ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਿਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸੋਭਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮ, ਕਪਿਲ, ਸੁਲੋਮ, ਮਾਗਧ, ਚੰਦਰਕੇਤੁ, ਗੰਗਾ-ਸੰਬੰਧੀ, ਅਤੇ ਗੋਦਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੋ ਹੋਰ ਗੁੱਟ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਾ ਅਤੇ ਸੁਮਨਾ—ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਉਹ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੈਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਸੋਮਨਸਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸੈਂਕੜੇ ਗੁੱਟ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ। ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼੍ਰਵਾਸ ਨੇ ਘੋੜੇ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਕਿਨਨਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਸਮੁਦ੍ਰ, ਸੇਨਾ, ਕਾਲਿੰਦ, ਮਹਾਨੇਤ੍ਰ, ਸੁਵਰਨਘੋਸ਼, ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਅਤੇ ਮਹਾਘੋਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਪੂਰਨ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੋੜੇ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਕਿਨਨਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਸ਼ੇਣ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਵਾਰੀਸ਼ੇਣ, ਰੁਦ੍ਰਦੱਤ, ਇੰਦਰਦੱਤ, ਚੰਦ੍ਰਦ੍ਰੁਮ ਅਤੇ ਮਹਾਦ੍ਰੁਮ ਹਨ। ਬਿੰਦੁ, ਬਿੰਦੁਸਾਰ, ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਨਨਰ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬੜੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵੱਡੇ-ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਹਨ, ਜੋ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਯਕ੍ਸ਼, ਯਕ੍ਸ਼ੋਪਸ਼ਾਂਤ, ਸੋਹਣੀ ਲੌਹੇਯਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਰਵਿੰਦਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਉਪਾਯਕੇਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁੱਟ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਰਾਲਕਾ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਇਹ ਗੁੱਟ, ਆਪਣੇ ਗੁੱਟਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਵੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਗੁੱਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਾਯਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਵੀਰਜਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ, ਅਤੇ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਸਵਯੰਭੂ—ਇਹ ਸਭ; ਸ਼ੰਕਰ, ਮਹਾਦੇਵ, ਈਸ਼ਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਆਦਿਤਯ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਸੁ—ਇਹ ਸਭ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਸੇਵਿਤ ਹੋਏ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰ ਹਹਾ ਅਤੇ ਹੁਹੁ ਹਨ; ਚੌਥਾ ਧਿਸ਼ਣ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਸਿਰੁਚਿ। ਛੇਵਾਂ ਤੁੰਬਰੂ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ। ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ, ਜਨਮੇ: ਅਨਵਦ੍ਯਾ, ਅਨਵਸ਼ਾ, ਅਨਵਤੀ, ਮਦਨਪ੍ਰਿਯਾ, ਅਰੂਸ਼ਾ, ਸੁਭਗਾ, ਭਾਸੀ, ਅਤੇ ਮਰਿਸ਼੍ਟਾ। ਮਨੋਵਤੀ ਅਤੇ ਸੁਕੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਤੁੰਬਰੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਕੁੱਲ ਦੱਸ, ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ, ਮੈਨਕਾ, ਸਹਜਨਯਾ, ਪਰਣਿਨੀ, ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਸਥਲਾ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਚੀ, ਪੂਰਵਾਚੀ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਅਤੇ ਅਨੁਮਲੋਚਨਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਰਵਸ਼ੀ, ਗਿਆਰਵੀਂ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਜੰਘ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਮੈਨਕਾ, ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਨ ਮੋਹ ਲਿਆ; ਇਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਗੁੱਟ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮੀਕ ਹਨ; ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗੁੱਟ, ਜਦੋਂ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਮਨੂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ; ਤਵਰਿਤਾ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼, ਊਰਜਾ ਦੀਆਂ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰਿਲੀਆਂ; ਜਲ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਮੁਦਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਭਵਾ; ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਰੁਚਾ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ; ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਰਵਾ ਹਨ। ਚਮਕਦਾਰ, ਕਾਮ-ਗੁਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਚੌਦਾਂ ਗੁੱਟ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਉੱਤਮ ਰੂਪ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਦਰ, ਉਪਿੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ। ਤਿਲੋਤਮਾ, ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਅਪਸਰਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਗ-ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਵੀ ਹੈ। ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਵੇਦਿਕਾ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਵੇਦਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਹੀ, ਹੇਮਾ, ਯਮ ਦੀ ਧੀ, ਸੋਭਾ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਅਪਸਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁੱਟ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਵਾਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸੁਗੰਧੀ ਅਤੇ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਲਾਸ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ; ਉਥੋਂ ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਅਰੁੰਧਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਵੀਯਸੀ ਦੀਆਂ ਛੱਤੀ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ; ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਗਰੁੜ, ਅਤੇ ਉਹ ਭੈਣਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।