ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਮਨੁੱਖ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨਰਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰੀਸ਼ੇਣ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਵਾਰੀਸ਼ੇਣ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਰੁਦ੍ਰਦੱਤ, ਇੰਦ੍ਰਦੱਤ, ਚੰਦਰਦ੍ਰੁਮ ਅਤੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਬਿੰਦੁ, ਬਿੰਦੁਸਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ-ਸੈਂਕੜੇ ਗਣ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਚ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਯਕ੍ਸ਼, ਯਕ੍ਸ਼ੋਪਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲੌਹੇਯਾ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਤ ਸੁਰਵਿੰਦਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਉਪਾਯਾਕੇਤ ਤੋਂ ਖੁਦ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸਮੂਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸੁਣੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਜੋ ਕਰਾਲਕ ਵਲੋਂ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਜੋ ਗਣ ਹਨ, ਉਹ ਆਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝੋ। ਜਿਹੜੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਮੈਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ; ਵਿਰਾਜ, ਕਮਲ-ਨੈਣ; ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਅਤੇ ਚਤੁਰਮੁੱਖ ਸਵੈਯੰਭੂ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਸ਼ੰਕਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਈਸ਼ਾਨ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ), ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਆਦਿਤਯ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਜੋ ਨਾਚ ਤੇ ਗੀਤ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਦ-ਵਾਦਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਣ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਹੰਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਹਹਾ ਤੇ ਹੁਹੁ ਹਨ; ਚੌਥਾ ਧਿਸ਼ਣਾ, ਫਿਰ ਵਾਸਿਰੁਚਿ; ਛੇਵਾਂ ਤੁੰਬੁਰੂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ: ਅਨਵਦਯਾ, ਅਨਵਸ਼ਾ, ਅਨਵਤੀ, ਮਦਨਪ੍ਰਿਆ, ਅਰੂਸ਼ਾ, ਸੁਭਗਾ, ਭਾਸੀ ਅਤੇ ਮਰਿਸ਼ਟਾ—ਇਹ ਅੱਠ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਮਨੋਵਤੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ-ਮੁਕੁਟ ਵਾਲੀਆਂ ਦਸ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਮੈਨਕਾ, ਸਹਜਨਿਆ, ਪਰਨਿਨੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ, ਪੂਰਵਚੀ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਅਤੇ ਅਨੁਮਲੋਚੰਤ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਰਵਸ਼ੀ, ਗਿਆਰਵੀਂ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਜੰਘ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਮੈਨਕਾ, ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਜੋ ਚੌਦਾਂ ਹਨ, ਸਭ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗਣ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਚਮਕ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨ-ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜਨਮੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਨ, ਉਹ ਮਨੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਤਵਰਿਤਾ ਦੀਆਂ ਚੁਸਤ, ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰ ਵਾਲੀਆਂ। ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਮੁਦਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਭਵਾ; ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਰੁਚਾ; ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਰਵਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗਣ, ਇੰਦਰ, ਉਪੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਤਿਲੋਤਮਾ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਭਾਗ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਅਪਸਰਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ। ਚਤੁਰਮੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਦੀ ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਅਪਸਰਾ, ਵੇਦਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਝ ਹੀ, ਹੇਮਾ, ਯਮ ਦੀ ਧੀ, ਸੋਹਣੀ, ਨੌਜਵਾਨ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਮਦਿਰਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਦੀ ਤੇ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਡਿੱਗਿਆ; ਉਥੋਂ ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਰੁੰਦਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਵੀਯਸੀ ਦੀਆਂ ਛੱਤੀ daughters ਭੈਣਾਂ ਹਨ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ—ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਗਰੁੜ, ਅਤੇ ਉਹ ਭੈਣਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਛੰਦ, ਸੁਪਰਨੇ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਅਪਕ ਹਨ। ਕਦਰੂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਪਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹੜੇ ਚਲਣ ਅਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਾਗ ਹਨ: ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸਕਣੀਰ, ਜੰਭ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਵਾਮਨ। ਐਰਾਵਤ, ਮਹਾਪਜ੍ਹ, ਕੰਬਲ, ਅਸ਼ਵਤਾਰ, ਐਲਪਤ੍ਰ, ਸ਼ੰਖ, ਕਰਕੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ। ਮਹਾਕਰਨ, ਮਹਾਨੀਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਲਾਹਕ, ਕੁਮਾਰ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਸੁਮੁਖ ਅਤੇ ਦੁਰਮੁਖ ਵੀ ਹਨ। ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ, ਦਧਿਮੁਖ, ਕਾਲੀਆ, ਸ਼ਾਲਿਪਿੰਡਕ, ਬਿੰਦੁਪਾਦ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਆਪੂਰਨ ਨਾਗ ਹਨ। ਕਪਿਲ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਧ੍ਰਿਤਪਾਦ, ਕੱਛਪ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਪਜ੍ਹਚਿਤ੍ਰ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਾਮਸਵਿਕ। ਨਹੁਸ਼, ਖਰਰੋਮਾ ਅਤੇ ਮਣਿ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਦ੍ਰਵੇਯ ਹਨ। ਹੁਣ ਖਸਾ ਵਲੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਖਸਾ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਵੱਡਾ ਪੱਛਮੀ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ, ਛੋਟਾ ਪੂਰਬੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਲੋਹਿਤ ਵਿਕਰਨ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਲੱਤਾਂ, ਦੋ ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵਾਂ ਦੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਗਣਾਂ ਦੀ, ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।