ਰਿਪੁੰਜਯ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਪੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਨੇ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ। ਪੁਸ਼ਕਰਿਨੀ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣੀ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅਰਣਯ ਤੋਂ ਚਾਕਸ਼ੁਸ਼ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਮਨੁ ਨੂੰ ਨਦਵਲਾ ਵਿੱਚ ਸੁਭ ਲੜਕੇ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਵੈਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਨਦਵਲਾ ਤੋਂ ਮਨੁ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਊਰੁ, ਪੂਰੁ, ਸ਼ਤਦਿਉਮਨ, ਤਪਸਵੀ, ਸਤ੍ਯਵਾਕ, ਕਵੀ, ਅਗ્નਿਸ਼ਟੁਦ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਸੁਦਿਉਮਨ, ਅਤੇ ਦਸਵਾਂ ਅਭਿਮਨ्यु। ਆਗਨੇਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ: ਅੰਗ, ਸੁਮਨਸ, ਸ੍ਵਾਤੀ, ਕਰਤੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ। ਅੰਗ ਤੋਂ ਇਕੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁਨੀਥ ਜੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਵੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਵੇਨ ਦੀ ਕੁਕਰਤੂਤ ਕਾਰਨ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਲੋਕ-ਹਿੱਤ ਵਾਸਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੇਨ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਮਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਹੱਥ ਮਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵੈਨਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪૃਥੁ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਹੀ ਉਸ ਕੋਲ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਕਤਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਪૃਥੁ ਵੇਨਯ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵਾਸਤੇ ਸੁਤਾ ਤੇ ਮਾਗਧਾ ਜੰਮੇ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੋਹਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਪਿਤਰਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸਭ ਨੇ, ਪੌਧਿਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੋਹਿਆ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਹਰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹਾ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪૃਥੁ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ, ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪृਥੁ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਨਾਗਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨੇ ਕਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਦੋਹਿਆ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਹਰ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਾਤਰ, ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਛੇ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" "ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਉਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੇਨ ਦਾ ਹੱਥ ਮਲਿਆ?" ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਥਾਵਾਚਕ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪૃਥੁ ਵੇਨਯ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਮੈਂ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ, ਪਾਪੀ, ਅਯੋਗ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਕਲਪ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਰਗਦਾਇਕ, ਮਹਾਨ, ਆਯੁਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਗੁਪਤ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਰਖਾ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪૃਥੁ ਵੇਨਯ ਦੀ ਕਥਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਤਰੀ ਵਾਂਗ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸੀ।" ਅੰਗ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮੀ ਸੀ, ਅਤਰੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਨ ਸੀ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਰਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵੇਨ, ਜੋ ਮੌਤ ਦੀ ਧੀ ਸੁਨੀਥਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ, ਕਾਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਅਤੇ ਹਵਨ-ਯਗ ਆਦਿ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਨੇੜਲੇ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਸੋਮ ਰਸ ਪੀਂਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ਤਾ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਕੋਈ ਵੀ ਯਜਨਾ ਜਾਂ ਹਵਨ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੋਣ।" ਤਦ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਖਫਾ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਅਸੀਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਦੀਖਿਆ ਲਵਾਂਗੇ, ਵੇਨ, ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾ ਕਰ—ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਂਗਾ।" "ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਂਗਾ।" ਪਰ ਉਹ ਦੁਸਟ, ਚਤੁਰ ਵਾਕ ਵਾਲਾ, ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਧਰਮ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਤਾਕਤ, ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਸਮਝੋ। ਜੇ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਰਚ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਵੇਨ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਮਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।